مجله اخلاق پزشکی - علمی پژوهشی

با افزایش جمعیت سالمندان و پیچیدگی نیازهای سلامت در این گروه، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، به ویژه هوش مصنوعی به ضرورتی اجتناب‌ناپذیر در نظام‌های سلامت تبدیل شده است. هوش مصنوعی، با قابلیت تحلیل داده‌های پیچیده، تسهیل تصمیم‌گیری‌های بالینی، و فراهم‌سازی مراقبت‌های شخصی‌سازی‌شده، می‌تواند به بهبود کیفیت زندگی سالمندان و کاهش بار مراقبتی منجر شود. کاربردهایی نظیر پایش سلامت از راه دور، ربات‌های یاریگر، بازی‌های شناختی مبتنی بر واقعیت مجازی و سیستم‌های هوشمند تشخیص پزشکی تنها بخشی از ظرفیت‌های موجود را نمایان می‌سازند. با این حال، چالش‌هایی نظیر تبعیض دیجیتال، مشارکت ناکافی سالمندان در فرآیند طراحی فناوری‌ها، و دغدغه‌های اخلاقی در زمینه حریم خصوصی و شفافیت عملکرد مدل‌های هوش مصنوعی، لزوم بازنگری در سیاست‌ها و چهارچوب‌های اخلاقی را برجسته می‌سازند. این دستنوشته در قالب نامه به سردبیر بر اهمیت تلفیق فناوری با ارزش‌های انسانی، جلب مشارکت فعال کاربران نهایی و ایجاد نظارت‌های علمی و حقوقی مؤثر در توسعه هوش مصنوعی در مراقبت از سالمندان تأکید دارد و پیشنهادهایی جهت ارتقای اثربخشی و مقبولیت این فناوری‌ها ارائه می‌نماید.

با شتاب فزاینده تحولات در عرصه فناوری‌های سلامت و پیچیده‌ترشدن چالش‌های اخلاقی پژوهش‌های پزشکی، بازنگری اسناد بنیادین راهنما ضرورتی انکارناپذیر است. بیانیه هلسینکی، به عنوان ستون فقرات اخلاق‌پژوهش انسانی، با انتشار ویرایش هشتم خود در سال ۲۰۲۴، پاسخی ساختاریافته به این نیازها ارائه داده است. این نامه با هدف تحلیل تطبیقی محتوایی ویرایش‌های ۲۰۱۳ و ۲۰۲۴ و واکاوی دلالت‌های آن برای آینده اخلاق‌پژوهش نگاشته شده است. بررسی حاضر نشان می‌دهد که تحول کلیدی در گام نخست، تغییر پارادایم از «موضوع پژوهش» به «شرکت‌کننده» است که عاملیت و کرامت انسانی را در کانون توجه قرار می‌دهد. این تغییر، بسترساز تأکیدات نوینی بر عدالت ساختاری، لزوم تعامل معنادار و مستمر با جوامع محلی و ادغام ملاحظات پایداری زیست‌محیطی در طراحی پژوهش شده است. همچنین برای نخستین‌بار، بیانیه به ‌صورت صریح به چالش‌های اخلاقی پژوهش‌های مبتنی بر هوش مصنوعی و کلان‌داده‌ها پرداخته و بر شفافیت، پاسخگویی و اجتناب از سوگیری الگوریتمی تأکید کرده است. تقویت بی‌سابقه نقش نظارتی و اختیارات کمیته‌های اخلاق و نیز شفاف‌سازی مقررات مربوط به تضاد منافع و رضایت آگاهانه پویا، از دیگر نقاط قوت این بازنگری است. در مجموع، بیانیه ۲۰۲۴ با عبور از یک چهارچوب حفاظتی فردمحور، به سندی پویا، جامعه‌نگر و آینده‌پژوه تبدیل شده که قابلیت هدایت پژوهش در عصر پیچیدگی فناورانه و نابرابری جهانی را دارد. موفقیت این چهارچوب نوین در گرو آموزش مستمر پژوهشگران، تقویت نهادهای نظارتی و تعهد به همکاری‌های بین‌المللی عادلانه است.

زمینه و هدف: در نظام‌هاي تحصيلي، ارتقاي شايستگي‌هاي اخلاقي حائز اهميت است. در اين راستا ویژگی‌های شخصيتي را مي‌توان به‌ عنوان مکانيسم‌هاي خودتنظيمي و توانایی دیدگاه‌گیری اجتماعی را به‌ مثابه يک پیش‌نیاز مهم برای رفتارهای اخلاقی در نظر گرفت. بنابراين در چهارچوب روان‌شناسی تربیتی معاصر، پژوهش حاضر با هدف مقايسه تاب‌آوری اخلاقي تحصيلي و دیدگاه‌گیری اجتماعي در دانش‌آموزان متوسطه دوم بر اساس شخصيت جامعه‌پسند اجرا شد.

روش: مطالعه حاضر از نوع توصیفی ـ تحلیلی بود. جامعه آماری پژوهش را کلیه دانش‌آموزان متوسطه دوم شهر کرمانشاه که در سال تحصیلی 03-1402 مشغول به تحصیل تشکيل دادند. بر اساس جدول مورگان ـ کرجسي (Morgan-Krejcie) (1970 م.) 358 نفر به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. شرکت‌کنندگان بر اساس نقطه برش حاصل از مقیاس شخصیت جامعه‌پسندی به دو گروه شخصیت جامعه‌پسند بالا و پایین تقسیم شدند. ابزار گردآوري داده‌ها شامل پرسشنامه تاب‌آوری اخلاقی تحصیلی راهپیما (1398 ش.)، پرسشنامه دیدگاه‌گیری اجتماعی محققی و همکاران (1395 ش.) و پرسشنامه شخصیت جامعه‌پسند پنر (Penner) (2002 م.) بودند. داده‌ها در نرم‌افزار SPSS 27 ثبت و در سطح معناداری کمتر از 0.05 با آزمون تحلیل واریانس چندمتغیره تحلیل شدند.

ملاحظات اخلاقی: در این پژوهش، ملاحظات اخلاقی، از جمله کسب رضایت آگاهانه، مشارکت داوطلبانه و حق خروج از پژوهش، نداشتن بار مالی و عدم برچسب‌زنی و تأکید بر محرمانه‌بودن داده‌های شخصی و انتشار با هدف پژوهشی مورد تأکید قرار گرفت.

یافته‌ها: نتايج نشان داد که دو گروه واجد شخصیت جامعه‌پسندی بالا و پایین از لحاظ تاب‌آوری اخلاقي تحصيلي (F=15.21, p<0.003) و دیدگاه‌گیری اجتماعي (F=18.73, p<0.001) تفاوت معناداري وجود دارد. علاوه بر اين، آزمون از توان بالايي برخوردار بود (1–β>0.997) که نشان‌دهنده کفايت نمونه است. 38.1 درصد واريانس تاب‌آوری اخلاقي  (η²=0.381)و 42.5 درصد واریانس دیدگاه‌گیری اجتماعی ، (η²=0.425) توسط شخصيت جامعه‌پسند تبيين مي‌شد.

نتیجه‌گیری: بر اساس نتايج مي‌توان اظهار داشت که جامعه‌پسندي به دليل تأثير بر افزايش قابليت درک دیدگاه دیگران و بهبود مهارت‌های ارتباطی و حل تعارض در موقعيت‌هاي اخلاقي، مي‌تواند در طراحي‌هاي برنامه‌هاي آموزشي در مدارس مورد توجه واقع شود.

زمینه و هدف: هوش اخلاقی به عنوان یک شایستگی اساسی در حرفه پزشکی، پتانسیل زیادی برای تأثیرگذاری بر تصمیم‌گیری‌های بالینی و رفتار حرفه‌ای دارد. این مفهوم در محیط‌های پر تنش و بحرانی مانند اورژانس پیش‌بیمارستانی که مدیریت بهینه زمان یک ضرورت انکارناپذیر است، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این مطالعه با هدف تعیین ارتباط بین هوش اخلاقی و مدیریت زمان در تکنسین‌های فوریت‌های پزشکی شهر اراک انجام شد.

روش: این مطالعه توصیفی ـ همبستگی در سال ۱۴۰۳ بر روی ۲۰۰ نفر از تکنسین‌های فوریت‌های پزشکی شاغل در پایگاه‌های وابسته به دانشگاه علوم پزشکی اراک که به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند، انجام گردید. ابزار گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامه‌های اطلاعات دموگرافیک، پرسشنامه هوش اخلاقی Lennick & Kiel و پرسشنامه مدیریت زمان هاشمی‌زاده بود. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS 22 و آزمون‌های همبستگی پیرسون و آنالیز واریانس یک‌طرفه و تی مستقل تجزیه و تحلیل شد.

ملاحظات اخلاقی: در تمامی مراحل نگارش پژوهش، اصول اخلاقی و اصل محرمانگی رعایت شده و پرسشنامه‌ها با کسب رضایت آگاهانه و توضیح در مورد اهداف پژوهش به شرکت‌کنندگان تکمیل گردید.

یافته‌ها:در این مطالعه نتایج بیانگر آن بود که میانگین نمره کل هوش اخلاقی  21.18±147.63 و میانگین نمره مدیریت زمان9.91 ± 75.9 به دست آمد. نتایج نشان داد که ۱۸۱ نفر از کارکنان دارای مدیریت زمان در سطح قوی بودند. بین نمره کل هوش اخلاقی و مدیریت زمان همبستگی مثبت و معنی‌داری مشاهده شد (r=0.608, p<0.001). همچنین تمامی ابعاد هوش اخلاقی (درستکاری، مسئولیت‌پذیری، دلسوزی و بخشش) با مدیریت زمان و ابعاد آن همبستگی مثبت و معنی‌داری داشتند (0.05>p).

نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان داد که هوش اخلاقی بالا با مدیریت زمان بهتر در تکنسین‌های فوریت‌های پزشکی همراه است. بنابراین، به نظر می‌رسد طراحی و اجرای برنامه‌های آموزشی جهت تقویت هوش اخلاقی می‌تواند به عنوان یک راهبرد مؤثر در بهبود مدیریت زمان و در نهایت ارتقای کیفیت خدمات اورژانس پیش‌بیمارستانی مد نظر قرار گیرد.

زمینه و هدف: رضایتمندی بیمار یکی از شاخص‌های مهم کیفیت خدمات بیمارستانی است و آگاهی از حقوق بیمار می‌تواند هم موجب افزایش رضایت و هم در صورت برآورده‌نشدن انتظارات، سبب کاهش آن شود. این مطالعه با هدف تعیین تأثیر آموزش منشور حقوق بیمار بر رضایتمندی بیماران بستری از خدمات دریافتی و آگاهی آنان از منشور حقوق بیمار انجام شد.

روش: این مطالعه نیمه‌تجربی دوگروهه بر روی 28 بیمار بستری در بخش‌های داخلی و جراحی بیمارستان علامه بهلول شهر گناباد انجام شد. نمونه‌گیری به روش خوشه‌ای دومرحله‌ای انجام شد و نمونه‌ها به‌ صورت تصادفی در دو گروه مداخله و کنترل قرار گرفتند. ابتدا پرسشنامه‌های آگاهی از منشور حقوق بیمار و رضایتمندی از خدمات درمانی و غیر درمانی تکمیل شد. آموزش منشور حقوق بیمار در گروه مداخله طی سه جلسه چهره‌به‌چهره ارائه گردید و در زمان ترخیص، هر دو پرسشنامه مجدد تکمیل شد. تحلیل داده‌ها با SPSS 19 و با استفاده از آمار توصیفی و آزمون‌های تی مستقل، تی زوجی، کای دو، فیشر و ضریب همبستگی پیرسون، در سطح معنی‌داری کمتر از 0.05 انجام شد.

ملاحظات اخلاقی: رضایت آگاهانه، محرمانه‌ماندن اطلاعات، ایمنی مداخله، داوطلبانه‌بودن شرکت در پژوهش و امکان انصراف در هر زمان برای مشارکت‌کنندگان تضمین شد.

یافته‌ها: میانگین سنی شرکت‌کنندگان در گروه مداخله و کنترل به ترتیب 95/15±86/47 و 21/18±28/49 و نسبت جنسیتی در هر دو گروه به صورت 8 نفر آقا و 6 نفر خانم بود که تفاوت آماری معنی‌داری نداشت. پیش از مداخله، دو گروه از نظر رضایتمندی از خدمات دریافتی در بیمارستان تفاوت معنی‌داری نداشتند (0.16=P)، اما پس از آن، رضایتمندی بیماران از خدمات دریافتی در گروه مداخله به‌ طور معنی‌داری کمتر بود (0.001>P). آگاهی از منشور حقوق بیمار نیز پیش از اقدام آموزشی بین گروه مداخله و کنترل تفاوتی نداشت (0.265=P)، ولی پس از اجرای آموزش در گروه مداخله میزان آگاهی از منشور حقوق بیمار افزایش یافت (001/0>P).

نتیجه‌گیری: آموزش منشور حقوق بیمار موجب افزایش آگاهی بیماران از حقوق خود و در پی آن افزایش انتظارات می‌شود. چنانچه این انتظارات توسط تیم درمان برآورده نشود، رضایتمندی بیمار از خدمات دریافتی کاهش می‌یابد. بنابراین تقویت رعایت حقوق بیمار و ارتقای کیفیت خدمات توسط مدیران و کارکنان برای افزایش رضایتمندی بیماران از خدمات ضروری است.

زمینه و هدف: دیسترس اخلاقی به احساسات پریشان‌کننده‌ای اطلاق می‌شود که در شرایطی بروز می‌یابد که پرستاران، علیرغم آگاهی از عمل صحیح اخلاقی، به دلیل موانع سازمانی قادر به انجام آن نیستند. دیسترس اخلاقی بخش مهمی از استرس‌های شغلی پرستاران را تشکیل می‌دهند. این مطالعه با هدف تعیین فراوانی و شدت دیسترس اخلاقی و عوامل مرتبط با آن در پرستاران بخش‌های انکولوژی بیمارستان‌های شهر مشهد در سال 1404 انجام شد.

روش: در این پژوهش توصیفی ـ مقطعی، 100 پرستار شاغل در بخش‌های انکولوژی بیمارستان‌های بزرگ آموزشی شهر مشهد با استفاده از پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک و Moral Distress Scale-Revised با نمونه‌گیری دومرحله‌ای خوشه‌ای و در دسترس مورد بررسی قرار گرفتند. داده‌ها با نرم‌افزار SPSS 26  مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. آمار توصیفی و آزمون‌های تحلیلی مناسب برای تعیین ارتباط بین متغیر ها بکار برده شد.  

ملاحظات اخلاقی: محرمانگی داده‌ها، داوطلبانه‌بودن شرکت در مطالعه و عدم ضرر و اخلاق نشر در پژوهش حاضر رعایت شد. طرح پژوهش در کمیته اخلاق دانشگاه علوم پزشکی مشهد تأیید شد و پژوهش تحت نظارت این کمیته انجام شد.

یافته‌ها: از 100 نفر شرکت‌کننده، 65 درصد (65 نفر) زن و 35 درصد (35 نفر) مرد بودند و میانگین سن آنان7.96 ±34.1 بود. میانگین نمره فراوانی دیسترس اخلاقی 17.32±41.09و میانگین نمره شدت دیسترس اخلاقی  18.13±48.84بود. 59 درصد از شرکت‌کنندگان قصد ترک حرفه پرستاری را داشتند. میانگین نمره فراوانی و شدت دیسترس اخلاقی در مردان و زنان تفاوت آماری معنی‌داری نداشت (0.05<p). همچنین ارتباط سن و سابقه کار پرستاران با نمرات فراوانی و شدت دیسترس اخلاقی ارتباط آماری ضعیف و غیر معنی‌داری داشت

(r <0.2, p>0.05).

نتیجه‌گیری: میزان بالای دیسترس اخلاقی و تمایل قابل توجه به ترک شغل در پرستاران بخش‌های انکولوژی مشهد، لزوم مداخلات سازمانی مانند بهبود جو اخلاقی، تقویت تاب‌آوری و ارائه حمایت روان‌شناختی را برجسته می‌سازد. پیشنهاد می‌شود مطالعات آینده نقش عوامل سازمانی و فردی را در کاهش دیسترس اخلاقی و حفظ نیروی انسانی بررسی کنند.

زمینه و هدف: نارسایی قلبی یک بیماری مزمن و ناتوان‌کننده است که علاوه بر پیامدهای جسمی، فشارهای روانی و اجتماعی قابل توجهی بر بیماران وارد می‌کند. سلامت معنوی به عنوان یکی از ابعاد کل‌نگر سلامت، می‌تواند بر انتخاب راهبردهای مقابله‌ای و سازگاری بیماران با بیماری تأثیرگذار باشد. پژوهش حاضر با هدف تعیین همبستگی سلامت معنوی و راهبردهای مقابله‌ای در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی انجام شد.

روش: این مطالعه از نوع توصیفی ـ همبستگی بود و ۱۸۰ بیمار مبتلا به نارسایی قلبی مراجعه‌کننده به دو درمانگاه قلب در تهران در سال ۱۳۹۸ شرکت کردند. اطلاعات با استفاده از پرسشنامه جمعیت‌شناختی پژوهشگر، پرسشنامه سلامت معنوی Paloutzian و پرسشنامه مقابله کوتاه Charles S. Carver جمع‌آوری شد. تحلیل داده‌ها شامل آمار توصیفی، آزمون‌های t مستقل، تحلیل واریانس، ضریب همبستگی پیرسون در نرم‌افزار SPSS 16 بود. سطح معنا‌داری 05/0≥‌ در نظر گرفته شد.

ملاحظات اخلاقی: این مطالعه با تأیید کمیته اخلاق در پژوهش دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی انجام شد. رضایت‌نامه آگاهانه کتبی از شرکت‌کنندگان اخذ شد و محرمانگی اطلاعات آنان مطابق اصول بیانیه هلسینکی حفظ گردید.

یافته‌ها: میانگین نمره کل سلامت معنوی ۱۶/۲۲±۸۹/۸۶ بود. همچنین میانگین بعد سلامت مذهبی ۸/۷۴±۴۶/۸۶ و بعد سلامت وجودی ۸/۷۹±۴۲/۹۹ گزارش شد که نشان از اعداد بالاتر برای بعد سلامت وجودی دارد. بیماران بیشتر از راهبردهای مقابله‌ای مسأله‌مدار استفاده می‌کردند و در میان زیرمقیاس‌ها، پذیرش و مذهب بیشترین کاربرد را داشتند. استفاده از راهبردهای هیجان‌مدار در زنان بیشتر و با افزایش سن و مدت ابتلا به بیماری کمتر بود. نتایج همبستگی نشان داد که سلامت معنوی با راهبردهای مقابله‌ای کلی (001/0>P) و مسأله‌مدار (001/0>P) رابطه مثبت و معناداری دارد، اما با راهبردهای هیجان‌مدار ارتباط معناداری مشاهده نشد (05/0<P).

نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد که سلامت معنوی به ویژه بعد مذهبی، نقش مؤثری در تقویت راهبردهای مقابله‌ای مسأله‌مدار بیماران مبتلا به نارسایی قلبی دارد. این نتایج بر ضرورت توجه به ابعاد معنوی در مراقبت بالینی، آموزش پرستاری و طراحی مداخلات حمایتی و مدیریتی مبتنی بر شواهد تأکید می‌کند.

زمینه و هدف: دریافت خبر بد، بیمار و خانواده را در بحرانی‌ترین لحظات روانی و عاطفی قرار می‌دهد. مراقبت اخلاقی و همدلانه ایجاب می‌کند که کادر درمان نیازهای آنان را در این موقعیت بشناسند و صرفاً به انتقال اطلاعات اکتفا نکنند. پژوهش حاضر، واکاوی نیازهای بیماران و خانواده‌ها هنگام دریافت خبر بد بر اساس تجارب زیسته آن‌ها می‌باشد.

روش: این مطالعه کیفی در سال‌های 2023 الی 2025 با استفاده از رویکرد تحلیل محتوای مرسوم انجام شد. شرکت‌کنندگان شامل سیزده بیمار مبتلا به بیماری‌های وخیم، لاعلاج یا تهدیدکننده حیات و پانزده عضو خانواده بودند که سابقه دریافت خبر بد را داشتند. آن‌ها به صورت هدفمند از سه بیمارستان مرکزی در تهران، ایران انتخاب شدند. داده‌ها از طریق 28 مصاحبه نیمه‌ساختاریافته عمیق به صورت حضوری جمع‌آوری و برای تحلیل داده‌ها، از رویکرد Granheim & Landman استفاده گردید.

ملاحظات اخلاقی: از تمامی مشارکت‌کنندگان پیش از انجام مصاحبه‌، رضایت آگاهانه اخذ و به مشارکت‌کنندگان در مورد محرمانه‌بودن اطلاعات و حق خروج از مطالعه در هر مرحله از پژوهش، درنظر گرفته شد.

یافته‌ها: در این مطالعه سه طبقه اصلی و هشت زیرطبقه مرتبط با نیازهای بیماران و خانواده‌ها، استخراج گردید که شامل «نیازهای رهایی‌بخش (نیاز به امید، نیاز به آرامش، نیاز به حمایت معنوی)، ارتباطات مطلوب (نیاز به حفظ کرامت انسانی، نیاز به حمایت عاطفی)، حمایت حرفه‌ای (نیاز به آماده‌سازی تدریجی، نیازهای اطلاعاتی در مورد واقعیت بیماری، نیاز به مشاوره و پشتیبانی)» می‌باشد.

نتیجه‌گیری: بیمار و خانواده‌ بعد از دریافت خبر بد قادر به تطبیق خود با واقعیت موجود نیستند. بنابراین انتظار دارند اطلاعات جامع و صادقانه و آمادگی قبلی ارائه شود و شأن و کرامت انسانی آن‌ها رعایت گردد و از حمایت و پشتیبانی اجتماعی برخوردار شوند. بنابراین شناخت نیازهای بیماران و خانواده‌ها در دریافت خبر بد، می‌تواند آشفتگی‌های آن‌ها را کاهش داده و در تصمیم‌گیری آگاهانه و رضایت از خدمات درمانی کمک کند. همچنین درک این نیازها در تدوین راهنماهای بالینی می‌تواند کمک‌کننده باشد.

زمینه و هدف: نیازهای معنوی در بیماران مبتلا به سرطان جزء نیازهای مهم بوده و با پیامدهای روان‌شناختی و کیفیت زندگی آنان ارتباط مستقیم دارد. با وجود تأکید راهنماهای بین‌المللی بر ادغام مراقبت معنوی در خدمات انکولوژی، شناسایی نظام‌مند این نیازها در عمل بالینی همچنان با چالش مواجه است. مطالعه حاضر با هدف تبیین و شناسایی نیازهای معنوی بیماران مبتلا به سرطان از دیدگاه اعضای تیم مراقبتی انجام شد.

روش: این مطالعه کیفی با رویکرد تحلیل محتوای قراردادی انجام شد. 18 نفر از اعضای تیم سلامت شامل پرستاران، پزشکان، مددکاران اجتماعی و روحانی بیمارستان به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب گردیدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق گردآوری و به روش مقایسه مداوم تحلیل شدند. اعتبار یافته‌ها بر اساس معیارهای مقبولیت، انتقال‌پذیری، قابلیت اعتماد و تایید پذیری بررسی شد.

ملاحظات اخلاقی: پیش از آغاز مطالعه، اهداف پژوهش به صورت کامل برای شرکت‌کنندگان تشریح و رضایت‌نامه آگاهانه به صورت کتبی و شفاهی از آنان دریافت شد. به شرکت‌کنندگان اطمینان داده شد که کلیه اطلاعات آنان محرمانه باقی خواهد ماند. طرح پژوهش در کمیته اخلاق دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی تأیید شد و پژوهش تحت نظارت این کمیته انجام شد.

یافته‌ها: در مجموع ۴۱۲ کد اولیه استخراج شد که پس از پالایش در قالب 28 زیرطبقه و 5 طبقه اصلی سازمان‌دهی گردید. طبقات اصلی شامل: 1ـ شناسایی تدریجی نیاز معنوی؛ 2ـ حساسیت زمانی در بروز نیازهای معنوی؛ 3ـ نقش مهارت‌های ارتباطی؛ 4ـ ویژگی‌های فردی و اجتماعی مؤثر؛ 5ـ تصمیم‌گیری بالینی و طراحی مراقبت بود. یافته‌ها نشان داد شناسایی نیازهای معنوی فرآیندی پویا، تدریجی و وابسته به تعامل حرفه‌ای است که از پایش غیر رسمی آغاز شده و در صورت لزوم به ارزیابی ساختاریافته و ارجاع تخصصی منتهی می‌شود.

نتیجه‌گیری: شناسایی نیازهای معنوی در بیماران مبتلا به سرطان نیازمند رویکردی مرحله‌ای، ارتباط‌محور و بین‌رشته‌ای است. ادغام غربالگری معنوی در مراقبت‌های معمول انکولوژی و آموزش مهارت‌های ارتباطی به اعضای تیم درمانی می‌تواند به ارتقای کیفیت مراقبت جامع منجر شود.

زمینه و هدف: رسالت شغلی به عنوان یکی از حیاتی‌ترین منابع انگیزش در نظام سلامت، می‌تواند تحت تأثیر تنش‌های اخلاقی قرار گیرد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی رابطه آسیب اخلاقی و احساس رسالت شغلی با تبیین نقش میانجی ابراز وجود و نقش تعدیل‌گری رهبری اخلاقی و شفقت به خود در میان کارکنان معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی فسا انجام شد.

روش: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی ـ همبستگی است. جامعه آماری شامل کارکنان بهداشتی و درمانی معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی فسا در سال ۱۴۰۴ بود که از میان آن‌ها ۲۱۷ نفر به روش در دسترس انتخاب شدند. داده‌های پژوهش با استفاده از پرسشنامه‌های آسیب اخلاقی (Mantri و همکاران، 2020 م.)، احساس رسالت شغلی (Pordelan و همکاران، 2022 م.)، ابراز وجود (Gambrill & Richey، 1975 م.)، رهبری اخلاقی (Yang و همکاران، 2016 م.) و شفقت به خود (Raes و همکاران، ۲۰۱۱ م.) گردآوری شد که مشخصات کامل، روایی و پایایی آن‌ها در بخش ابزار پژوهش ارائه شده است. واکاوی داده‌ها و آزمون فرضیه‌ها با استفاده از رویکرد مدل‌سازی معادلات ساختاری و روش حداقل مربعات جزئی در نرم‌افزار Smart PLS 3 انجام پذیرفت.

ملاحظات اخلاقی: در این پژوهش با معرفی منابع مورد استفاده، اصل اخلاقی امانتداری علمی رعایت و حق معنوی مؤلفین آثار محترم شمرده‌ شده و سایر اصل‌های اخلاق علمی، مانند رازداری و محرمانه‌بودن اطلاعات شرکت‌کنندگان نیز رعایت شده است.

یافته‌ها: نتایج نشان داد که آسیب اخلاقی اثر منفی و معناداری بر احساس رسالت شغلی دارد (p<0.001). همچنین نقش میانجی ابراز وجود در این رابطه تأیید شد (p<0.001)، به ‌طوری که آسیب اخلاقی از طریق تضعیف توانمندی ابراز وجود، منجر به کاهش احساس رسالت شغلی می‌شود. یافته‌های مربوط به نقش تعدیل‌گری نیز نشان داد که رهبری اخلاقی (p<0.001) و شفقت به خود (p<0.001) به عنوان منابع حفاظتی، اثرات مخرب آسیب اخلاقی بر احساس رسالت شغلی را به‌ صورت معناداری تعدیل می‌کند. به این معنا که در سطوح بالاتر شفقت به خود، شدت اثر منفی آسیب اخلاقی بر رسالت شغلی کاهش می‌یابد. افزون بر این، مدل پژوهش توانست 4/58 درصد از واریانس احساس رسالت شغلی را تبیین کند.

نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌های پژوهش می‌توان بیان داشت، صیانت از هویت حرفه‌ای و احساس رسالت شغلی کارکنان نظام سلامت نیازمند نگاهی جامع است. تقویت مهارت‌های روان‌شناختی، مانند ابراز وجود و شفقت به خود در کنار ترویج سبک‌های مدیریتی اخلاق‌مدار، می‌تواند به عنوان عاملی در برابر آسیب‌های اخلاقی عمل نموده و مانع از بیگانگی شغلی کارکنان در محیط‌های درمانی شود.

زمینه و هدف: حساسیت اخلاقی یکی از مؤلفه‌های کلیدی در حرفه پرستاری است که نقش تعیین‌کننده‌ای در کیفیت مراقبت‌های ارائه‌‌شده در بخش‌های مراقبت ویژه دارد. هدف این مطالعه مروری روایتی، بررسی ابعاد، عوامل مؤثر و پیامدهای حساسیت اخلاقی پرستاران در بخش مراقبت‌های ویژه است.

روش: این مطالعه مروری روایتی با جستجو در پایگاه‌های اطلاعاتی معتبر فارسی و انگلیسی، از جمله Magiran، SID، Web of Science، PubMed و Google Scholar انجام شد. در نهایت 9 مقاله مرتبط که مطابق معیارهای ورود و خروج انتخاب شدند، مورد تحلیل قرار گرفتند.

ملاحظات اخلاقی: در جهت حصول اطمینان از صحت و اعتبار پژوهش‌ها، معیارهای ورود و خروج تعیین‌شده رعایت و تمامی مقالات از منابع معتبر انتخاب شدند.

یافته‌ها: حساسیت اخلاقی پرستاران بخش ویژه در چهار محور اصلی شامل آموزش و توسعه حساسیت اخلاقی، ارتباط با نگرش‌های ایمنی بیمار، نقش تجربه و بار کاری ذهنی و تأثیر کار تیمی و همکاری بین حرفه‌ای قابل بررسی است. ارتقای حساسیت اخلاقی موجب بهبود کیفیت مراقبت، کاهش رفتارهای پرخطر و افزایش ایمنی بیماران می‌شود.

نتیجه‌گیری: توسعه آموزش‌های اخلاق حرفه‌ای، حمایت سازمانی و تقویت کار تیمی، نقش مهمی در ارتقای حساسیت اخلاقی پرستاران دارند. این عوامل می‌توانند به بهبود کیفیت مراقبت و افزایش رضایت بیماران منجر شوند. توجه به حساسیت اخلاقی به عنوان یک ویژگی چندبعدی و سرمایه‌گذاری در این حوزه، تعهد حرفه‌ای پرستاران را افزایش می‌دهد و به نتایج مراقبتی مثبت کمک می‌کند.

زمینه و هدف: پرستاران اغلب هنگام برقراری ارتباط با بیماران به ویژه در مورد تعادل بین حقیقت‌گویی و شفقت با چالش‌های اخلاقی مواجه می‌شوند، دروغ‌ مصلحت‌آمیز گاهی اوقات به عنوان ابزاری عملی برای محافظت از سلامت عاطفی بیماران به کار گرفته می‌شود. هدف این مطالعه، مروری روایتمند بر دروغ‌ مصلحت‌آمیز و بررسی چگونگی مدیریت تعارض اخلاقی بین حقیقت‌گویی و شفقت در عمل بالینی توسط پرستاران است.

روش: به عنوان یک مرور روایتی برای ترکیب متون موجود در مورد پیامدهای اخلاقی دروغ‌ مصلحت‌آمیز در پرستاری از فروردین تا تیرماه سال 1404 انجام شد. جستجو در پایگاه‌های فارسی زبان شامل SID و Magiran و پایگاه‌های لاتین شامل PubMed، Scopus و Web of Science و موتور جستجو Google Scholar با استفاده از واژگان کلیدی نظیر «White Lie in Nursing»، «Therapeutic Deception, Therapeutic Privilege»، «Ethics of Compassion»، «Truth-Telling, Hon»، «Esty»، « Pragmatic Ethics» و «Compassion vs. Truth-Telling» و معادل فارسی آن‌ها به ترتیب شامل «دروغ مصلحت‌آمیز در پرستاری»، «فریب درمانی/ فریب خیرخواهانه»، «اخلاق شفقت»، «حقیقت‌گویی/ صداقت»، «اخلاق عمل‌گرایانه» و «سودرسانی در مقابل استقلال به ‌صورت جداگانه و یا ترکیبی با عملگرهای بولین (AND/OR) بدون محدودیت زمانی استفاده شدند، بعد از بازیابی مقالات و غربالگری آن‌ها بر اساس معیارهای ورود و خروج و چک‌لیست‌های استاندارد گزارش‌دهی مقالات، تحلیل داده‌ها بر اساس روش سنتز روایی (Narrative Synthesis) انجام شد.

ملاحظات اخلاقی: در پژوهش حاضر جنبه‌های اخلاقی مطالعات مروری شامل اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است.

یافته‌ها: یافته‌های کلیدی این مطالعه مروری در پنج دسته‌بندی اصلی طبقه‌بندی شدند: 1ـ تعارض اخلاقی بین صداقت و شفقت در مراقبت پرستاری؛ 2ـ تأثیر قوی فرهنگ و ساختار خانوادگی بر نحوه افشای حقیقت؛ 3ـ استفاده از دروغ مصلحت‌آمیز به عنوان یک رفتار درمانی و شفقت‌آمیز؛ 4ـ ضرورت رویکردهای عملگرایانه اخلاقی؛ 5ـ کمبود آموزش‌های هدفمند و سیاستگذاری‌های شفاف که منجر به تصمیم‌گیری‌های فردی و پریشانی اخلاقی در پرستاران می‌شود.

نتیجه‌گیری: دروغ مصلحت‌آمیز در پرستاری نشان‌دهنده یک عمل اخلاقی پیچیده است که ریشه در مراقبت عمل‌گرایانه دارد، لذا تدوین دستورالعمل‌ها و آموزش‌های واضح‌تر برای حمایت از پرستاران در ایجاد تعادل بین حقیقت‌گویی و شفقت و در عین حال احترام به شأن بیمار کمک‌کننده باشد.

زمینه و هدف: اخلاق، به ویژه در حرفه پرستاری، نقش حیاتی در تضمین سلامت، رفاه و کرامت انسان‌ها دارد. یکی از حوزه‌های کمتر مورد توجه، اخلاق در پژوهش است که اعتبار علمی و ایمنی مشارکت‌کنندگان را تضمین می‌کند، لذا مطالعه مرور روایتی حاضر با هدف شناسایی، تبیین و تحلیل اصول و چالش‌های اخلاقی در پژوهش‌های پرستاری انجام شد.

روش: این مطالعه از نوع مرور روایتی است. جستجوی گسترده در پایگاه‌های PubMed، Scopus، Web of Science، Magiran، SID و موتور جستجوی Google Scholar انجام شد. واژگان کلیدی بر اساس سامانه مش انتخاب شدند که شامل اصطلاحات انگلیسی «Ethics»، «Moral»، «Principle-Based Ethics» و «Nursing Research» به همراه معادل فارسی آن‌‌ها، شامل «اخلاق»، «پژوهش پرستاری» و «اصول اخلاقی» بودند. جستجو در بازه زمانی 2005 تا 2025 انجام گرفت و پس از حذف مقالات تکراری و غربالگری عنوان، چکیده و متن کامل، 15 مقاله برای تحلیل نهایی بر اساس معیارهای ورود و خروج، انتخاب گردید.

ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است.

یافته‌ها: دسته‌بندی محتوایی 15 مقاله منتخب نشان داد که اصول اخلاقی مانند خودمختاری و رضایت‌ آگاهانه، خیرخواهی، عدم آسیب‌رسانی، عدالت، صداقت و محرمانگی، ستون‌های پژوهش پرستاری هستند و آموزش پرستاران در این زمینه ضروری است. با این ‌حال، چالش‌هایی مانند کار با گروه‌های آسیب‌پذیر، تعارض نقش پرستار ـ پژوهشگر و تخلفات پژوهشی همچنان تهدیداتی برای تمامیت علمی و اخلاقی پژوهش‌ محسوب می‌شوند. از طرفی، مسائل نوظهوری همچون استفاده از هوش مصنوعی در پژوهش‌ها کمتر مورد توجه قرار گرفته‌ است.

نتیجه‌گیری: آشنایی با اصول و چالش‌های اخلاقی در پژوهش پرستاری، نه‌تنها کیفیت علمی نتایج را ارتقا می‌دهد، بلکه اعتماد عمومی به پژوهش‌های پرستاری را افزایش داده و نهایتاً منجر به بهبود کیفیت مراقبت و خدمات سلامت خواهد شد. یافته‌های این مرور می‌تواند به عنوان مبنایی برای طراحی برنامه‌های آموزشی اخلاق پژوهش در دانشکده‌های پرستاری، تدوین دستورالعمل‌ها و کدهای اخلاق ملی و راهنمای عمل برای پژوهشگران جوان به کار رود.

زمینه و هدف: معضل جهانی کمبود پرستار به نبود تعادل در عرضه و تقاضای پرستاران گفته می‌شود. یکی از مشکلات پیش ‌رو در زمینه کمبود پرستار، موضوعات‌ اخلاقی در مراقبت از بیمار می‌باشد. چالش‌های اخلاقی زمانی ایجاد می‌شود که پرستاران نیاز به ارائه بهترین مراقبت را داشته باشند، اما به دلیل وجود محدودیت‌ها قادر به انجام نباشند. مطالعه حاضر با هدف مروری بر موضوعات ‌اخلاقی مراقبت از بیمار منتج از کمبود پرستار و راهکارهای آن صورت گرفت.

روش: این مطالعه از نوع مروری در سال 1403 در ایران صورت گرفته است. برای جمع‌آوری داده‌ها جستجو در پایگاه‌های داخلی و خارجی Web of Science، PubMed، Medline، Google Scholar، SID و Magiran توسط واژگان کلیدی فارسی کمبود پرستار، مراقبت از بیمار، نیروی خدمات سلامت، نیاز و تقاضای خدمات بهداشتی، موضوعات اخلاقی و معادل انگلیسی Nurse Shortage، Patient Care، Workforce Shortage، Health Workforce، Quality of Health Care، Health Services Needs and Demand، Ethics، Ethical Dilemmas، Moral و به صورت مجزا و ترکیبی از سال 2024-2000 محدود گردید. بعد از بررسی عناوین و چکیده با مطالعه متن کامل مقالات منتخب، 7 مقاله مورد استناد قرار گرفت.

ملاحظات اخلاقی: ‌در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است.

یافته‌ها: موضوعات اخلاقی شامل خطاهای دارویی و وقایع ناخوشایند بالینی، متعادل‌سازی بین منافع و مضرات برای بیمار، ارتباطات اندک و محدودشدن به مراقبت‌های معمول، نادیده‌گرفتن روابط اخلاقی و انسانی، تندخویی و انتقال احساسات منفی به بیمار و خانواده آن‌ها و احساس گناه و اضطراب در پرستاران بیان شد. اقداماتی با تغییر در عوامل خارجی مانند سیاست‌ها و رویه‌های سازمانی و همزمان توجه به عوامل درونی یا شخصی مانند تجربیات شغلی پرستاران به عنوان راهکارهای مؤثر در این زمینه کمک‌کننده است.

نتیجه‌گیری: نتایج بررسی مطالعات نشان داد با توجه ویژه به حیطه‌های اصلی شامل مدیریت نیروی انسانی، برآورد هزینه‌ها و تخصیص منابع مالی، بهبود ساختار محیط کار و شرایط کاری، حمایت و توانمندسازی پرستاران، آموزش با محوریت اخلاق حرفه‌ای، سیاستگذاری و برنامه‌ریزی مناسب می‌توان در راستای موضوعات اخلاقی در مراقبت از بیمار منتج از کمبود پرستار قدم برداشت.

زمینه و هدف: حرفه پرستاری با وجود نقش حیاتی در ارتقای سلامت، تحت فشار کاری شدید و کمبود منابع انسانی قرار دارد که زمینه‌ساز مشکلاتی، از جمله پریشانی اخلاقی و خستگی شفقت شده است. این دو پدیده در صورت بی‌توجهی، پیامدهای بالینی و حرفه‌ای جدی خواهد داشت. مطالعه حاضر با رویکرد مرور روایتی، به بررسی این پیامدها و ارائه راهکارهایی برای بهبود محیط کاری پرستاران می‌پردازد.

روش: پژوهش حاضر یک مطالعه مرور روایتی در سال 2025 است. هدف از این مطالعه بررسی پیامدهای بالینی و حرفه‌ای متعاقب پریشانی اخلاقی و خستگی شفقت در پرستاران می‌باشد. بدین‌منظور جستجو با واژگان کلیدی پریشانی اخلاقی، خستگی شفقت، پیامدهای اخلاقی، پیامدهای حرفه‌ای و پرستاران و معادل انگلیسی آن‌ها در پایگاه‌های جستجوی بین‌المللی PubMed و Web of Science و پایگاه‌های داخل کشور ایران SID، Magiran، Irandoc و موتور جستجوی Google Scholar بدون محدودیت زمانی از ابتدا تا اکتبر 2025 انجام شد و مقالات هم‌راستا با هدف پژوهشی به زبان فارسی و انگلیسی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.

ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است.

یافته‌ها: مرور یافته‌های مطالعات پیشین در سه محور اصلی بیان شد: نخست، پریشانی اخلاقی و خستگی شفقت که پرستاران درجات گوناگونی از آن را تجربه می‌کنند و با عوامل فردی نظیر سن، جنس، تحصیلات و تجربه کاری و عوامل سازمانی مانند شرایط محیط کار، مرتبط است؛ دوم، پیامدهای بالینی و حرفه‌ای که نتیجه نامطلوب پریشانی اخلاقی و خستگی شفقت بوده و تأثیر چشم‌گیری بر سلامت روان پرستاران، کاهش رضایت شغلی، افزایش تمایل به ترک شغل و افت کیفیت خدمات مراقبتی دارد؛ سوم، راهکارهای مبتنی بر شواهد به منظور بهبود این شرایط که شامل مداخلات آموزشی، از جمله آموزش اخلاق و مهارت‌های مقابله‌ای، ایجاد محیط‌های حمایتی در کار و به کارگیری رویکردهای معنویت بنیاد است که می‌توانند در کاهش پریشانی اخلاقی و خستگی شفقت و ارتقای تاب‌آوری پرستاران مؤثر باشند.

نتیجه‌گیری: پریشانی اخلاقی و خستگی شفقت در پرستاران از مهم‌ترین چالش‌های حرفه‌ای محسوب می‌شوند که سلامت روان آنان را تهدید کرده و کیفیت مراقبت از بیماران را کاهش می‌دهند. مرور حاضر نشان داد که این دو وضعیت، اگرچه در محیط‌های پرتنش اجتناب‌ناپذیرند، اما می‌توان با مداخلات هدفمند شدت و پیامدهای آن‌ها را کاهش داد. آموزش راهبردهای اخلاقی و روان‌شناختی، ارتقای مهارت‌های ارتباطی و ایجاد فرهنگ حمایتی در محیط کار، زمینه‌ای برای افزایش تاب‌آوری و بازسازی توان حرفه‌ای پرستاران فراهم می‌کند. همچنین توجه به ارزش‌های معنوی و تقویت نگاه تیمی نقش مهمی در کاهش فشارهای اخلاقی و تقویت همبستگی ایشان دارد. بر این اساس، نتایج مطالعه حاضر ضرورت طراحی برنامه‌های جامع و پایدار برای حمایت از پرستاران و ارتقای کیفیت و ایمنی مراقبت‌های بالینی را برجسته می‌سازد.

زمینه و هدف: پژوهش‌های فیزیولوژیکی ورزشی که به طور همزمان از آزمودنی‌های انسانی و مدل‌های حیوانی بهره می‌گیرند، نقش مهمی در تبیین سازگاری‌های متابولیکی، قلبی ـ عروقی و عصبی ناشی از فعالیت بدنی ایفا می‌کنند. این مطالعات به دلیل ماهیت مداخله‌گرایانه خود، به ویژه در به کارگیری دستورالعمل تمرینی شدید یا طولانی‌مدت، با چالش‌های اخلاقی و حقوقی ویژه‌ای مواجه‌اند که فراتر از ملاحظات عمومی اخلاق زیستی است. هدف پژوهش حاضر، مرور روایتی و تحلیل این چالش‌ها در حوزه علوم ورزشی با تأکید بر ضرورت اتخاذ نگاه ورزش‌محور به اخلاق پژوهش است؛ نگاهی که الزامات اخلاقی را با در نظرگرفتن ویژگی‌های خاص محیط ورزش، فشارهای عملکردمحور و ساختار حرفه‌ای آن تبیین می‌کند.

روش: این مطالعه از نوع مروری ـ روایتی بود. منابع فارسی و انگلیسی مرتبط با موضوع از پایگاه‌های بین‌المللی PubMed، Scopus، Web of Science، ScienceDirect و همچنین پایگاه‌های فارسی SID و Magiran گردآوری شد. علاوه بر این، از موتور جستجوی Google Scholar به عنوان موتور جستجوی علمی برای تکمیل جستجو در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴ استفاده گردید. فرایند انتخاب مقالات بر اساس مراحل نمودار PRISMA انجام شد.

ملاحظات اخلاقی: در جهت حصول اطمینان از صحت و اعتبار پژوهش‌ها، دارای معیار ورود، تمامی مقالات از منابع معتبر انتخاب شدند.

یافته‌ها: از مجموع ۲۱۲ مقاله شناسایی‌شده، در نهایت، ۱۲ مقاله دارای معیار ورود وارد تحلیل روایتی شدند. نتایج نشان داد که در پژوهش‌های انسانی، رضایت آگاهانه، آسیب‌پذیری ورزشکاران و سنجش منافع علمی در برابر مخاطرات احتمالی مهم‌ترین چالش‌ها هستند، در حالی که در پژوهش‌های حیوانی، اجرای عملی اصول 3Rs، رفاه حیوانات و کیفیت گزارش‌دهی بیشترین اهمیت را دارند. همچنین اسناد سیاستی و دستورالعمل‌های بین‌المللی مانند بیانیه هلسینکی و دستورالعمل 2010/63/EU اتحادیه اروپا، اگرچه چهارچوب‌های کلی ارائه می‌دهند، اما پاسخگوی پیچیدگی‌های خاص پژوهش‌های ورزشی انسان ـ حیوان نیستند.

نتیجه‌گیری: مرور حاضر نشان داد که اخلاق پژوهش در ورزش نیازمند چهارچوبی اختصاصی و ورزش‌محور است. تقویت نظارت کمیته‌های اخلاق، آموزش پژوهشگران در زمینه اصول 3Rs و بازتعریف موافقت آگاهانه در ورزش، از الزامات کلیدی برای ارتقای کیفیت و اخلاق‌مداری پژوهش‌های فیزیولوژیکی ورزشی انسان ـ حیوان محسوب می‌شوند.

زمینه و هدف: تصمیم‌گیری اخلاقی یکی از اجزای بنیادین در حرفه پرستاری است که تحت‌ تأثیر دیدگاه‌های فردی پرستاران قرار دارد. ایده‌آلیسم به عنوان یکی از مؤلفه‌های اصلی در ایدئولوژی اخلاقی، بر نحوه قضاوت در موقعیت‌های اخلاقی پیچیده اثرگذار است. با این حال، نقش این عامل در تصمیم‌گیری‌های اخلاقی پرستاران کمتر به طور مستقل مورد بررسی مروری قرار گرفته است. از این رو این مطالعه با هدف تعیین نقش ایده‌آلیسم در تصمیم‌گیری‌های اخلاقی پرستاران انجام شد.

روش: این مطالعه یک مرور روایتی است که بدون محدودیت زبان و زمان تا 2025 انجام شد. همه مطالعات اصیل با استفاده از واژگان کلیدی Idealism، Decision-Making و Nurse و ایده‌آلیسم، تصمیم‌گیری و پرستار جستجو گردید. این جستجو در پایگاه‌های بین‌المللی PubMed،Scopus  و Web of Science و همچنین پایگاه‌های فارسی‌زبان SID و Magiran انجام پذیرفت. در نهایت، پس از طی مراحل غربالگری، 17 مقاله وارد تحلیل نهایی شدند.

ملاحظات اخلاقی: در تدوین این مطالعه، اصل امانتداری جهت استناد به متون مورد استفاده و اصالت منابع رعایت شده است.

یافته‌ها: پنج یافته اصلی در خصوص تصمیم‌گیری اخلاقی پرستاران و نقش ایده‌آلیسم به ترتیب بیشترین تکرار در مقالات واردشده، شامل تناقض بین تفکرات ایده‌آلیستی و واقعیت‌های بالینی، توجه حداکثری به اصول اخلاق حرفه‌ای پرستاری، تلاش جهت ترکیب دانش نظری و عملکرد بالینی، تمایل به ارتقای دانش در خصوص ایده‌آلیسم و رویارویی عواقب عاطفی با تفکرات ایده‌آلیستی بود.

نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد که تصمیم‌گیری‌های اخلاقی پرستاران با الهام از رویکرد ایده‌آلیسم، می‌تواند تحت ‌تأثیر اصول اخلاق حرفه‌ای، واقعیت‌های بالینی، دانش نظری و توانایی پرستاران در به کارگیری اصول اخلاق حرفه‌ای پرستاران قرار گیرد. آموزش کاربردی اخلاق و بومی‌سازی ابزارهای سنجش ایدئولوژی اخلاقی می‌تواند به ارتقای تصمیم‌گیری اخلاقی در پرستاری کمک کند.

زمینه و هدف: به نظر می‌رسد معنویت‌درمانی به عنوان رویکردی مبتنی بر ارزش‌ها می‌تواند به جمعیت‌های جنگ‌زده کمک نماید تا تجربه آسیب روانی را تسهیل بخشند. هدف این مطالعه، مرور روایتی شواهد موجود درباره نقش معنویت‌درمانی در مدیریت آسیب‌های روانی پساجنگ در چهارچوب اخلاقی، به ویژه در جوامع با پیشینه مذهبی ـ فرهنگی قوی است.

روش: مرور روایتی حاضر بر اساس جستجوی متون در پایگاه‌های  PubMed/ Medline، Google Scholar و پایگاه‌های ملی فارسی‌زبان، شامل SID، Magiran، Irandoc و Noormagz انجام شد. مقالات فارسی و انگلیسی که به نقش معنویت‌درمانی در جمعیت‌های جنگ‌زده پرداخته بودند، بررسی شدند. تحلیل صورت گرفت و نرم‌افزار EndNote X20 برای مدیریت منابع استفاده شد.

ملاحظات اخلاقی: در پژوهش حاضر، جنبه‌های اخلاقی مطالعات مروری شامل اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است.

یافته‌ها: ادبیات معنویت‌درمانی در جمعیت‌های جنگ‌زده شامل هشت مطالعه بود که در پنج مورد قابل طبقه‌بندی است: ۱ـ معنویت و کاهش علائم اختلال استرس پس از سانحه؛ 2ـ معنویت و تاب‌آوری روانی؛ 3ـ معنویت و رشد بعد از سانحه؛ 4ـ یافته‌های متعارض در میان پناهندگان؛ 5ـ مقابله مذهبی مثبت و منفی. فعالیت‌های اجتماعی ـ مذهبی، جلسات گروهی و کارگاه‌های خلاقانه می‌توانند باعث کاهش اضطراب و افزایش تاب‌آوری شوند، اما اثربخشی معنویت وابسته به چهارچوب حمایتی، فرهنگی و حرفه‌ای است. مقابله مذهبی مثبت با رشد بعد از سانحه و مقابله منفی با افزایش پریشانی روانی همراه است. فقدان حمایت حرفه‌ای یا ساختار اجتماعی می‌تواند اثر معنویت را محدود یا حتی آسیب‌زا کند.

نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد معنویت‌درمانی نباید به عنوان جایگزین روان‌درمانی دیده شود، بلکه بهتر است به صورت ساختاریافته، داوطلبانه و یکپارچه با مداخلات روان‌درمانی ارائه گردد. رعایت اصول اخلاق مراقبت، احترام به تنوع اعتقادی و ایجاد فضای امن برای بیان هیجانات منفی، از الزامات طراحی این مداخلات است. معنویت می‌تواند منبع معنا، امید و تاب‌آوری باشد و با یکپارچه‌سازی با روان‌درمانی، سلامت روان جمعیت‌های جنگ‌زده را بهبود دهد. مطالعات آینده می‌توانند بر ارزیابی طولی و توسعه دستورالعمل‌های ترکیبی فرهنگی ـ روان‌شناختی تمرکز کنند.