شاپا: 2383-4331

دوره 2 شماره 3 (1395)

سرمقاله


سالمندی و سلامت روان

مهدی فانی

پژوهش در دین و سلامت, دوره 2 شماره 3 (1395), 23 June 2016 , صفحه 1-3
https://doi.org/10.22037/jrrh.v2i3.13044

امروزه درصد چشمگیری از جمعیت جهان را سالمندان تشکیل می­دهند و انتظار می­رود با افزایش امید به زندگی در بسیاری از کشور­های جهان، شمار سالمندان افزایش یابد؛ گر­چه به موازات رشد جمعیت این گروهِ سنّی، آن­گونه که شایسته است، جایگاه آنان به خوبی درک نشده و بر دامنه­ی مشکل­های آنان افزوده می­شود.

مقاله پژوهشی


سابقه و اهداف: ماهواره، جایگاه بروز تحول در فرهنگ است و به صورت­های مختلف بر سبک زندگی و فرهنگ تأثیر می­گذارد. هدف این پژوهش، مقایسه­ی معنویت و سبک­های زندگی افراد بیننده و غیر بیننده­ی ماهواره است.

مواد و روش‌ها: نمونه­ی پژوهش حاضر شامل 100 نفر(52 نفر بیننده و 48 نفر غیر بیننده­ی ماهواره) است، که به شیوه­ی نمونه­گیری غیرتصادفیِ در دسترس، از میان همه­ی دانشجويان دختر و پسر دانشکده­های علوم انسانی دانشگاه­های آزاد، پیام نور و علمی- کاربردی شهرستان کوهدشت، در سال تحصيلي 94-1393 انتخاب شدند. نمونه­ها در نهایت، به پرسش­های دو ابزار پژوهشيِ پرسش­نامه­ی سبک­های زندگی(لعلی، عابدی و کجباف، 1391) و پرسش­نامه­ی سنجش معنویت(هال و ادواردز، 1996) پاسخ دادند. تجزیه و تحلیل داده­ها نیز با استفاده از آزمون t مستقل و نرم افزار spss(نسخه­ی 18) انجام شد.

یافته‌ها: نتیجه­های پژوهش نشان داد، نمره­ی کلی مقیاس معنویت در دو گروه افراد بیننده و غیر بیننده­ی ماهواره، برای خرده­مقیاس پذیرش واقعی و نیز برای خرده­مقیاس ناامیدی، معنادار است(05/0P<). علاوه­بر­­این، تفاوت معناداری بین دو گروه، در نمره­ی کلی مقیاس سبک­های زندگی، وجود ندارد(05/0P<).

نتیجه‌گیری: یافته­ها آشکار کرد که برنامه­های ماهواره می­تواند بر معنویت افراد جامعه تأثیرگذار باشد؛ از­این­رو، باید راهکارهای مؤثری برای کاهش تأثیر مخرب ماهواره، مانند کاهش معنویت، به­کارگرفته شود.

عوامل تسهیل کننده و بازدارنده‌ی رعایت حجاب کامل توسط دانشجویان: یک مطالعه کیفی

فروزان آتش زاده شوریده, جمیله محتشمی, مرتضی عبدالجباری, مرضیه کرمخانی

پژوهش در دین و سلامت, دوره 2 شماره 3 (1395), 23 June 2016 , صفحه 14-24
https://doi.org/10.22037/jrrh.v2i3.11419

سابقه و اهداف: رعایت حجاب، یک ارزش­ اسلامی و تکلیف الهی مورد تأکید است و در محیط دانشگاه ضرورت آن بیش­ از پیش احساس می­شود. بد­حجابی، پدیده­یی اجتماعی است که برای پی بردن به عوامل­ آن، باید جوانب اجتماعی، سیاسی و فرهنگی آن بررسی شود. هدف از این پژوهش، تبیین عوامل­ تسهیل­کننده و بازدارنده­ی رعایت حجاب کامل برای دانشجویان بوده است.

مواد و روش‌ها: این مطالعه، بخشی از مطالعه­یی است که به روش گراندد تئوری انجام شده. داده­ها با مصاحبه­ی نیمه­ساختار یافته از 12 دانشجوی ترک حجاب کرده، 11 نفر دانشجوی با حجاب، سه استاد مشاور، دو معاون فرهنگی و سه نفر از اعضای خانواده­ی دانشجویان ترک حجاب کرده، جمع­آوری شد. مشارکت­کنندگان با نمونه­گیری هدفمند و نظری انتخاب شدند و تجزیه و تحلیل داده­ها با روش تحلیل مقایسه­ی مداوم کوربین و اشتراوس(2008) انجام شد.

یافته‌ها: تقیّد به معنویات، که عاملی تسهیل­کننده در رعایت حجاب دانشجویان است، با اخلاق­مداری، دین­مداری و خوف و رجا، انتزاع شد؛ و تردید در باورها، که عاملی بازدارنده در رعایت حجاب کامل دانشجویان شناخته شد، با سه زیرطبقه­ی فطرت­گریزی، باورهای دینی سطحی و شناخت دینی ناکافی، انتزاع شد.

نتیجه‌گیری: رعایت حجاب کامل، با تقیّد به معنویات تقویت می­شود؛ و تردید در باورها، حجاب را تضعیف می­کند؛ بنابراین به منظور ترویج و توسعه­ی حجاب لازم است به شرایط زمینه­یی و علّی رویارویی با حجاب توجه کرد و برای تقویت باورها و ارزش­ها، اقدام­های لازم به عمل آورد.

 

سابقه و اهداف: باورهای غیرمنطقی، تأثیرهایی عمیق روی سلامت، زندگی، کار، تحصیل و به­طور کلی جنبه­های مهم زندگی انسان می­گذارد. ازاین­رو هدف از پژوهش حاضر، مقایسه­ی سلامت معنوی، با باورهای غیرمنطقی در دانشجویان دختر و پسر مقطع­های کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری دانشگاه کاشان بوده است.

مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر، توصیفی مقایسه­ای است. جامعه­ی آماری این پژوهش، همه­ی دانشجویان مشغول به تحصیل دانشگاه کاشان در سال تحصیلی 93 - 1392را در بر می­گیرد؛ که با روش نمونه­گیری در دسترس، نمونه­یی به حجم و شمار 364 نفر، بر اساس جدول مورگان، انتخاب شد. ابزار جمع­آوری داده­ها عبارت بوده است از پرسش­نامه­های سلامت معنوی (SWBS) و باورهای غیرمنطقی (IBT). داده­های پژوهش نیز با استفاده از نرم­افزار آماری SPSS(نسخه­ی 22) و با روش­های آمار توصیفی، ضریب همبستگی پیرسون و تی مستقل، تحلیل شد.

 یافته‌ها: نتیجه­های پژوهش نشان داد که بین دانشجویان دانشکده­ی مهندسی و زبان انگلیسی، از نظر نمره­های سلامت معنوی و باورهای غیرمنطقی، تفاوت معناداری وجود ندارد(05/0p>). اما بین سلامت معنوي و بُعدهای آن، با باورهاي غيرمنطقي؛ و نیز بین سلامت مذهبي و سلامت وجودي، رابطه­ی معنادار وجود دارد(01/0p<).

نتیجه‌گیری: به نظر مي­رسدکه باورهای غیرمنطقی، تحت تأثیر سلامت قرار دارد؛ بدین معنا که، دانشجويي كه داراي سلامت، به­و­یژه سلامت معنوي بالاتري است، باورهاي غيرمنطقي کم­تری خواهد داشت و در نتيجه، کم­تر دچار اضطراب و آشفتگي مي­شود.

بررسی تأثیر باورهای فراشناختی و نگرش مذهبی، برگرایش به مصرف سیگار در نوجوانان

قباد بهامین, فروزان داوری فرد, مریم ملکشاهی, رضا آبی, رضا دوستی

پژوهش در دین و سلامت, دوره 2 شماره 3 (1395), 23 June 2016 , صفحه 35-45
https://doi.org/10.22037/jrrh.v2i3.11396

سابقه و اهداف: کاهش سنّ مصرف سیگار و دخانیات و آسیب­های جسمانی و اجتماعی این پدیده، محقق را بر آن داشت تا پژوهش حاضر  را با هدف بررسی تأثیر باورهای فراشناختی و نگرش مذهبی، بر گرایش به مصرف سیگار در نوجوانان پسر انجام دهد.

مواد و روش‌ها: روش پژوهش حاضر، توصیفی و از نوع همبستگی است. جامعه­ی آماری پژوهش شامل همه­ی دانش‌آموزان پسر دوره­ی متوسطه­ی شهرستان مهران در سال تحصیلی94- 1393 است که طبق آمار آموزش و پرورش شهرستان، 502 نفر بودند. نمونه­ی مورد نظر طبق فرمول کوکران، 217 نفر برآورد شد و به روش نمونه‌گيري خوشه‌یي انتخاب شد. در این پژوهش از پرسش­نامه­ی فراشناختی(MCQ) و پرسش­نامه­ی 21 سئوالی آلپورت برای سنجش نگرش مذهبی استفاده شد و برای سنجش گرایش به مصرف سیگار، از پرسش­نامه­­ی 23 سئوالیِ ساخته­ی محقق بهره برده شد. داده­های به­دست آمده نیز با استفاده از نرم افزار spss تجزیه و تحلیل شد.

یافته‌ها: یافته­ها نشان داد بین باورهای منفی درباره­ی کنترل ­ناپذیر بودن و خطرناک بودن نگرانی و خودآگاهی شناختی، با گرایش به مصرف سیگار، رابطه­ی معکوس و معناداری وجود دارد(05/0P<). همچنین می­توان گفت بین نگرش مذهبی بیرونی و نگرش مذهبی کلی، با گرایش به مصرف سیگار، رابطه­ی معکوس و معناداری وجود دارد(05/0P<). همچنین نتیجه­های پژوهش نشان داد که مؤلفه­های باورهای فراشناختی(32/0R=) و نگرش مذهبی(35/0R=)، به ترتیب بیش­ترین توانایی را در پیش­بینی گرایش به مصرف سیگار در دانش‌آموزان دارد(05/0P<).

نتیجه‌گیری: با توجه به اثبات تأثیر باورهای فراشناختی و نگرش مذهبی بر کاهش گرایش به مصرف سیگار در دانش­آموزان، پیشنهاد می­شود تقویت باورهای دینی از طریق برگزاری کلاس­ها و جلسه­های پرسش و پاسخ، مورد توجه قرار گیرد. همچنین برگزاری کلاس­های مشاوره­یی برای تقویت خودآگاهی شناختی و کاهش فکرهای منفی، به منظور کاهش گرایش به مصرف سیگار در دانش‌آموزان، باید در دستور کار مدارس قرار گیرد.

پیش‌بینی ابعاد سلامت معنوی در پرستاران شاغل در بخش های ویژه بیمارستان‌های شهر ایلام در سال 94: نقش متغیرهای جمعیت شناختی

حامد توان, امین خلف زاده, یوسف جمشید بیگی, سمیرا شجاعی, طالب کوخازاده

پژوهش در دین و سلامت, دوره 2 شماره 3 (1395), 23 June 2016 , صفحه 46-53
https://doi.org/10.22037/jrrh.v2i3.11255

سابقه و اهداف: پرستاران به‌­طور مستقیم با بیماران در ارتباط هستند. اگر پرستاران دارای سلامت معنوی بالایی باشند، بیش­تر از بیماران مراقبت خواهند کرد. ازاین­رو، هدف از این پژوهش، بررسی سلامت معنوی پرستاران در بخش­‌های ویژه‌­ی بیمارستان­‌های آموزشی شهر ایلام بوده است.

مواد و روش‌ها: با استفاده از روش پژوهش توصیفی- همبستگی، پرسش­نامه‌­یی 20 سئوالی درباره‌­ی سلامت معنوی بر اساس دیدگاه اسلام، طراحی شد. با روش نمونه­‌گیری در دسترس، 60 نفر از پرستاران بخش­‌های ویژه­ی بیمارستان­‌های آموزشی شهر ایلام انتخاب شدند. پرسش­نامه­ی مورد استفاده­ به­صورت لیکرت شش گزینه­یی طراحی شده است. در مجموع بازه­ی نمره­‌های آزمودنی­‌ها بین 20 -120 به­دست آمد که در چهار دسته تقسیم­‌بندی شد؛ و برای تحلیل داده‌­ها نیز از نرم‌­افزار SPSS استفاده شد.

یافته‌ها: %58 از نمونه­‌ها، زن بودند و %42، مرد. هیچ ­یک از پرستاران، نمره­‌ی کم(20- 40) کسب نکردند و 10 نفر از پرستاران(17%) نمره­‌ی متوسط رو به پایین(41- 70) به­‌دست آوردند. نمره­ی 30 نفر از پرستاران(50%) متوسط رو به بالا(71- 99) شد و در نهایت، 20 نفر از پرستاران(33%) نمره­‌ی بالا(120- 100) به­‌دست آوردند. نتیجه نشان داد که بین نمره­‌ی کل سلامت معنوی و جنسِ آزمودنی­‌ها، ارتباط معنی­دار وجود دارد(05/0P Value<).

نتیجه‌گیری: بیش­تر پرستاران نمره‌­ی سلامت معنوی بالایی کسب کردند، که نشان می­‌دهد، می­توان با برنامه­‌ریزی مناسب، از سلامت معنوی پرستاران برای مراقبت معنوی از بیماران بهره برد.

 

مقاله مروری


بررسی بُعد اجتماعی سلامت در کلمات حکمت‌آمیز امام علی (ع)

محمد علی حیدرنیا

پژوهش در دین و سلامت, دوره 2 شماره 3 (1395), 23 June 2016 , صفحه 54-64
https://doi.org/10.22037/jrrh.v2i3.10878

سابقه و اهداف: در پزشکی فرامدرن توصیه می­شود که برای ارتقای سطح سلامت افراد و جامعه در بُعدهای جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی، می­باید از همه­ی داشته­های بشری، به شرط بی­ضرر بودن آن­ها، استفاده شود. از همین دیدگاه است که حوزه­های جدیدی، از جمله سلامت و دین، مطرح و پیگیری می­شود. در کشور ما، فرهنگ غنی ایرانی – اسلامی، که از باور و قبول و اعتقاد مردمی برخوردار است، سرمایه­ی مهمی است که استفاده­ی هدفمند و هوشیارانه از آن، به­ویژه در تلفیقِ آن با پزشکی نوین (البته بدون تغییر محتوا)، زمینه را برای رشد و ارتقای سطح سلامتی فرد و جامعه در چارچوب سبک زندگی ایرانی - اسلامی فراهم می­کند. بررسی بُعد اجتماعی سلامت در کلمات حکمت­آمیز امام علی (ع) نیز در همین جهت طراحی شده است.

مواد و روش‌ها: این، مطالعه­یی تطبیقی، از نوع تحلیل محتوا است که در آن، همه­ی کلمه‌­های حکمت­‌آمیز امام علی(ع) در کتاب نهج­البلاغه،  از زاویه­ی بُعد اجتماعی سلامت (داده­های پژوهش) مورد استفاده قرار گرفته است.

یافته‌ها: از 480 مورد کلمه­های حکمت­آمیز امام علی(ع)، نزدیک به 115 مورد در حیطه­ی بُعد اجتماعی سلامت قرار می­گیرد؛ و از میان آن­ها، نزدیک به 68 موضوع مرتبط با بُعد اجتماعی سلامت، به­صورت کاربردی و دستورالعملی، چه در حوزه­ی دانشی، چه در حوزه­ی نگرشی، استخراج شده است.

نتیجه‌گیری: کلمه­‌های قصار امام علی(ع) در نهج­‌البلاغه، منبع معتبری است که به پشتوانه‌­ی آن و بزرگی گوینده­اش و نیز پذیرش آن در جامعه (به‌­ویژه جامعه­‌ی شیعه)، می­توان شاخصه­‌هایی را در بُعد اجتماعی سلامت تبیین و تعریف کرد و از آن در سبک زندگی ایرانی - اسلامی بهره گرفت.

بررسی برخی از اثرات حسادت ورزی بر سلامت روان از دیدگاه اسلام و روان‌شناسی: مطالعه‌ی توصیفی-کتابخانه¬یی

شهاب الدین ذوالفقاری, زکیه نجاریان, بتول نجاریان

پژوهش در دین و سلامت, دوره 2 شماره 3 (1395), 23 June 2016 , صفحه 65-74
https://doi.org/10.22037/jrrh.v2i3.10781

سابقه و اهداف: دین اسلام برای سلامت در همه­‌ی ابعاد آن اعم از زیستی، روانی، اجتماعی و معنوی ارزش قائل است؛ تا جایی­که انسان مؤمن را شخصی دارای رفتار سلیم معرفی می­نماید و ریشه­ی اغلب رفتارهای غیراخلاقی را انحراف از سلامت ذکر می­‌کند. هدف از پژوهش حاضر بررسی اجمالی برخی از آثار حسادت ورزی بر سلامت روان از دیدگاه اسلام و روان­شناسی است.

مواد و روش‌ها: در این مطالعه که به روش توصیفی-کتابخانه‌­یی انجام شده، از کتاب­‌هایی در حوزه­ی علوم دینی، روان­‌شناسی اسلامی و سلامت‌روان و همچنین از مقالاتی در حوزه‌­ی دین و روان­شناسی با تأکید بر موضوع حسادت استفاده شده است.

یافته‌ها: این مطالعه همسو با دیگر یافته‌های پژوهشی نشان داده است که حسد و حسادت­ورزی از جمله رفتارهایی است که ریشه در تجربه­‌های نامناسب دوران کودکی و یادگیری ناقص رفتار اخلاقی(وجدان) دارد. این مطالعه همچنین همسو با مطالعه‌­های پیشین، نشان داد که ریشه‌­های حسادت را می­‌توان در زمینه­‌های خانوادگی جستجو کرد؛ زمینه­‌هایی مانند تبعیض در خانواده، نبود امنیت، بی­‌توجهی به سبک­‌های درست فرزندپروری، ایجاد حسّ خودکم­بینی در فرزندان، بی­‌توجهی به استعدادهای فردی و پرورش آن و رشد ضعیف عزت نفس.

نتیجه‌گیری: برای کاهش اثرهای متعدد فردی، خانوادگی و اجتماعیِ این رفتار می‌توان به برنامه‌های پیشگیرانه و آموزشی در خانواده و آموزش و پرورش اقدام کرد.