نامه به سردبیر


تعامل پزشکی نوین و اسلام ناب در حوزۀ پژوهش‌های پزشکی

سعید سلیمانی

پژوهش در دین و سلامت , دوره 11 شماره 1 (2025), 18 آوریل 2025, صفحه 1-9
https://doi.org/10.22037/jrrh.v11i1.46144

تاریخ بشر با دین آمیخته بوده است و آدمی هیچ‌گاه خود را بی‌نیاز از آن ندیده است؛ از سویی در دنیای نوین با ارائۀ تعاریف جدید آگوست کنت[1] از دین مانند نظریۀ «شباهتِ خانوادگی» یا بنانهادن دینِ «انسان‌ستایی» یا افیون دانستنِ دین‌های رایج که کارل مارکس[2] آن را مطرح کرده است، راه مقابله با مکاتب خداباور به‌ویژه مکاتب توحیدی در پیش گرفته شده است

 

[1]) Auguste Comte

[2]) Karl Marx

مقالۀ پژوهشی


پیش‌بینی اضطراب بارداری بر اساس تجارب معنوی، شفقت به خود و ذهن‌آگاهی

فاطمه محمدپور, بنفشه مهاجرین, امیرسام کیانی‌مقدم, مائده محمدپور

پژوهش در دین و سلامت , دوره 11 شماره 1 (2025), 18 آوریل 2025, صفحه 10-24
https://doi.org/10.22037/jrrh.v11i1.44792

سابقه و هدف: بارداری تجربه‌ای مهم است که تغییرات روانی بسیاری در زنان ایجاد می‌کند و توجه ویژه‌ای را می‌طلبد. پژوهش حاضر با هدف پیش‌بینی اضطراب بارداری در زنان دارای بارداری پرخطر بر اساس تجارب معنوی، شفقت به خود و ذهن‌آگاهی انجام شده است.   

روش کار: طرح پژوهش حاضر توصیفی - همبستگی است. جامعۀ پژوهش زنان دارای بارداری پرخطر بودند که در تابستان 1402 به بیمارستان الزهرای شهر رشت مراجعه‌ نمودند؛ 400 نفر از آنان به‌روش نمونه‌گیری دردسترس انتخاب شدند. برای جمع‌آوری داده‌ها از پرسش‌نامۀ فرم کوتاه اضطراب بارداری هویزینک و دلفورتری، پرسش‌نامۀ تجارب معنوی روزانۀ آندروود و ترسی، پرسش‌نامۀ شفقت به خود ریس و همکاران و پرسش‌نامۀ ذهن‌آگاهی براون و رایان؛ و برای تحلیل یافته‌ها از ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه با استفاده از نرم‌افزار SPPS نسخۀ 25 استفاده شد. در این پژوهش همۀ موارد اخلاقی رعایت شده است و مؤلفان مقاله تضاد منافعی گزارش نکرده‌اند.

یافتهها: نتایج ضرایب همبستگی پیرسون نشان داد که رابطۀ تجارب معنوی و اضطراب بارداری (11/0-r=) منفی و در سطح 05/0 معنی­دار­ بود. رابطۀ شفقت به خود (36/0-r=) و ذهن‌آگاهی (41/0-r=) با اضطراب بارداری منفی و در سطح 01/0 معنی‌دار­ بود. علاوه‌براین، رابطۀ تجارب معنوی با شفقت به خود (20/0r=) و ذهن‌آگاهی (11/0r=) مثبت و در سطح 01/0 معنی­دار­ بود. نتایج تحلیل رگرسیون نیز نشان داد که تجارب معنوی، شفقت به خود و ذهن‌آگاهی 19% (19/۰=R2) از واریانس اضطراب بارداری را پیش­‌بینی کردند (۰۱/۰P<). در بررسی ضرایب استاندارد رگرسیونی شفقت به خود (۳۶/۰-=β) و ذهن‌آگاهی (۱۴/۰-=β) به‌صورت منفی و معنی‌دار توان پیش‌بینی اضطراب بارداری را داشتند (۰۱/۰P<).

نتیجهگیری: بر اساس یافته‌های به‌دست‌آمده، هرچقدر شفقت به خود و ذهن‌آگاهی در زنان دارای بارداری پرخطر بالاتر باشد، به همان میزان اضطراب بارداری کمتر است. از نتایج پژوهش حاضر می‌توان در طراحی برنامه‌های آموزشی و مشاوره‌ای برای زنان باردار استفاده کرد.

الگوسازی مفهومی خداآگاهی - خودآگاهی مبتنی بر قرآن

فریده رضایی, نیره ‌السادات سعادتمند

پژوهش در دین و سلامت , دوره 11 شماره 1 (2025), 18 آوریل 2025, صفحه 25-37
https://doi.org/10.22037/jrrh.v11i1.44826

سابقه و هدف: خداآگاهی خدا را حاضر و ناظر خود دیدن است و فرد خداآگاه، خودآگاه نیز است. هدف این پژوهش دستیابی به شناسایی مؤلفههای قرآنی خداآگاهی و خودآگاهی بوده است.   

روش کار: ایــن پژوهــش از نــوع کیفــی اســت و روش آن تحلیلی از نوع استنتاجی است. تحلیل اطلاعات به روش کدگذاری با بررسی متن یازده جلد از تفسیر المیزان از نظر مفاهیم خداآگاهی و خودآگاهی تا اشباع نظری صورت گرفت. در این پژوهش همۀ موارد اخلاقی رعایت شده است و مؤلفان مقاله تضاد منافعی گزارش نکرده‌اند.

یافتهها: بر اساس نتایج به‌دست‌آمده، کدهای باز با 13 مفهوم و کدهای محوری شامل 10 مقوله و کدهای انتخابی شامل 7 مقوله است که عبارتند از: وابستگی انسان به خدا، تسلیم‌بودن انسان در برابر خدا، توجه به خود، بی‌توجهی به خود و نزدیک‌شدن به خداوند، بندگی خداوند و خداآگاهی - خودآگاهی.

نتیجهگیری: نتایج این مطالعه با توجه به سازه‌های به‌دست‌آمده با تأکید بر مفهوم خودآگاهی و وابستگی به خدا می‌تواند در بهبود مؤلفۀ خودآگاهی در مهارت زندگی استفاده شود.

طراحی الگوی مطلوب سلامت اجتماعی در نظام آموزش عالی با رویکرد نظریۀ داده‌بنیاد

عادل زاهدبابلان , شهرام مهرآور گیگلو, مرتضی جاویدپور; سلیم کاظمی

پژوهش در دین و سلامت , دوره 11 شماره 1 (2025), 18 آوریل 2025, صفحه 38-51
https://doi.org/10.22037/jrrh.v11i1.45075

سابقه و هدف: سلامت اجتماعی یکی از ابعاد سلامت است که نقش مهمی در تعامل زندگی اجتماعی هر انسانی دارد و گسترش آن در نظام آموزش عالی می­‌تواند اسباب توسعۀ اجتماعی را فراهم کند. ازاین‌رو، هدف پژوهش حاضر ارائۀ الگوی مطلوب سلامت اجتماعی در نظام آموزش عالی کشور بوده است.   

روش کار: پژوهش حاضر با بهره­‌گیری از روش تحقیق کیفی از نوع نظریۀ داده‌بنیاد و مصاحبه با نمونۀ منتخب هدفمند از اعضای هیئت علمی دانشگاه­‌های دولتی که سوابق پژوهشی مرتبط داشتند انجام شد. مصاحبه­‌ها با استفاده از روش‌­های کدگذاری اشتراوس و کوربین تحلیل شد. برای بررسی اعتبار داده‌ها نیز از چهار معیار باورپذیری، انتقال‌پذیری، وابستگی و اعتمادپذیری بهره گرفته شد. در این پژوهش همۀ موارد اخلاقی رعایت شده است و مؤلفان تضاد منافعی گزارش نکرده‌اند.

یافتهها: پس از اجرای مصاحبه و کدگذاری باز و محوری در مرحلۀ کیفی، نتایج پژوهش نشان‌دهندۀ 16 کد انتخابی کلی شامل شرایط علّی (عوامل فردی، سیاست‌گذاری، محتوای آموزشی و امکانات و خدمات رفاهی)، شرایط زمینه‌‏ای (عوامل دینی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی)، شرایط مداخله‌گر (عوامل قانونی)، مقولۀ محوری (سلامت اجتماعی در نظام آموزش عالی)، راهبردهای توسعۀ سلامت اجتماعی (مهارت­های اجتماعی، اعتماد اجتماعی و بهبود روابط اجتماعی) و پیامدها (مشارکت اجتماعی، کاهش آسیب­‌های اجتماعی، افزایش تعامل اجتماعی و جامعۀ شاداب) بود که الگوی توسعۀ سلامت اجتماعی در نظام آموزش عالی و روابط بین ابعاد مختلف آن را منعکس می­‌کرد.

نتیجهگیری: یافته­‌های پژوهش بیانگر این است که توسعۀ سلامت اجتماعی در نظام آموزش عالی کشور منوط به تحقق عوامل و مؤلفه‌های مطالعه‌شده است. بنابراین، به مدیران و سیاست‌گذاران کشور توصیه می‌­شود با سرمایه‌گذاری در حوزۀ سلامت اجتماعی در نظام آموزش عالی کشور در جهت ایجاد جامعۀ پرنشاط، مشارکت‌پذیر و شاداب قدم بردارند.

بررسی انتقادی محتوای برنامه و خدمات عرصۀ سلامت روان در نظام مراقبت‌های اولیۀ بهداشتی با روش واسازی و تحلیل انتقادی

ریحانه فیاض, فاطمه قاسمی, سیده اسماء حسینی, فاطمه فیاض, حامد مصلحی

پژوهش در دین و سلامت , دوره 11 شماره 1 (2025), 18 آوریل 2025, صفحه 52-64
https://doi.org/10.22037/jrrh.v11i1.43981

سابقه و هدف: سلامت روان بخشی تفکیک‌ناپذیر از سلامت و رفاه فردی و اجتماعی قلمداد می‌شود. روند شیوع بیماری­‌ها در جهان نشان می‌­دهد که مشکلات سلامت روان دومین عامل ناتوان‌کنندۀ سلامتی است. نظام ­مراقبت­‌های اولیۀ بهداشتی در سطح کشور پیشینۀ بسیار موفقی در تعمیم و توسعۀ خدمات سلامت روان دارد. مردم به شبکۀ بهداشت اعتماد دارند و به‌راحتی به این نظام پیوند می‌خورند و تا حد زیادی برای اجرای برنامه­‌های بهداشت روان همکاری و مشارکت می‌کنند. بسته‌های خدمت به تعداد بسیار زیاد در کشور اجرا می­‌شود. به همین دلیل این پژوهش با هدف نقد و ارزیابی دقیق از محتوای بسته‌های خدمت و مراقبت صورت گرفته است. 

روش کار: در این مقاله از روش واسازی با تأکید بر درک ریشه‌ای و عمیق محتواها به‌جای توصیف آنها و نقد نظری و بنیادی آنها به‌طور جسورانه استفاده شده است. بدین منظور تمام محتوای متنی گروه سلامت روان دفتر سلامت روان، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت که مشتمل بر 1210 صفحه بود بررسی شد و مفاهیم اصلی تدوین و جمع‌بندی شد. در مرحلۀ آخر نیز مفاهیم بنیادین استخراج‌شده به بحث گذاشته شد و نتیجه‌گیری انجام پذیرفت. مؤلفان مقاله هیچ‌گونه تضاد منافعی گزارش نکرده‌اند.

یافتهها: بر اساس نتایج به‌دست‌آمده، تطابق پایین فرهنگی، بی­توجهی به سلامت معنوی، قدیمی‌بودن مطالب و نبود ارجاع به منابع معتبر محرز گردید.

نتیجهگیری: ضروری است بر اساس منابع علمی و الگوهای بومی، بازبینی اساسی با هدف ارتقای سلامت روان جامعه با رویکرد پیشگیرانه در بسته‌ها انجام گیرد.

سابقه و هدف: امروزه با وجود گستردگی الگوهای فرزندپروری متنوع، همچنان شاهد رشد و پرورش ناصحیح نیروی انسانی در هر کشور هستیم؛ تربیت انسان فرایند پیچیده‌ای است و زمانی به‌درستی محقق می‌شود که با شناسایی عوامل زمینه‌ساز مبانی و اصولی را ارائه دهد که دربردارندۀ رشد بُعد جسمی و روحی شخصیت انسان باشد و زمینۀ شکوفایی اخلاقی، اجتماعی و شناختی فرد را مهیا سازد. انسان در رابطه با بستر محیطی، فرهنگی و چهارچوب قواعد خود پیوند گسست‌ناپذیری دارد؛ توجه به این عنصر در آموزه‌های فرزندپروری مهم است. ازاین‌رو می‌توان از الگوی فرزندپروری اخلاق‌محور که سازوار با فرهنگ ایرانی - اسلامی است در جهت ارتقای سطح دانش فرزندپروری بهره برد. هدف پژوهش حاضر تعیین میزان اثربخشی الگوی آموزشی فرزندپروری اخلاق‌محور بر خودکارآمدی والدین و کیفیت ارتباط والد - فرزندی بوده است.   

روش کار: پژوهش حاضر به‌شیوۀ نیمه‌آزمایشی و به‌صورت پیش‌آزمون - پس‌آزمون با گروه کنترل و پیگیری یک‌ماهه صورت گرفته است. جامعۀ آماری 20 نفر از والدین دانش‌آموزان مدرسۀ خدیجه کبرای تهران بودند که فرزندانشان در گروه سنی 9 تا 11 قرار داشتند و به‌روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند و به‌صورت تصادفی در دو گروه 10 نفری کنترل و آزمایش قرار گرفتند. داده‌ها با استفاده از پرسش‌نامۀ خودکارآمدی مادران و ارتباط والد - کودک گردآوری شد. برنامۀ الگوی فرزندپروری اخلاق‌محور در یازده جلسه و به‌شیوۀ گروهی اجرا شد. داده‌های به‌دست‌آمده با روش تحلیل واریانس آمیخته تجزیه و تحلیل شد. در این پژوهش همۀ موارد اخلاقی رعایت شده است و مؤلفان تضاد منافعی گزارش نکرده‌اند.

یافتهها: نتایج تحلیل واریانس حاکی از این است که میزان خودکارآمدی گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل پس از مداخله بهبود یافت. همچنین در گروه آزمایش کیفیت ارتباط والد - فرزندی افزایش داشت.

نتیجهگیری: یافته‌ها نشان می‌دهد که می‌توان از این الگو در جهت کمک به والدین به‌منظور افزایش خودکارآمدی آنان و کیفیت ارتباط والد - فرزندی استفاده کرد.                                                                                   

طراحی الگوی خانوادۀ سالم در منابع اسلامی

احمد غیاثوند, مرضیه محصص

پژوهش در دین و سلامت , دوره 11 شماره 1 (2025), 18 آوریل 2025, صفحه 80-94
https://doi.org/10.22037/jrrh.v11i1.45973

سابقه و هدف: خانواده یکی از نهادهای مهم اجتماعی است که از دیرباز صاحب‌نظران به آن توجه داشته‌اند. وضعیت عملکرد خانواده و نیز بهبود کمّیت و کیفیت روابط زناشویی، چگونگی حل مسئله و تعارض‌های زناشویی و آنچه دقیقاً منجر به شکست یا موفقیت رابطۀ زناشویی می‌شود، هنوز به‌طور کامل رمزگشایی نشده است. بنابراین برای اینکه وظایف اصلی خانواده به نحو مطلوبی صورت پذیرد باید دارای ساخت و عملکرد کارآمد، سالم و پایدار باشد. مطالعۀ حاضر به بررسی مؤلفه‌های خانوادۀ سالم از منظر آموزه‌ها و منابع اسلامی پرداخته است.   

روش کار: روش پژوهش حاضر تحلیل مضمون است. برای تحلیل مضمون از روش تحلیلی شبکۀ مضامین استرلینگ استفاده شد. آنچه شبکۀ مضامین عرضه می‌کند نقشه‌اي شبیه تارنما به مثابه اصل سازمان‌دهنده و روش نمایش است. شبکۀ مضامین بر اساس روندي مشخص مضامین پایه (کدها و نکات کلیدي متن)، مضامین سازمان‌دهنده (مضامین به‌دست‌آمده از ترکیب و تلخیص مضامین پایه) و مضامین فراگیر (مضامین عالی دربرگیرندۀ اصول حاکم بر متن به مثابه کل) را نظام‌مند می‌کند؛ سپس این مضامین به‌صورت نقشه‌های شبکۀ تارنما، رسم و مضامین برجستۀ هر یک از این سه سطح همراه با روابط بین آنها نشان داده می‌شود. جهت تحلیل داده‌ها از نسخۀ 22 نرم‌افزار مکس‌کیودا استفاده شد تا کیفیت تحلیل داده‌های حاصل دقیق‌تر باشد. در این پژوهش همۀ موارد اخلاقی رعایت شده است و مؤلفان تضاد منافعی گزارش نکرده‌اند.

یافتهها: در مطالعۀ حاضر بر اساس منابع اسلامی، خانوادۀ سالم دربرگیرندۀ مجموعه‌ای از نقش‌ها و فعالیت‌هایی است که زوجین در موقعیت‌ها و مسیرهای زندگی بر عهده می‌گیرند تا موجبات خشنودی و تداوم زندگی زناشویی آنان فراهم گردد. در این زمینه، با بهره از چارچوب مفهومی الگوی خانوادۀ سالم، مهم‌ترین حوزه‌های عملکرد خانوادۀ سالم در منابع اسلامی عبارت است از: 1) صمیمیت زناشویی، 2) تربیت و رسیدگی به امور فرزندان، 3) پرداختن به نقش‌های همسری، 4) رابطۀ زناشویی و 5) رفتارهای دینی و معنوی در خانواده.

نتیجهگیری: تحلیل مضامین فرعی و فراگیر مؤلفه‌های خانوادۀ سالم بیانگر الگویی جامع و رشدیافته است که می‌تواند با تکیه بر بهره‌مندی از آن به بهبود ساختار و ارتقای کارکردهای خانواده کمک نماید تا منجر به کاهش آسیب‌های خانواده در جامعۀ نوین گردد.

تحلیل و بررسی مؤلفه‌های روان‌شناسی مثبت‌گرای نظریۀ مارتین سلیگمن در ادعیۀ امام سجاد (ع)

زهرا حسنی چنار, هادی وکیلی, مژگان سرشار

پژوهش در دین و سلامت , دوره 11 شماره 1 (2025), 18 آوریل 2025, صفحه 95-115
https://doi.org/10.22037/jrrh.v11i1.41753

سابقه و هدف: روان‌شناسی مثبت‌گرا با تکیه بر استعدادها و توانایی‌های انسانی به‌جای تمرکز بر بیماری‌ها، جای خود را در میان ادبیات و فرهنگ گشوده است. پژوهشگران روان‌شناسی مثبت‌گرا توانمندی‌های انسان را در شش گروه خردورزی، شجاعت، انسانیت، عدالت‌طلبی، اعتدال و تعالی با عنوان فضیلت‌های همه‌ جا حاضر طبقه‌بندی کرده‌اند و برای هر کدام قابلیت‌هایی برشمرده‌اند. در پژوهش حاضر به بررسی فضیلت‌های شش‌گانۀ نظریۀ مثبت‌گرای مارتین سليگمن و قابلیت‌های هر یک در ادعیۀ امام سجاد (ع) پرداخته ‌شده است.   

روش کار: پژوهش حاضر توصیفی - تحلیلی و از نوع کتابخانه‌ای است. بررسی احادیث، دعا و نیایش‌های امام سجاد (ع) با هدف شناسایی و تبیین مؤلفه‌های روان‌شناسی مثبت‌گرا هدف اصلی تحقیق پیشِ رو بوده است تا ادعیۀ امام از منظری دیگر مطالعه و بازبینی شود. مؤلفان مقاله تضاد منافعی گزارش‌ نکرده‌اند.

یافتهها: بررسی ادعیۀ امام سجاد (ع) نشان می‌دهد که مؤلفه‌های روان‌شناسی مثبت‌گرای مارتین سلیگمن از جمله اهمیت توجه به شکرگزاری، ایجاد ارتباط مثبت با خداوند، تمرکز بر عناصر مثبت در زندگی و دیگر مفاهیم مشابه در روان‌شناسی مثبت با مفاهیم و مضامین موجود در ادعیۀ امام سجاد (ع) تناسب و تطابق قابل توجهی دارند. این ادعیه علاوه بر نقش دینی و عبادی خود، مفاهیم روحی و روان‌شناختی را نیز به تصویر می‌کشند که با مبانی روا‌ن‌شناسی مثبت‌گرای سلیگمن سازگاری دارند. این تطابق‌ها می‌توانند به فهم عمیق‌تری از ادعیۀ امام سجاد (ع) و همچنین به توسعۀ مفاهیم مثبت‌گرایی در مفهومی دینی کمک کنند.

نتیجهگیری: آنچه را که مارتین سلیگمن امروزه بیان می‌کند، به شکلی کامل‌تر می‌توان در نیایش‌های امام سجاد (ع) مشاهده نمود و این سرمایه‌ای علمی و معنوی است که باید قدردان آن بود.

مقالۀ مروری


تبیین شاکلۀ زیست شرافتمندانه در ارتباط والد و فرزند بر اساس حدیث‌کساء

سید عقیل نسیمی, معصومه کرامتی

پژوهش در دین و سلامت , دوره 11 شماره 1 (2025), 18 آوریل 2025, صفحه 116-133
https://doi.org/10.22037/jrrh.v11i1.45957

سابقه و هدف: از آنجایی ­که حدیث­ کساء سندی فراجنسیتی، فرازمانی و فرامکانی است که معیار ورود و خروج دارد و ابتدا خداوند متعال، پیامبر و جبرئیل امین روایی و پایایی آن را تعیین کرده‌اند و سپس در منابع بشری شیعه و اهل­ سنت مسلّم، معتبر، غیرقابل تردید، مورد اتفاق و مستفیض نقل شده است و برخی نیز آن را متواتر دانسته­اند، می­تواند به­عنوان یکی از منابع معتبر اسلامی، اصول و ارزش‌های دینی و معنوی را در ارتباطات خانواگی ترویج ‌دهد و به تقویت ارتباط والد و فرزندی در عصر کنونی کمک نماید. ازاین‌رو، هدف پژوهش حاضر بررسی شاکلۀ زیست شرافتمندانه در ارتباط بین والد و فرزند با تأکید بر حدیث­ کساء بوده است.   

روش کار: پژوهش حاضر از نوع کتابخانه­ای است که با استفاده از رویکرد کیفی و مطالعۀ موردی به بررسی اصول و ارزش‌های حدیث­ کساء و نقش آن در شکل‌دهی به ارتباطات والد و فرزندی و سپس از طریق تحلیل ­محتوای حدیث­ کساء به تبیین زیست شرافتمندانه و اثربخش در ارتباطات خانوادگی پرداخته است. مؤلفان مقاله تضاد منافعی گزارش نکرده‌اند.

یافتهها: نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که حدیث ­کساء الگویی مؤثر برای تقویت روابط والد و فرزندی است و تبیین زیست شرافتمندانه بر اساس این حدیث می‌تواند به ارتقای کیفیت­ زندگی خانوادگی کمک کند و زمینه‌ساز ایجاد جامعه‌ای با ارزش‌های اخلاقی و متعالی باشد.

نتیجهگیری: نتایج این تحقیق به افزایش شناخت و آگاهی دربارۀ ارتباطات خانوادگی مؤثر و شرافتمند منجر می­شود و به والدین (و مربیان، مشاوران و روان‌شناسان) کمک می‌کند تا از منابع دینی به‌عنوان راهنما برای تربیت فرزندان در دنیای پیچیدۀ امروزی و تقویت ارتباطات والد و فرزندی استفاده کنند.

علت‌شناسی رنج و بیماری در کودکان و راهکارهای پیشگیری و مراقبت معنوی کودک از منظر آیات قرآن و علوم پزشکی

عباس‌علی واشیان, رؤیا مهدوی, زهرا سیدی نیا

پژوهش در دین و سلامت , دوره 11 شماره 1 (2025), 18 آوریل 2025, صفحه 134-152
https://doi.org/10.22037/jrrh.v11i1.44525

سابقه و هدف: ابتلای کودکان به انواع بیماری‌ها و درد و رنج حاصل از آن یکی از مشکلاتی است که خانواده‌ها و کودکان را درگیر خود کرده است. از آنجایی که اطلاعات موجود دربارۀ علل بیماری‌ در کودکان ناچیز است و همچنین، با توجه به شیوع بالای بیماری در کودکان و ماهیت تهدیدکنندۀ آن، ارزیابی عوامل ایجادکنندۀ بیماری در کودکان و معرفی راهکارهای پیشگیری و مراقبت معنوی اهمیت بسیاری پیدا می‌کند. مطالعۀ حاضر با هدف بررسی علل رنج و بیماری‌ در کودکان و معرفی راهکارهای مراقبت معنوی از منظر آیات قرآن کریم و علوم پزشکی انجام شده است.   

روش کار: مطالعۀ حاضر توصیفی - تحلیلی است که با بررسی منابع اسلامی مانند قرآن کریم، روایات اهل بیت (ع)، بانک­های الکترونیکی نظیر جامع‌التفاسیر و جامع‌الاحادیث و همچنین جست‌وجوی مقالات علمی در پایگاه‌های اطلاعاتی اس‌آی‌دی، مگیران، ایران‌داک و ساینس دایرکت با کلیدواژه‌های کودک، راهکارهای پیشگیری، بیماری، شیطان و مراقبت معنوی طی 10 سال اخیر انجام شده است.

یافتهها: بر اساس یافته‌های به‌دست‌آمده از آیات قرآن کریم و روایات اهل بیت (ع)، آسیب‌رساندن و بیمار ساختن انسان از دوران کودکی یکی از اهدافی است که شیطان دنبال می‌کند؛ زیرا سنین کودکی بهترین زمان برای یادگیری و سرمایه‌گذاری روحی - روانی و جسمی در تمام زمینه‌های پیشرفت و تعالی است. همچنین، علاوه بر عواملی مانند اختلالات پیش از تولد، اختلالات کروموزومی، صدمات زایمانی، ناهنجاری‌های بارداری و نقص ایمنی، شیطان نیز از علل رنج و بیماری در کودکان شناخته می‌شود.

نتیجهگیری: یافته‌ها نشان می‌دهد که شیطان به‌عنوان یکی از دشمنان دیرینۀ انسان، عامل ایجاد درد و رنج و بیماری در کودکان است که راهکارهای پیشگیری و مراقبت معنوی در دوران پیش از بارداری مانند دعا کردن، نماز خواندن، پرداخت صدقه؛ در طول بارداری مانند تغذیۀ حلال و سالم و پس از تولد فرزند مانند نماز اول وقت و دعا، صدقه‌دادن و خواندن قصه‌های قرآنی نقش بسزایی در طی مراحل جنینی؛ به دنیا آوردن فرزندی سالم؛ و ایجاد سلامتی، درمان و بهبودی کودکان ایفا می‌کند.