داوران مقاله معمولاً جزء اعضای هیئت تحریریه نیستند. به­‌طور­کلی، این نظام داوری است که به سردبیر کمک می­‌کند تا از محتوای علمی و وضعیت نگارشی مقاله‌یی مطلع شود و سپس تصمیم‌گیری کند؛ در نهایت تصمیم‌گیری دربارۀ پذیرش یا رد مقاله بر عهدۀ هیئت تحریریه است.

نحوۀ عملکرد فرایند داوری

هویت داور برای نویسندگان مقاله مشخص نمی‌شود و برعکس؛ داوری مقالات به‌روش دو سو کور (Double blind peer review) صورت می‌گیرد.

در نظام داوری، تصمیم‌گیری‌های گوناگونی از مرحلۀ دریافت مقاله­ تا پذیرش و چاپ آن صورت می­‌گیرد. در این فرایند پس از ارسال مقاله به دفتر مجله، سردبیر در بررسی اولیه­ ممکن است به دلایلی ازجمله ارتباط نداشتن موضوع مقاله با دامنۀ موضوعات مجله و یا کیفیت پایین، آن را قبل از ارسال به داوران رد کند. مقاله‌هایی که در مرحلۀ اول پذیرفته می‌شود، برای داوران مسلط در آن حوزه ارسال می‌شود. بر اساس فرم‌های داوری که گروه سردبیری آنها را تهیه‌ کرده است، طی فرایند داوری، سردبیر از داوران می‌­خواهد به‌طور­کلی مقاله‌های مورد بررسی را به سه رده تقسیم‌بندی کنند:

1) قابل‌انتشار، بدون هیچ­‌گونه اصلاحی یا با تغییراتی جزئی: گاهی اوقات دفتر مجله تغییراتی جزئی از قبیل اشتباه‌های نگارشی را برطرف می‌­کند و نیازی به ارسال مقاله به نویسنده برای اصلاح نیست.

2) غیرقابل انتشار: زمانی که سطح مقاله از نظر کمّی و کیفی بسیار پایین باشد، داوران آن را رد می­‌کنند.

3) قابل‌انتشار به شرط اصلاح مقاله: در این حالت، داوران اصلاحات لازم را پیشنهاد می­‌کنند. این عملکرد اصلاح، موجب بالا رفتن ارزش مقاله می­‌شود. آمار استفاده از گزینۀ پیشنهاد اصلاحات نسبت به دو مورد دیگر بیشتر است.

داوری بر اساس قالب‌ها و فرم‌های از پیش تعیین شده صورت می­‌گیرد که در چند صفحه به‌صورت راهنماهایی برای داوران طراحی شده ­است. همچنین از داوران درخواست می‌­شود در کنار این قالب‌ها و فرم‌­ها، در صورت لزوم اظهارنظرها و پیشنهادهای خود را دربارۀ مقاله بیان کنند. در نهایت جمع‌­بندی نظرهای داوران همراه با پیشنهادهای سردبیر و با تصمیم ایشان در اختیار نویسنده قرار می­‌گیرد. در این مرحله نویسندۀ مقاله موظف است بر اساس نظرهای داوران و سردبیر، مقاله را اصلاح و به دفتر مجله ارسال کند. مقالۀ اصلاح‌شده برای بررسی و بازبینی به داوران ارسال می‌­شود تا تأیید نهایی خود را نسبت به آن مقاله ابراز کنند.

اگر دو داور دربارۀ مقاله‌ای اختلاف‌نظر داشته باشند، مقاله برای داور سوم ارسال می‌شود و در نهایت سردبیر بر اساس نظرهای داوران، نظر خود را اعلام می‌کند. به‌هر­حال، تصمیم‌گیری نهایی بر عهدۀ سردبیر است و تأیید نظر سردبیر در جلسۀ هیئت تحریریه می­‌تواند به پذیرش یا رد مقاله منجر شود.

معیارهای بررسی مقاله‌ها

1) معیارهایی که قبل از داوری بررسی می‌شود و دو دسته است:

دستۀ اول: معیارهای مربوط به ظاهر مقاله‌ها است که ویراستاران فنی آن را بررسی می­ کنند. از این معیارها می­‌توان به شیوۀ تایپ، صفحه‌بندی، بیان مشخصات کامل نویسنده و ... اشاره کرد. این معیارها با عنوان آیین‌­نامۀ چاپ مقاله همراه با مجله منتشر می­‌شود. بررسی این معیارهای ظاهری در ابتدای دریافت مقاله و برای جلوگیری از اشتباه صورت می‌­گیرد.

دستۀ دوم: معیارهایی که سردبیر آن را اعمال می­‌کند و درواقع خلاصه‌ای کلی از معیارهای داوری است. این معیارها برای جلوگیری از ورود مقاله‌هایی با کیفیت پایین و یا غیرمرتبط به مرحلۀ داوری تصویب می‌شود.

2) معیارهایی که داوران برای بررسی مقاله‌ها استفاده می‌کنند، معیارهایی محتوایی یا کیفی است که به سه دسته تقسیم می­‌شود:

دستۀ اول: معیارهای عمومی: از نظر معیارهای عمومی، مقاله‌ها صرف‌نظر از نوع آنها ارزیابی می­‌شود. به‌­طور­کلی می‌توان این معیارها را در چهار گروه کلی اهمیت، کیفیت محتوای علمی، نوآوری و ابتکار و سازماندهی و وضوح ارائه، دسته‌‌بندی کرد.

دستۀ دوم: معیارهای مرتبط با اجزای یک مقالۀ پژوهشی شامل: عنوان، چکیده، مقدمه، روش کار، یافته‌­ها، بحث و نتیجه‌­گیری و منابع.

دستۀ سوم: داوری انواع دیگر مقاله‌ها شامل مروری و ... که هر کدام به معیارهای دیگری نیازمند است.

مؤثرترین معیارها در پذیرش مقاله‌ها:

- اصیل و بدیع‌بودن پژوهش

- ارتباط موضوع با خط‌ مشی موضوعی مجله

- رعایت روش درست نوشتار بر اساس مجله

- توانایی نویسنده در بیان مؤثر موضوع

- رعایت اخلاق در پژوهش و داشتن کد اخلاق

مشابهت‌یابی:

- پس از دریافت مقالات، میزان مشابهت آنها با پژوهش‌های صورت‌گرفته با استفاده از نرم‌افزار مشابه‌یاب بررسی می‌شود.

- سرقت علمی و ادبی مقالات از طریق موتور جستجو و نرم‌افزار بررسی می‌شود.