شاپا: 2383-4331

دوره 2 شماره 2 (1395)

سرمقاله


سلامت معنوی و حیات طیّبه

محمد علی حیدرنیا

پژوهش در دین و سلامت, دوره 2 شماره 2 (1395), 23 February 2016 , صفحه 1-2
https://doi.org/10.22037/jrrh.v2i2.11488

موضوع سلامت معنوی، که یکی از جنبه­های سلامتی به شمار می­رود، چندی است توجه صاحب­نظران غربی را به خود جلب کرده و موجب شده تعریف هایی برای آن ذکر کنند. از آنجا که احساس نیاز به این بُعد از سلامت، بر خاسته از جامعه­یی سکولار بوده است  و نیازهای این جامعه­ی سکولار، با نیاز های واقعی انسان به سلامت، در یک زندگی دینی تفاوت دارد، به نظر می­رسد توجّه به «حیات طیّبه»که در قرآن کریم مطرح شده، راهگشای مناسبی برای پرداختن به این بُعدِ معنویِ سلامت باشد. «حیات طیبه»، واژه­یی قرآنی است که مفسران آن را به حیات پاکیزه تعبیرکرده اند. واژه­ی «طیبه» در چند جای قرآن کریم به کار برده شده است:

مقاله پژوهشی


بررسي ارتباط زيارت امام رضا(ع) با احساس شادکامی و رضايت از زندگي

کبری حسینی, محمد جواد اصغری ابراهیم آباد, محمد سعید عبد خدایی

پژوهش در دین و سلامت, دوره 2 شماره 2 (1395), 23 February 2016 , صفحه 3-11
https://doi.org/10.22037/jrrh.v2i2.10150

سابقه و اهداف: دین و مذهب از رکن­های اصلی فرهنگ هر ملتی است و جامعه را هویت و انسجام می­بخشد و در افراد جامعه حس هم­بستگی به وجود می­آورد. دستورهای دینی، مراسم­ها و آیین­های دینی، همگی عامل­هایی است که می­تواند در درمان و پیشگیری اختلالات روانی و همچنین برای ارتقای بهداشت روان، به نحو مؤثری به کار گرفته شود. اما یکی از مناسک دینی مؤثر در درمان اختلالات روانی، زیارت است که می­تواند نقشی مهم در سلامت روان افراد داشته باشد. هدف پژوهش حاضر نیز تعيين رابطه­ی بین زیارت امام رضا(ع) با احساس شادکامی و رضايت از زندگي، از يك سو؛ و نقش زيارت در پيش­بيني آن­ها، از سوي ديگر است.

مواد و روش‌ها: این پژوهش از نوع توصيفي- همبستگی است و جامعه­ی آماری نمونه، زائران و مجاوران حرم امام رضا(ع) است؛ که 382 نفر از افراد در این پژوهش به شیوه­ی انتخاب در دسترس شرکت کردند. در این تحقیق براي سنجش نمره­ی زيارت افراد، از  پرسش­نامه­ی محقق­ساخته­ی زیات امام رضا(ع) استفاده شد، كه دارای20 پرسش مربوط به نگرش به زيارت و عمل به زيارت بوده است. اين پرسش­نامه به صورت مقياس ليكرت چهار درجه­یي 1 تا(از كاملاً مخالفم تا كاملاً موافقم) تقسيم بندي شده است. دامنه­ی نمره­های کلی این پرسش­نامه از 20- 80 است. افزون بر این، مقیاس احساس شادکامی آکسفورد و مقياس رضايت از زندگي دينر، براي دو متغير احساس شادكامي و رضايت از زندگي استفاده شد. تجزیه و تحلیل داده­ها نیز با استفاده از نرم افزار spss(نسخه­ی 20) و روش­هاي آماري ضريب همبستگی پیرسون و تحليل رگرسیون دو متغيره انجام گرفت.

یافته‌ها: يافته­ها نشان داد که بین ميزان نگرش و ميزان عمل به زيارت امام رضا(ع) با احساس شادكامي و رضايت از زندگي، در سطح(001/0 p<)، همبستگي مثبت و معناداري وجود دارد. همچنين زیارت، پیش­بینی­کننده­ی معنی­داری در سطح(001/0 p<) برای احساس شادکامی و رضايت از زندگي بوده و ميزان اين تأثير براي احساس شادكامي، 66/0Beta=؛ و براي رضايت از زندگي، 49/0Beta= بوده است. 

نتیجه‌گیری: در نتيجه مي­توان گفت كه زیارت امام رضا(ع) که آیینی مذهبی در جامعه­ی شیعی است، می­تواند احساسات روان­شناختی افراد را تحت تأثیر قرار دهد و زمینه­ی شادکامی و رضايت از زندگي آن­ها را فراهم نماید. 

 

دین، معنویت و مقابله با سرطان پستان: یک مطالعه‌ی پدیدارشناسی

عصمت مهرابی, سپیده حاجیان, معصومه سیمبر, محمد هوشیاری

پژوهش در دین و سلامت, دوره 2 شماره 2 (1395), 23 February 2016 , صفحه 12-23
https://doi.org/10.22037/jrrh.v2i2.10279

سابقه و اهداف: سرطان پستان، شایع­ترین سرطان زنان در سراسر دنیا است و بیماران مبتلا را علاوه بر عارضه­های جسمیِ ناشی از این بیماری، با چالش­های متعدد روانی و عاطفی مواجه می­سازد. به منظور کندوکاوی عمیق برای درک بهتر راه­های مقابله با بیماری در مبتلایان به این سرطان، با تمرکز بر روش­های مبتنی بر مذهب و معنویت، مطالعه­ی حاضر با رویکرد کیفی و پدیدارشناسی بر روی نمونه­یی از زنان ایرانی انجام شد.

مواد و روش‌ها: اطلاعات از طریق مصاحبه­ی نیمه ساختاریافته­­ی عمیق با 27 بیمار واجد شرایط جمع­آوری شد. مصاحبه­ها رونویسی شد و با استفاده از رویکرد تحلیل تماتیک ون منن مورد تحلیل قرار گرفت. جمع­آوری و تحلیل داده­ها نیز به­طور هم­زمان انجام یافت. همچنین برای مدیریت داده­ها از نرم­افزار مکس کیو دا (نسخه­ی شماره­ی 10) استفاده شد.

یافته‌ها: میانگین سنّی شرکت­کنندگان در پژوهش، 77/8±50 سال بود که آن­ها در دامنه­ی سنّی 32 تا 68 سال بودند. در حدود 22% از این بیماران، لامپکوتومی (برداشتن بخشی از بافت پستان) و دیگران (78%)، ماستکتومی ( برداشتن همه­ی پستان) شده بودند. با بررسی و استخراج کدهای اولیه­ی حاصل از مصاحبه­ها، کدهای نهایی استخراج شد و در شش طبقه­ی فرعی و دو طبقه­ی مفهومی جای گرفت، که ارتباط بین این طبقه­های مفهومی منجر به ظهور درونمایه­ی اصلی مطالعه، به نام «تلاش تعالی­گرایانه برای سازگاری» شد.

نتیجه‌گیری: مبتلایان به سرطان پستان در این مطالعه به­طور غالب از فرایندهایی پویا و راهبردهایی مقابله­یی برای کنارآمدن با واقعیت بیماری بهره می­بردند، که شکل­گرفته از آموزه­های مذهبی و باورهای معنوی آن­ها بود. بنابراین، لازم است عرضه کنندگان خدمات سلامت به این بیماران، ضمن حفظ احترام بیماران و در نظر گرفتن اعتقادات و نگرش معنوی و دینی آن­ها، امکان دسترسی به مشاوره­های مذهبی را برای ارتقای سلامت معنوی این دسته از بیماران فراهم سازند.

 

ارتباط نگرش مذهبی با میزان رضایت زناشویی، سلامت روان¬شناختی و تاب‌آوری، در کارمندان زندان

سیدمحمدمهدی مشیریان فراحی, محمدجواد اصغری ابراهیم آباد, سیده مریم مشیریان فراحی, شمیم رزاقی کاشانی, حامد توکلی

پژوهش در دین و سلامت, دوره 2 شماره 2 (1395), 23 February 2016 , صفحه 24-33
https://doi.org/10.22037/jrrh.v2i2.9990

سابقه و اهداف: هدف از انجام پژوهش، بررسی رابطه­ی بین نگرش مذهبی با رضایت زناشویی و سلامت روان، با میانجیگری تاب­آوری است.

مواد و روش‌ها: روش انجام پژوهش، از نوع توصیفی- همبستگی است. جامعه­ی پژوهش، کارکنان زندان چناران، به تعداد 120 نفر است. با نمونه­گیری در دسترس، نمونه­ها به تعداد 60 نفر انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش، مقیاس نگرش مذهبی براهنی، پرسش­نامه­ی تاب­آوری کانر و دیویدسون، سلامت روان GHQ-28 و مقیاس زوجی انریچ بوده است. پس از شرکت آزمون­دهندگان در پژوهش، نمره­ها وارد نرم­افزار SPSS (نسخه­ی 19) شد و شاخص توصیفی - همبستگی پیرسون، رگرسیون و تحلیل ANOVA و تحلیل مسیر مورد استفاده قرار گرفت.

یافته‌ها: یافته­های پژوهش نشان داد بین نگرش مذهبی و نمره­ی سلامت روان، رابطه­ی معکوس و معناداری وجود دارد (01/0>P). همچنین نشان داد که بین نگرش مذهبی و رضایت زناشویی، رابطه­­ی مثبت و معناداری وجود دارد (05/0>P). افزون بر این، مشخص شد که بین تاب­آوری و سلامت روان، رابطه­ی معناداری وجود ندارد، ولی بین تاب­آوری و رضایت زناشویی، رابطه­ی مثبت و معناداری وجود دارد (01/0>P). نتیجه­های تحلیل مسیر نشان داد نگرش مذهبی و تاب­آوری به صورت مکمل، 43 درصد از رضایت زناشویی را پیش­بینی می­کند.

نتیجه‌گیری: یافته­های پژوهش حاکی از وجود رابطه­ی بین نگرش مذهبی و تاب­آوری، با مؤلفه­های سلامت روانی و رضایت زناشویی است.

تأثیر شیوه‌های فرزندپروریِ ادراک شده بر نگرشِ مذهبی و هوش هیجانی دانش‌آموزان دختر

منیره امیری, آناهیتا خدابخشی کولایی, ذبیح پیرانی

پژوهش در دین و سلامت, دوره 2 شماره 2 (1395), 23 February 2016 , صفحه 34-43
https://doi.org/10.22037/jrrh.v2i2.9039

سابقه و اهداف: نگرش مذهبی و هوش هیجانی دانش آموزان می­تواند متأثر از روند فرزندپروری والدین، تغییر کند. هدف تحقیق حاضر، بررسی تأثیر شیوه ­های فرزندپروریِ ادراک شده بر نگرش­ مذهبی و هوش­ هیجانی دانش­ آموزان دختر پایه­ ی هشتم متوسطه­ ی اول شهر اراک(در سال تحصیلی 94- 1393)  بوده است.

مواد و روش‌ها: جامعه­ ی آماری پژوهش حاضر، دانش­ آموزان دختر پایه­ ی هشتم متوسطه­ ی شهر اراک بوده­ اند، که 87 نفر از آن­ ها به روش نمونه­ گیری خوشه­ ییِ چندمرحله­ یی برای انجام این پژوهش انتخاب شدند. سپس پرسش­نامه­ ی هوش ­هیجانی «شرینگ» و پرسش­نامه­ ی «نگرش مذهبی براهنی» بر روی دانش­آموزان؛ و پرسش­نامه­ ی شیوه­ های فرزندپروری «بامریند» بر روی والدین آن­ ها اجرا شد. داده­ های جمع­آوری با استفاده از روش آماری تحلیل رگرسیون چندمتغیره و ضریب همبستگی پیرسون، با نرم­ افزار spss تحلیل شد.

یافته‌ها: نتیجه­ های تحقیق نشان داد، از میان متغیّرهای شیوه­ های فرزندپروری، شیوه­ ی فرزندپروری سهل­گیر، رابطه­ ی معنی­ دار منفی و معکوسی با هوش هیجانی و نگرش مذهبی دارد؛ و شیوه­ ی فرزندپروری مستبدانه، رابطه­ ی معنی­ دار منفی و معکوسی با هوش هیجانی دارد. به بیان دیگر، هر قدر شیوه­ ی فرزندپروری مستبدانه­ تر باشد، هوش هیجانی دانش آموزان نیز کم­تر خواهد بود. همچنین مشخص شد که شیوه­ ی فرزندپروری مقتدرانه، رابطه­ ی معنی­ دار مثبت با نگرش مذهبی و هوش هیجانی دارد.

نتیجه‌گیری: روش فرزندپروری مقتدارنه می­ تواند به نگرش مذهبی و هوش هیجانی بالای دانش­ آموزان منتهی شود، در حالی­که روش فرزندپروری سهل­ گیرانه به نگرش مذهبی و هوش هیجانی کم­تر منجر می­ شود.

 

تعیین رابطه‌ی عمل به باورهای دینی و سلامت روان، در دانشجویان مهندسی دانشگاه بناب

حسین محمدی, محمدامین مرتضوی, محمدرضا موسوی, غلامحسین جوانمرد, علیرضا منفردی

پژوهش در دین و سلامت, دوره 2 شماره 2 (1395), 23 February 2016 , صفحه 44-53
https://doi.org/10.22037/jrrh.v2i2.9595

سابقه و اهداف: باورهای دینی در زندگی اجتماعی و روان­شناختی نقش مهمی برعهده دارند. دانشجویان جزو منابع معنوی جامعه و ظرفیت ­های اجتماعی هستند و از نظر استعداد، خلاقیت و پشتکار، نیروهايی برگزیده به شمار می­ روند؛ و لازمه ­ی پیشرفت تحصیلی و زندگی موفقیت­ آمیز آنان، برخورداری از آرامش و امنیت خاطر در همه­ ی بُعدها و همچنین بذل توجه به دیگر مداخله­ های تأثیرگذار در محیط یادگیری است. این تحقیق با نگاهی روان­شناختی، به مطالعه­ ی رابطه­ ی بین عمل به باورهای دینی و سلامت روان در دانشجویان پرداخته است.

مواد و روش‌ها: این مطالعه­ به روش توصیفی- همبستگی، به بررسی رابطه ­ی بین عمل به باورهای دینی و سلامت روان در میان دانشجویان پرداخته است. نمونه­ ی پژوهش شامل 183 دانشجو(88 مرد و 95 زن) بوده است که به روش نمونه­ گیری تصادفی از میان دانشجویان مهندسی دانشگاه بناب انتخاب شدند. برای سنجش میزان عمل به باورهای دینی، از آزمون معبد- دو گلذاری؛ و برای سنجش سلامت روان، از آزمون GHQ-28 استفاده شد. داده­ ها با نرم افزار SPSS(نسخه­ ی 22) و با اجراي تحلیل همبستگی پیرسون و رگرسیون خطّی تجزیه و تحلیل شد.

یافته‌ها: تحلیل داده­ ها نشان داد که عمل به باورهای دینی، با اختلال­ های جسمانی و روانی، رابطه­ ی منفی معناداری دارد. نتیجه­ های تحلیل رگرسیون خطّی، نقش پیش‌بینی‌کنندگی عمل به باورهای دینی در سلامت روان کل و مؤلفه­ های آن را تأیید کرد(05/0P<)؛ به­ طوری که عمل به باورهای دینی، 23٪ از واریانس سلامت روان کل؛ و 23٪ از واریانس جسمانی­ سازی، 19٪ از واریانس اضطراب و بی­ خوابی، 27٪ از واریانس بدکارکردی اجتماعی؛ و نیز 2٪  از واریانس افسردگی، را تبیین می­ کرد.

نتیجه‌گیری: عمل کردن به باورهای دینی باعث ارتقای سلامت روانی دانشجویان می­ شود. با توجه به تأثیر مثبت باورها و عمل­ های مذهبی در سلامت روان، استفاده از این ظرفیت­ ها در برنامه­ ریزی­ فعالیت­ های بهداشت روانی، به ویژه درباره­ ی دانشجویان، توصیه می­ شود.

 

مقاله مروری


مفهوم سلامت و بيماري، بر اساس مفهوم غايت حيات در آموزه‌هاي ديني، مبنايي براي مداخلات حيطه¬ی طبّ تربيتي

عطااله پورعباسی, جلال فرزامی, محبوبه سادات ابراهيم‌نژاد شيرواني

پژوهش در دین و سلامت, دوره 2 شماره 2 (1395), 23 February 2016 , صفحه 54-58
https://doi.org/10.22037/jrrh.v2i2.10639

فیلسوفان از گذشته­ های دور بر سر تعريف مفوم سلامت و بيماري، بحث و چالش داشته­ اند. از جمله نكته­ هایي كه برخي از ايشان در تعريف اين مفهوم مدنظر قرار داده‌اند، مفهوم «غايت حيات» است. از قضا منابع اسلامي درباره­ ی توجه به غايت حيات، منابعي غني و کاربردی است. عبوديت و سير است كمال و حركت به سوی مبداء آفرينش، غايت نهايي حيات انسان است كه در قرآن به آن تصريح شده است. تحقق اين هدف نيازمند وجود مقدماتی است كه به دست آوردن معرفت و شناخت، اولين و مهم­ترين اين مقدمات است. در اين نظام فكري، سلامت به صورت وضعيتی از جسم و روان تعريف مي‌شود كه در آن وضعيت، امكان دستیابی به شناختِ اثربخش براي انسان و به تبعِ آن، رسیدن به هدف غايي حيات، يعني عبوديت براي او فراهم مي‌گردد. از سوي ديگر، بررسي نظام شناختي نه با آزمون­هاي آماري مرسوم در تكنيك­هاي روان­ سنجي و شناخت‌ سنجي، كه از طريق مشاهده و بررسي رفتار و انطباق آن با هنجارهاي رفتاري امکان­پذیر خواهد بود؛ هنجارهایی كه خالق مطلق در قالب آموزه‌هاي ديني براي انسان تعريف کرده است.

 

نگاهی به سلامت معنوی در گزاره‌های نهج‌البلاغه

مسعود نخعی مقدم, مهدی فانی

پژوهش در دین و سلامت, دوره 2 شماره 2 (1395), 23 February 2016 , صفحه 59-65
https://doi.org/10.22037/jrrh.v2i2.7222

در این پژوهش با توجه به سخنان امام علی(علیه­السلام) در نهج­ البلاغه، تلاش شده تا به مفهومی از سلامت معنوی دست یابیم؛ برای این مقصود به جستجو در کاربرد واژه­ی سلامت در این مجموعه پرداخته­ ایم و به این نتیجه دست یافته­ ایم که سلامت در دو بُعد مادی(جسمی) و غیرمادی(اخلاقی و روحی)، مورد توجه قرار گرفته است و از آنجایی که واژه­ ی «معنویت» در این کتاب شریف به کار برده نشده، به ناچار به کلام تفسیرکنندگان نهج­ البلاغه رجوع کردیم و دریافتیم که این واژه به طور شایع در جنبه­ های عرفانی، اخلاقی و عبادی، به کار رفته است و تا حدودی نیز این کاربرد را در سخنان اندیشمندان غیراسلامی می­توان مشاهده نمود. سپس در پایان، این احتمال که سلامت معنوی، مجموعه­ یی از «باورهای صحیح با رعایت ارزش­ های اخلاقی» باشد را تقویت نموده­ ایم.