داوران همتا ارکان اصلی صیانت از اصالت، اعتبار روششناختی و غنای علمی «مجلۀ پژوهش در دین و سلامت» هستند. این راهنما منطبق بر دستورالعملهای اخلاقی کمیته بینالمللی اخلاق نشر (COPE) تدوین شده است تا فرایند ارزیابی مقالات بر پایه عدالت، بیطرفی، رازداری و نقادی سازنده انجام شود.
۱. مسئولیتها و اصول رفتاری داوران
- صلاحیت تخصصی: پذیرش داوری منحصراً در صورتی مجاز است که موضوع دستنوشته با تخصص علمی و تجارب پژوهشی داور همخوانی دقیق داشته باشد.
- پایبندی به زمانبندی: پاسخ به دعوتنامه ظرف مدت حداکثر ۳ روز و ارسال گزارش تفصیلی حداکثر ظرف ۲۱ روز کاری انجام شود. در صورت بروز موانع پیشبینینشده، اطلاعرسانی زودهنگام به سردبیر ضروری است.
- ادبیات سازنده و منصفانه: نظرات باید حرفهای، مستدل، نقادانه و هدایتگر باشند و از اظهارنظرهای تحقیرآمیز یا پیشداوریهای شخصی پرهیز شود.
- منع استناددهی اجباری (Citation Manipulation): داوران نباید نویسندگان را برای افزایش شاخصهای استنادی خود یا نشریهای خاص، به ارجاع به مقالات شخصی ملزم کنند؛ مگر در مواردی که نقص علمی مبرم بدون آن منبع قابل رفع نباشد.
۲. شفافیت در تعارض منافع و موارد الزام به انصراف
در صورت احراز هر یک از شرایط زیر، داور موظف است بلافاصله دعوت به داوری را رد کند یا موضوع را به سردبیر اطلاع دهد:
- اشتراک سازمانی، همدانشکدهای بودن یا همکاری پژوهشی نزدیک با نویسندگان احتمالی مقاله طی ۳ سال گذشته.
- وجود منافع مالی مشترک، طرحهای تحقیقاتی مشترک همزمان یا روابط مشاوره تجاری با پروژه یا نویسندگان.
- رقابت علمی شدید و مستقیم پیرامون فرضیه، ایده یا روش اختصاصی مورد بحث در دستنوشته.
- روابط خویشاوندی یا تعارضات و خصومتهای حرفهای با نویسندگانی که هویتشان از شواهد متن استنباط شده است.
۳. صیانت از محرمانگی و ممنوعیت هوش مصنوعی مولد
- دستنوشتههای ارجاعشده اسناد علمی کاملاً محرمانه هستند؛ داور مجاز به بازنشر، اشتراکگذاری یا بهرهبرداری از ایدهها و دادههای منتشرنشده در طرحهای پژوهشی شخصی نیست.
- منع مطلق استفاده از هوش مصنوعی برخط: وارد کردن متن کامل، چکیده، جداول یا تصاویر مقاله در پلتفرمهای هوش مصنوعی آنلاین (مانند ChatGPT، Claude و سامانههای مشابه) بهدلیل نقض حریم محرمانگی پژوهش و ذخیره دادهها در سرورهای خارجی اکیداً ممنوع است. گزارش داوری باید محصول ارزیابی تفکر نقادانه شخص داور باشد.
۴. معیارهای محوری ارزیابی تخصصی مقاله
| بخش مقاله |
محورهای کلیدی مورد انتظار در ارزیابی |
| اصالت و تطابق با حیطه |
همخوانی با محورهای دین، معنویت و سلامت، اصالت و نوآوری پژوهش، و رفع خلأ علمی مشخص. |
| روششناسی و آمار |
صحت طراحی مطالعه، نمونهگیری استاندارد، روایی و پایایی ابزارها، و صحت تحلیلهای آماری. |
| ملاحظات اخلاقی |
درج کد مصوب اخلاق در پژوهشهای زیستپزشکی، کسب رضایت آگاهانه و ثبت کارآزمایی بالینی. |
| بحث و تفسیر |
استنتاج منطقی بر پایه دادهها، پرهیز از نتیجهگیری اغراقآمیز، و ذکر صادقانه محدودیتها. |
| استناددهی و منابع |
بهکارگیری منابع معتبر و دستاول، رعایت سبک ونکوور، و صحت ارجاعات به متون دینی و تخصصی. |
۵. ساختار مطلوب گزارش داوری
- یادداشتهای محرمانه برای سردبیر: اعلام دیدگاه صریح درباره ارزش چاپ مقاله، تردیدهای متدولوژیک احتمالی، سوءرفتار پژوهشی مشکوک یا تعارض منافع احتمالی.
- نکات اصلاحی برای نویسندگان: دستهبندی پیشنهادات به دو بخش «اصلاحات اساسی و ساختاری» و «نکات جزئی و ویرایشی» با اشاره دقیق به شماره صفحه و پاراگرافها.
۶. مراحل گامبهگام کار در سامانه نشریه (OJS)
- ورود به کارتابل: ورود با نام کاربری و کلمه عبور و مراجعه به بخش مقالات تخصیصیافته به داور.
- اعلام آمادگی یا انصراف: مطالعه عنوان و چکیده در گام اول و فشردن دکمه «پذیرش داوری» یا «رد داوری».
- دریافت فایل نامزداییشده: دانلود نسخه اصلی مقاله که فاقد مشخصات نویسندگان است.
- ثبت ارزیابی: تکمیل پرسشهای فرم استاندارد داوری، درج نظرات متنی و در صورت تمایل بارگذاری فایل حاوی حاشیهنویسیها (بدون نام).
۷. گزینههای توصیه نهایی به سردبیر (Recommendations)
- پذیرش بدون تغییر (Accept Submission): مقاله واجد بالاترین سطح کیفی بوده و بدون نیاز به اصلاح ساختاری آماده پذیرش است.
- نیازمند بازنگری جزئی (Revisions Required): اصلاحات شکلی یا تکمیلی جزئی مدنظر است و نیازی به ارسال دوباره به داور نخواهد بود.
- ارسال دوباره برای داوری (Resubmit for Review): نیازمند انجام آزمونها یا تحلیلهای اساسی است و داوری دوباره پس از اصلاح مدنظر است.
- رد دستنوشته (Decline Submission): بهدلیل نقصهای بنیادین روششناختی، فقدان نوآوری یا خروج موضوعی از دامنه نشریه.
۸. پیوندها و منابع تکمیلی داوری
جهت کسب اطلاعات بیشتر و رعایت استانداردهای ممیزی بینالمللی میتوانید از پیوندهای زیر استفاده کنید:
