انسان معاصر با وجود بهره‌مندی از جلوه‌های زیبایی و جاذبه‌های زندگی این‌جهانی، خویشتن را در وضعیتی متزلزل و گرفتار می‌یابد و در پی معنا و هدفی بنیادین برای هستی و حیات خویش برمی‌آید. ازاین‌رو، گرایش به معنویت در اشکال گوناگون و متنوع آن، پاسخی به این جست‌وجوی درونی تلقی می‌شود. درواقع، ساحت معناگرای انسان، ظرفیتی ذاتی برای هدایت همۀ‌ ابعاد زندگی او را دارا است

سابقه و هدف: مراقبت معنوی یکی از جنبه‌های اساسی در بهبود کیفیت زندگی بیماران در پایان زندگی شناخته می‌شود. این نوع مراقبت با تأکید بر نیازهای روانی، معنوی و اخلاقی بیماران، نقش مهمی در تسهیل فرایند پذیرش و کاهش استرس‌های مرتبط با بیماری‌های پیشرفته ایفا می‌کند. با توجه به پیچیدگی‌های مراقبت در این مرحلۀ حساس، شناخت ابعاد مختلف مراقبت معنوی و چگونگی معرفی آن، اهمیت ویژه‌ای دارد. با توجه به اهمیت این دوران، این مطالعه با هدف تدوین توصیه‌های مبتنی بر شواهد برای بیماران در مرحلۀ انتهای زندگی صورت گرفته است.   

روش کار: این مطالعۀ چندروشی در چند مرحله طراحی شده است. مطالعۀ کیفی شامل یک تحلیل محتوای قراردادی بود که از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 18 شرکت‌کننده صورت گرفت. بخش مرور نظام‌مند از طریق جست‌وجوی نظام‌مند در پایگاه‌های اطلاعاتی داخل و خارج  انجام شد. بعد از تلفیق یافته‌ها، مرحلۀ معتبرسازی از طریق فن دلفی انجام شد. در این پژوهش همۀ موارد اخلاقی رعایت شده است و مؤلفان مقاله تضاد منافعی گزارش نکرده‌اند.

یافته‌ها: مراقبت معنوی در پایان زندگی نیازمند ارزیابی جامع بیمار و خانواده، مهارت‌های ارتباطی مؤثر، مدیریت علائم، مشارکت در تصمیم‌گیری، احترام به باورهای فرهنگی و مذهبی و حمایت روانی در دوران سوگ است.

نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان داد مراقبت معنوی در انتهای زندگی با رویکردی جامع و مبتنی بر شواهد، نقش مهمی در ارتقای کیفیت زندگی بیماران و حمایت از خانواده‌ها دارد. توجه به ابعاد جسمی، روانی، اجتماعی و فرهنگی، توسعۀ مهارت‌های ارتباطی و مشارکت خانواده، به بهبود تجربۀ بیماران کمک می‌کند. اجرای توصیه‌های مبتنی بر شواهد و بومی‌سازی راهنماها می‌تواند کیفیت مراقبت را در نظام سلامت ارتقا بخشد.

سابقه و هدف: انسان موجودی زیستی، روان‌شناختی و معنوی است که هم نیازهای زیستی دارد، هم نیازهای روانی و معنوی/ روحانی. برآورده‌شدن نیازهای زیستی موجب استمرارِ کمّی زندگی یعنی طول عمر؛ و برآورده‌شدن نیازهای روانی و معنوی موجب ارتقای کیفی زندگی و بهروزی می‌شود. بنابراین، پژوهش حاضر با هدف بررسی ارتباط بین سلامت معنوی و روحی و بهزیستی روانی و تأثیر و تأثر آنها بر و از هم انجام شده است.   

روش کار: پژوهش حاضر توصیفی - همبستگی است و داده‌های آن به‌روش میدانی از طریق پرسش‌نامه جمع‌آوری شده است. جامعۀ آماری پژوهش افراد ساکن شهر تهران و کرج بودند که به‌روش دردسترس 290 نفر به‌عنوان نمونه به پرسش‌نامه‌های سلامت معنوی و روحی و بهزیستی پاسخ دادند و نتایج تجزیه تحلیل شد. در این پژوهش همۀ موارد اخلاقی رعایت شده است و مؤلفان مقاله تضاد منافعی گزارش نکرده‌اند.

یافته‌ها: نتایج نشان داد بین سلامت معنوی و روحی و تمام مؤلفه‌های آن (توکل، توبه، ذکر، تدبر، دعا، تقوا، صبر، عبادت، شکر و خودسازی) با بهزیستی رابطۀ مثبت معنادار وجود داشت و از میان تمام مؤلفه‌های سلامت معنوی و روحی، صبر و تدبر بیشترین نقش پیش‌بینی‌کننده را برای بهزیستی داشت.

نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌ها، هر چه فرد به جنبه‌های معنوی زندگی خود و کیفیت ارتباطش با خداوند توجه بیشتری داشته باشد، از بهزیستی روانی و بالندگی بیشتری بهره خواهد برد. البته با توجه به یافته‌های این پژوهش، مؤلفه‌های صبر و تدبر بیشترین نقش پیش‌بینی‌کنندگی را برای بهزیستی داشتند که بر این اساس می‌توان به این نتیجه رسید که متمرکز شدن بر این دو سازۀ معنوی و پرورش باور به حضور خداوند و حکمت او می‌تواند تأثیر مثبت و معناداری در تجربۀ سطح بالاتری از بهزیستی داشته باشد.

سابقه و هدف: سلامت و امنیت نعمت‌هایی هستند که اغلب از نظر مردم پوشیده‌اند. مفهوم سلامت دارای ابعاد مختلفی است و سلامت معنوی به تعبیری از مهم‌ترین ابعاد آن است. سلامت معنوی و رضایت از زندگی نقش مهمی در سلامت فردی و اجتماعی افراد و ساختار سلامت آیندۀ جامعه دارد. با توجه به کثرت تعداد دانشجویان در کشور، مطالعۀ حاضر با هدف بررسی ارتباط بین سلامت معنوی و میزان رضایت از زندگی در دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی قزوین صورت گرفته است.   

روش کار: روش مطالعۀ حاضر توصیفی - تحلیلی است. جامعۀ پژوهش دانشجویان شاغل به تحصیل در رشته‌های مختلف علوم پزشکی بودند. حجم نمونه 250 نفر بود که به‌شیوۀ دردسترس از میان دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی قزوین انتخاب شدند. به‌منظور جمع‌آوری اطلاعات پژوهش از پرسش‌نامۀ استاندارد سلامت معنوی (SWBS) و پرسش‌نامۀ رضایت از زندگی (SWLS) استفاده شد. برای تجزیه و تحلیل اطلاعات از روش‌های آماری توصیفی و تحلیلی با نرم‌افزارSPSS  نسخۀ 22 استفاده شد. سطح معنی‌داری در این مطالعه کمتر یا مساوی 05/0 در نظر گرفته شد. در این پژوهش همة موارد اخلاقی رعایت شده است و مؤلفان مقاله تضاد منافعی گزارش نکرده‌اند.

یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد که میانگین و انحراف معیار سن واحدهای پژوهشی20/4±80/24 بود. بیشتر افراد مؤنث (165 نفر، 66%) و مجرد (212 نفر، 8/84%) بودند و نمرۀ سلامت معنوی آنان در سطح متوسط (32/11±23/67) قرار داشت. همچنین میانگین رضایت از زندگی افراد 45/3±60/24 بود. آزمون آماری t نشان داد که میانگین سلامت معنوی و رضایت از زندگی واحدهای پژوهشی بر حسب دو متغیّر جنسیت و تأهل اختلاف معنی‌داری داشت؛ به‌گونه‌ای که رضایت از زندگی و سلامت معنوی شرکت‌کنندگان مؤنث و متأهل بیشتر از افراد مذکر و مجرد بود.

نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌های به‌دست‌آمده، دانشجویان مطالعه‌شده دارای سطح سلامت معنوی و رضایت از زندگی متوسط بودند. به‌علاوه، سطح رضایت از زندگی و سلامت معنوی در دانشجویان متأهل و مؤنث بیشتر از افراد مجرد و مذکر بود. بنابراین، برنامه‌ریزی برای حفظ و ارتقای سلامت معنوی و رضایت از زندگی در دانشجویان ضروری است. برای این منظور می‌توان از برنامه‌های فرهنگی و معنوی با محوریت سلامت معنوی استفاده کرد و اثرات آن را در قالب طرح‌های تحقیقاتی بررسی و پایش کرد. علاوه‌براین، پیشنهاد می‌شود به‌منظور رصد تغییرات سلامت معنوی و رضایت از زندگی، مطالعات طولی در این زمینه صورت گیرد.

سابقه و هدف: در مطالعات پیشین، نقش رسانه‌های جمعی و شبکه‌های اجتماعی در تقویت یا تضعیف ابعاد روانی و اجتماعی سلامت بررسی شده است. با این حال، در پژوهش‌های اندکی به پیوند مستقیم بین سکوهای رسانه‌ای نوین و مؤلفه‌های سلامت معنوی پرداخته‌ شده و این خلأ پژوهشی زمینه‌ساز طرح موضوع حاضر است. هدف نهایی این پژوهش، تعیین عوامل مؤثر بر سلامت معنوی از طریق استفاده از سکوهای رسانه‌ای با تأکید بر اینستاگرام بوده و به‌دنبال آن، راهکارهایی برای بهبود وضعیت سلامت معنوی در فضای دیجیتال پیشنهاد شده است.   

روش کار: روش پژوهش حاضر فراترکیب است و مطالعات با رعایت معیارهای ورود و خروج وارد پژوهش شدند. 509 مقاله با رتبۀ علمی مصوب  بررسی شد. از الگوی  آتراید استرلینگ یک فن کیفی بر اساس سه سطح مضامین اساسی، مضامین سازماندهی و مضامین فراگیر استفاده شد.

یافته‌ها: نتایج نشان داد مضامین اصلی مرتبط با سلامت معنوی با توجه به سکوهای رسانه‌ای تقویت ارتباطات اجتماعی، مقایسۀ اجتماعی، هویت و نمایش خود، مصرف فرهنگی و سبک زندگی، نظارت و حریم خصوصی و رسانه‌ای‌شدن زندگی روزمره بود.

نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌های به‌دست‌آمده، سکوهای رسانه‌ای ابزاری ارتباطی هستند که تأثیرات دوگانه‌ای بر کاربران دارند. از یک سو، کاربران با استفاده از آنها می‌توانند ارتباطات اجتماعی خود را تقویت کنند و از حمایت‌های اجتماعی بهره‌مند شوند. از سوی دیگر، استفاده از این سکوها ممکن است پیامدهای منفی نیز به همراه داشته باشد؛ مانند افزایش مقایسه‌های اجتماعی، کاهش عزّت نفس، وابستگی بیش از حد به تأیید دیگران و ایجاد فشار روانی. همچنین، محتوای منتشرشده در این رسانه‌ها می‌تواند موجب گسترش اطلاعات نادرست، تضعیف حریم خصوصی و شکل‌گیری هنجارهای اجتماعی غیرواقعی شود. به‌طور کلی، تأثیر سکوهای رسانه‌ای بر کاربران بسته به نحوۀ استفاده و شرایط فردی، می‌تواند هم مثبت هم منفی باشد و مدیریت آگاهانۀ آنها برای بهره‌مندی از جنبه‌های مثبت و کاهش پیامدهای منفی ضروری است.

سابقه و هدف: ازآنجایی‌که مراقبان خانگی بیماران مزمن به‌عنوان بیماران پنهان، مشکلات زیادی را متحمل می‌شوند، توانمندسازی مراقبان در فرایند مراقبت موجب مراقبت بهتر از بیماران خواهد شد. این مطالعه با هدف تأثیر برنامۀ توانمندسازی مبتنی بر نظریۀ شناختی - اجتماعی بر مراقبت معنوی و خودکارآمدی مراقبان بیماران مبتلا به نارسایی قلبی صورت گرفته است.    

روش کار: پژوهش حاضر مطالعه‌ای نیمه­تجربی است. جامعۀ آماری پژوهش شامل مراقبان بیماران مبتلا به نارسایی قلبی بود. مداخله شامل پنج جلسۀ ۹۰ دقیقه‌ای به‌صورت یک بار در هفته با موضوعات مشخص بود. قبل، بلافاصله بعد از مداخله و یک ماه بعد مجدداً هر دو گروه شاهد و مداخله پرسش‌نامۀ مراقبت معنوی و خودکارآمدی را تکمیل کردند. اطلاعات جمع‌آوری‌شده با نرم‌افزار SPSS نسخۀ ۱۸، تجزیه و تحلیل شد. در این پژوهش همۀ موارد اخلاقی رعایت شده است و مؤلفان مقاله هیچ‌گونه تضاد منافعی گزارش نکرده‌اند.

یافته‌ها: نتایج مطالعۀ حاضر نشان داد نمرات میانگین مراقبت معنوی و خودکارآمدی بین دو گروه قبل از مداخله تفاوت معنی‌داری نداشت. این تفاوت در سنجش پس‌آزمون و سنجش پیگیری سه‌ماهه، بر اساس آزمون تی ‌مستقل معنی‌دار بود (05/0>P). آزمون تحلیل واریانس با تکرار مشاهدات تفاوت معنی‌داری در روند تغییرات نمرات میانگین در سه مرحلۀ سنجش (قبل از مداخله، بلافاصله بعد از مداخله و یک ماه بعد از مداخله) نشان داد (001/0>P).

نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌های به‌دست‌آمده، آموزش برنامۀ توانمندسازی مبتنی بر نظریۀ شناختی - اجتماعی موجب افزایش مراقبت معنوی و خودکارآمدی مراقبان بیماران مبتلا به نارسایی قلبی می‌شود.

سابقه و هدف: برخورداری از سلامت در حوزه‌های مختلف به‌ویژه سلامت معنوی ضرورت شرعی و عقلی است. هدف آموزه‌های دینی به‌ویژه فقهی تحقق سلامت در بُعد جسمی و معنوی است. مطالعۀ حاضر با هدف بررسی  منابع به‌منظور تعیین مبانی و نقش آن در تحقق سلامت معنوی بر اساس قرآن، سنت، اجماع و عقل و با تأکید بر گزاره‌های فقهی انجام شده است.   

روش کار: روش این مطالعه توصیفی - کتابخانه‌ای است. برای گردآوری اطلاعات از کلیدواژه‌های مبانی دینی، منابع دینی، سلامت معنوی و گزاره‌های فقهی استفاده شد. این کار از طریق مرور نظام‌مند منابع دینی با تکیه بر کتب فقهی، اصولی و اخلاقی به زبان فارسی و عربی و نیز نرم‌افزارهای قرآنی، روایی و تفسیری صورت گرفت. همچنین از مقالات چاپ‌شده با اولویت ارتباط حداکثری با موضوع تحقیق در منابع جست‌وجوی مجلات داخلی و بین‌المللی مانند نورمگز، علم‌نت و مگیران بهره برده شد. مؤلفان مقاله تضاد منافعی گزارش نکرده‌اند.

یافته‌ها: نتایج نشان داد که سلامت در نگاه دین به دو بُعد جسمی و معنوی تقسیم می‌شود. بُعد معنوی به‌منظور تحقق سلامت روح و شکل‌گیری سلامت اخروی از بستر سعادت دنیوی طراحی شده است. درون‌مایۀ هر دو بُعد سلامت، بسترسازی لازم و حرکت منسجم برای کسب فوز، فلاح و رستگاری ابدی است. آموزه‌های دینی مانند نماز و روزه تضمین سلامت معنوی را بر اساس کرامت انسانی، امانت، حسن و قبح، احتیاط و مصالح و مفاسد مد نظر قرار داده‌اند. در پرتو این مبانی کارکردهای مختلفی همانند افزایش آستانۀ تحمل و تاب‌آوری، کاهش تنش‌های فکری، بهینه‌سازی عملکرد مغز، بهزیستی و سازگاری با استرس و رفتارهای حمایتی شکل گرفته است.

نتیجه‌گیری: مبانی دینی دارای ظرفیت قابل توجهی جهت تضمين و توسعۀ سلامت و بهداشت معنوي است. بهره‌مندی از سلامت معنوی نه‌تنها نگرش منفی انسان را به انجام واجبات و مستحبات کنار می‌گذارد، بلکه موجب آمادگی روحی بهتر در انجام فرائض، ترک محرمات و حتی کنار گذاشتن مکروهات و انجام مستحبات به‌منظور بهره‌مند شدن از سعادت می‌گردد.

سابقه و هدف: تجربۀ دینی حالاتِ نزدیک به مرگ که در متون دینی از آن به سکرات و غمرات مرگ تعبیر شده، تجربه‌ای احیاگر و غالباً بدون تکرار است که می‌تواند در مسیر سلامت معنوی انسان و انسان‌شناسی نقش بسزایی داشته باشد. اما ناشناخته‌بودنِ این حالات و علل ایجاد آنها برای انسان، ترس از اصل مرگ را به همراه دارد. در پژوهش حاضر تلاش شده است تا با معرفی سکرات و غمرات مرگ به‌عنوان یک تجربۀ دینی، آثار تربیتی آن در سلامت‌ معنوی مد نظر اسلام، بررسی شود.   

روش کار: پژوهش حاضر از نوع کتابخانه‌ای و توصیفی - تحلیلی است. ابتدا تعاریفی که مفاد آنها به‌عنوان پیش‌زمینۀ‌ پژوهش ضروری به نظر می‌رسید، طرح شد و بدنۀ اصلی پژوهش در چند مرحله در مسیر یافتن جواب مناسب برای سؤال اصلی تحقیق قرار گرفت. یعنی ابتدا سکرات و غمرات مرگ یکی از حالات نزدیک به مرگ معرفی شد و در قالب تجربۀ دینی تمثل یافت و در مرحلۀ بعد شناخت این تجربۀ دینی در ارتباط با سلامت ‌معنوی چرایی‌یابی ‌شد و در مرحلۀ آخر آثار و فوائد تربیتی اندیشه در این تجربۀ دینی بررسی ‌شد. مؤلفان مقاله تضاد منافعی گزارش نکرده‌اند.

یافته‌ها: سکرات و غمرات مرگ که دقیقاً قبل از زمان فرارسیدن مرگ است، لحظه‌ای بسیار حساس و همراه با سختی‌های فراوان است. ازآنجاکه تجربۀ دینی شامل درک این حالات در وجود خود انسان و همچنین دیدن آن در افراد دیگر نیز می‌شود و از طرفی آیات و روایات بسیاری در این زمینه سخن گفته‌اند؛ همه یک تجربۀ فراطبیعی را رقم می‌زنند که در سلامت و تعادل معنوی افراد اثرات مهمی می‌تواند داشته باشد. تعریف و درک صحیح از حالت سکرات و غمرات مرگ و آگاهی از راه‌های از بین بردن آنها یا کاهش اثرات آنها ارتباط و پیوند عمیقی با سلامت معنوی افراد دارد.

نتیجه‌گیری: بر اثر رسیدن مقدمات مرگ، هیجان و انقلاب فوق‌العاده‌ای تمام وجود انسان را می‌گیرد. گاه این حالت مستی بر عقل چیره می‌شود و اضطراب و ناآرامی شدیدی ایجاد می‌کند که قرآن کریم از آن به سکرات و غمرات مرگ تعبیر می‌کند. رویکرد این پژوهش در مقابلِ سیر و سلوک‌های معنوی غیرمبتنی بر وحی قرار می‌گیرد. نتیجۀ اصلی مقالۀ حاضر این است که تنها راه اطلاع از عوالم غیب ازجمله سکرات و غمرات مرگ و راه شناسایی و عوامل ایجاد یا از بین رفتن آنها یا کاهش اثرات آنها فقط مراجعه به آموزه‌های وحی است.

سابقه و هدف: یکی از اصلی‌ترین پرسش‌ها در حوزۀ سلامت معنوی این است که چگونه می‌توان سلامت معنوی افراد جامعه را افزایش داد؟ از منظر دین اسلام، علم ادیان متولی سلامت معنوی است. مجموعۀ آیات و روایاتی که در این زمینه وجود دارد، به ما اجازه می‌دهد که آموزه‌های دینی و عرفانی را هم به مثابه آموزش‌های سلامت معنوی بشماریم و از متون و منابع اسلامی، شیوه‌های ارتقای سلامت معنوی را استخراج نماییم. پژوهش حاضر با هدف یافتن راه‌های دستیابی به سلامت معنوی از منظر منابع اسلامی صورت گرفته است.   

روش کار: این پژوهش با روش تحلیلی - توصیفی انجام شده و برای گردآوری داده‌ها از قرآن، نهج‌البلاغه، منابع روایی معتبر، تفاسیر قرآن و برخی کتب دینی و عرفانی و پژوهش‌های مرتبط در بانک‌های اطلاعاتی همچون اس‌آی‌دی، مگیران و نورمگز استفاده شده است. مؤلفان مقاله تضاد منافعی گزارش نکرده‌اند.

یافته‌ها: در آیات قرآن، اهل بهشت یا همان انسان‌هایی که از سلامت معنوی برخوردارند، بیش از همه با دو ویژگی کلی ایمان و عمل صالح توصیف شده‌اند. با تدبر در آیات و روایات می‌توان به این نتیجه رسید که ایمان، بُعد شناختی سلامت معنوی و عمل صالح، بُعد رفتاری آن است. مطابق روایات، ایمان حقیقی از چهار رکن تشکیل شده است: توکل، تفویض، رضا و تسلیم. عمل صالح نیز مفهومی کلی و برابر با کار نیک است که هر کار خوب و مفید را در هر زمینه‌ای شامل می‌شود.

نتیجه‌گیری: در آموزه‌های اسلامی به قدری به سلامت معنوی اهمیت داده شده است که شاید بتوان گفت هدف نهایی تمام آموزه‌های اسلامی همان سلامت معنوی است. درواقع، تأکید منابع اسلامی بر ایمان و عمل صالح به این دلیل است که این دو موجب سلامت قلب یا به عبارت دیگر، سلامت معنوی فرد می‌شوند. درنتیجه، می‌توان از این آموزه‌ها برای افزایش سلامت معنوی افراد جامعه استفاده کرد.

سابقه و هدف: با توجه به اهمیت سلامت معنوی در ارتقای کیفیت زندگی و تأثیر آن بر سلامت روانی جامعه، به الزامات حاکمیت برای تأمین این جنبه از سلامت کمتر توجه شده است. پژوهش‌های پیشین نشان می‌دهد که نداشتن توجه کافی به ابعاد معنوی می‌تواند منجر به چالش‌های جدی در حوزه‌های اجتماعی و فرهنگی شود؛ بنابراین، هدف این مطالعه شناسایی الزامات حاکمیتی مؤثر در تأمین سلامت معنوی جامعه بوده است تا با ارائۀ پیشنهادهای عملی، زمینه‌سازی‌ برای سیاست‌گذاری‌های مناسب فراهم شود.   

روش کار: روش پژوهش حاضر توصیفی - تحلیلی است و در آن از منابع کتابخانه‌ای معتبر شامل کتاب‌ها، مقالات علمی و گزارش‌های مرتبط با موضوع سلامت معنوی جامعه استفاده شد. اطلاعات جمع‌آوری‌شده با روش تحلیل محتوا بررسی شد تا الزامات حاکمیت در تأمین سلامت معنوی شناسایی شود. یافته‌های حاصل از مطالعۀ منابع مختلف تجزیه و تحلیل شد تا نتایج قابل اعتمادی استخراج شود و بر اساس این نتایج، پیشنهادهایی برای بهبود الزامات حاکمیت جهت تأمین سلامت معنوی جامعه ارائه شد. مؤلفان مقاله تضاد منافعی گزارش نکرده‌اند.

یافته‌ها: تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد که الزامات حاکمیت برای تأمین سلامت معنوی شامل ترویج و تبلیغ آموزه‌های دینی؛ مبارزه با فساد و ترویج عدالت؛ حمایت از نهادهای دینی و فرهنگی؛ ارتقای اخلاق و رفتار اسلامی؛ و ترویج همبستگی اجتماعی بود. همچنین مشخص شد که توجه به نیازهای روحانی و معنوی افراد می‌تواند به کاهش مشکلات اجتماعی کمک کند.

نتیجه‌گیری: این مطالعه بر اهمیت الزامات حاکمیتی در تأمین سلامت معنوی تأکید دارد و پیشنهاد می‌کند که دولت‌ها با اتخاذ رویکردهایی جامع، زمینه را برای ارتقای سلامت معنوی فراهم کنند. اجرای این پیشنهادها نه‌تنها موجب افزایش کیفیت زندگی افراد خواهد شد، بلکه به تقویت انسجام اجتماعی نیز کمک خواهد کرد.

سابقه و هدف: در پژوهش‌های اخیر مطالعاتی دربارۀ تأثیر اخلاق بر سلامت معنوی صورت گرفته؛ اگرچه در نتیجۀ این پژوهش‌ها تناسب بین دین و اخلاق حاصل شده؛ اما به رابطۀ بین اخلاق توحیدی و سلامت معنوی و به‌دنبال آن سلامت جسم کمتر توجه شده است. بنابراین، هدف پژوهش حاضر بررسی جایگاه اخلاق توحیدی در سلامت معنوی و تأثیر آن بر سلامت جسم با تکیه بر آموزه‌های علوی است.   

روش کار: روش این پژوهش توصیفی - تحلیلی است که با استناد به آموزه‌های علوی انجام شده است. برای نگارش این پژوهش علاوه بر بهره‌مندی از نهج‌البلاغه و روایات در کتب دینی، از منابع کتابخانه‌ای و مقالات همسو با این پژوهش استفاده شده است. مؤلفان مقاله تضاد منافعی گزارش نکرده‌اند.

یافته‌ها: نتایج نشان می­دهد که از منظر امیرالمؤمنین (ع) اخلاق توحیدی تأثیر شگرفی بر تحولات باطنی انسان و سلامت معنوی دارد و اخلاق توحیدی همان‌گونه که در بُعد معنوی سلامت تأثیرگذار است، در بسیاری از موارد بر سلامت در بُعد جسمانی او نیز مؤثر است.

نتیجه‌گیری: اخلاق توحیدی ریشه در ایمان و اعتقاد انسان دارد و از منظر امیرالمؤمنین (ع) اخلاق توحیدی همان‌طور که بر سلامت در بُعد معنوی انسان مؤثر است، بر سلامت جسم او نیز تأثیر می‌گذارد و موجب کاهش اضطراب و بیماری‌های جسمی می‌شود. اخلاق توحیدی با ارائۀ چارچوب ارزشی جامعی به انسان جهت می‌دهد تا با دوری از رذایلی چون حسادت و کینه، به فضایل اخلاقی‌ای چون صبر، تقوا، توکل، حسن ظن، دوراندیشی و قناعت دست یابد. این امر بر نظام هماهنگ بین اعضا و جوارح تأثیر مستقیم و غیرمستقیم دارد و به‌نوعی سازوکار عملکرد آنها را مدیریت می‌کند و تقویت دستگاه ایمنی بدن را در پی دارد که از بروز بسیاری از بیماری‌ها ازجمله زخم معده جلوگیری می­کند و در کاهش فشار خون و سلامت قلبی - عروقی مؤثر است.

بیان مسأله: سلامت معنوی یکی از وجوه مهم سلامت انسان است. به دلیل رویکردهای متفاوت به ماهیت انسان و مفهوم معنویت در فرهنگهای مختلف، طیف وسیعی از مکاتب مرتبط با سلامت معنوی وجود دارند. از اینرو توجه وافی به آموزه های اصیل دینی و گستره تعالی بخش و کمال افزای آن ضروری است، که گاه بی اعتنایی به این امر تبعات پر هزینه ای مانند پوچ گرایی، باری به هر جهت زیستن و خوش باشی های موهوم به همراه دارد.

روش کار: در این مطالعه توصیفی- تحلیلی معنویتهای دینی و غربی با استفاده از متون اسلامی و پایگاههای معتیر الکترونیک مانند Google Scholar واکاوی شدند.

یافته ها: شاخص ترین وجوه افتراق و نقاط قوت معنویتهای دینی  بر اساس شواهد قرآنی عبارتند از: تعبد، ادای فرایض و التزام به شریعت، معادباوری، ولایت مداری، تولی و تبری، ممنوعیت ریاضتهای خِردستیز و نامشروع در معنویت دینی، ستم ستیزی و احتراز از انظلام، تعقل گرایی، کاربردی بودن، بهره گیری از اسباب مجاز در قالب شرع، پویایی، یاد خدا، توکل، رضا، تسلیم، توسل،صبر، شکر، قلب سلیم و حیات طیبه.

نتیجه‏‌گیری: معنویت دینی و اسلامی، معنویتی کنش گر، اثربخش، تحول آفرین و برخوردار از ما به ازاء واقعی و عینی می باشد که سعادت و سیادت دارَین است. در حالی که در معنویت غربی انسان موجودی به خود وانهاده است که با ورزه های ذهنی و روانی، مراقبه، تلقین و القا دنبال کسب رضایت باطنی و شادی است. از اینرو معنویتهای غربی غالباً امری ذهنی می باشند که خروجی بایسته و مشهودی ندارند و گاه  توجیه  و محمِل عقلانی بر آنها مترتب نیست.  آنچه مبارک(خیرِ ماندگار) است و منشأ اثر مثبت، معنویتهای اصیل(نه عاریتی) و برگرفته از چشمه سار زلال آموزه های وحیانی و سیره معصومین علیهم السلام می‌باشد.