خطمشی بهکارگیری ابزارهای هوش مصنوعی مولد (AI Policy)
«مجلۀ پژوهش در دین و سلامت» همگام با بیانیههای بینالمللی کمیته اخلاق نشر (COPE)، کمیته بینالمللی ویراستاران مجلات پزشکی (ICMJE) و انجمن جهانی ویراستاران پزشکی (WAME)، رویکردی مسئولانه، شفاف و مبتنی بر اخلاق نشر در قبال استفاده از فناوریهای هوش مصنوعی مولد (GenAI)، چتباتها و مدلهای زبانی بزرگ اتخاذ میکند.
۱. ضوابط حاکم بر نویسندگان (Authors)
- منع اعطای عنوان نویسندگی به هوش مصنوعی: ابزارهای هوش مصنوعی مولد فاقد شخصیت حقوقی، استقلال علمی، مسئولیت اخلاقی و اهلیت قانونی برای تأیید نهایی مقاله هستند، از اینرو هیچ نرمافزار، الگوریتم یا مدل هوش مصنوعی نمیتواند بهعنوان نویسنده یا همپدیدآورنده معرفی شود.
- دامنه مجاز استفاده: کاربرد هوش مصنوعی صرفاً برای ویرایش نگارشی و دستوری، ارتقای روانی و خوانایی متن، کمک به کدنویسی آماری یا ترجمه با نظارت و بازبینی مستقیم نویسندگان مجاز است.
- ممنوعیت مطلق تولید محتوای جعلی: بهکارگیری هوش مصنوعی برای تولید دادههای آزمایشگاهی ساختگی، نتایج آماری جعلی، خلق تصاویر بالینی غیرواقعی یا تولید نقلقولهای ناموجود اکیداً ممنوع بوده و مصداق جعل دادهها (Fabrication) است.
- مسئولیت کامل انسانی: نویسندگان شخصاً مسئولیت صحت علمی مندرجات، راستیآزمایی منابع و ارجاعات، پیشگیری از منابع ساختگی (AI Hallucinations) و حفظ امانتداری دادهها را بر عهده دارند.
۲. الزام به درج بیانیه افشا (AI Disclosure Statement)
تمامی دستنوشتههای ارسالی باید در بخش پایانی متن مقاله (پیش از فهرست مراجع)، بیانیه صریح وضعیت استفاده از هوش مصنوعی را طبق یکی از دو الگوی زیر درج نمایند:
- در صورت استفاده: «نویسندگان در نگارش این دستنوشته از ابزار [نام نرمافزار، شرکت سازنده و نسخه] صرفاً بهمنظور [ویرایش گرامری / بهبود خوانایی] استفاده کردهاند. تمامی بخشها، محاسبات و استنادات توسط نویسندگان بازبینی شده و صحت علمی آنها تأیید میشود.»
- در صورت عدم استفاده (بیانیه عدم کاربرد): «نویسندگان اعلام میدارند که در فرایند انجام پژوهش، تحلیل دادهها و نگارش این مقاله از هیچیک از ابزارهای هوش مصنوعی مولد استفاده نکردهاند.»
۳. تکالیف داوران همتا و کادر تحریریه (Reviewers & Editors)
- منع بارگذاری مقالات در پلتفرمهای عمومی: دستنوشتههای ارسالی اسناد علمی محرمانه به شمار میآیند. داوران و کارشناسان تحریریه مجاز نیستند متن کامل، چکیده یا تصاویر مقاله را در ابزارهای برخط و عمومی هوش مصنوعی وارد کنند. زیرا این سامانهها دادهها را در حافظه مدل ذخیره کرده و محرمانگی پژوهش را نقض میکنند.
- اصالت قضاوت و تفکر نقاد انسانی: گزارش داوری باید محصول دانش، تخصص و تفکر نقادانه داور انسان باشد. برونسپاری فرایند داوری و نگارش بازخوردها به سامانههای هوش مصنوعی نقض مستقیم اصول اخلاق داوری است.
- ابزارهای غربالگری نشریه: استفاده سامانه نشریه از نرمافزارهای اصالتسنجی متون صرفاً جنبه کنترل فنی داشته و هرگز جایگزین ارزیابی مفهومی و کیفی داوران نخواهد شد.
۴. پیامدهای عدم افشا و سوءاستفاده از هوش مصنوعی
پنهانکاری یا عدم افشای عمدی استفاده از هوش مصنوعی، جعل دادهها با ابزارهای خودکار یا درج متنهای دستکاریشده، نقض آشکار یکپارچگی علمی تلقی میشود و منجر به رد فوری دستنوشته پیش از داوری یا سلب اعتبار رسمی و ابطال مقاله (Retraction) پس از انتشار خواهد شد.
آخرین بازنگری: شهریور ۱۴۰۵
