سابقه و هدف: بیشتر مطالعات علمی دربارۀ رابطۀ دین و سلامت روان، بر فهم دیدگاه رهبران یا متون دینی متمرکز است؛ برخی از این آثار به‌صورت میان‌رشته­ای و با تأکید بر دیدگاه صحیفۀ سجادیه است. این نوشتار به بررسی دیدگاه‌های امام سجاد (ع) دربارۀ حیات طیّبه و نسبت‌سنجی آن با دیدگاه روان‌شناسان دربارۀ سلامت روان پرداخته است تا به شناخت بهتر و عمیق‌تر دیدگاه اسلام دربارۀ سلامت روان کمک کند و هم‌زبانی بین علم و دین را تعمیق بخشد.   

روش کار: پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و با روش تحلیل محتوا انجام شد. ابتدا دیدگاه روان‌شناسان شاخص دربارۀ سلامت روان بررسی و مؤلفه‌های مورد نظر ایشان، استخراج گردید. سپس بیانات امام سجاد (ع) دربارۀ حیات طیّبه و سایر عناوین مرتبط با سلامت روان از صحیفۀ سجادیه و سایر منابع معتبر استخراج و دسته‌بندی شد و مؤلفه‌های مورد نظر امام با مؤلفه‌های مدنظر روان‌شناسان مقایسه شد تا نسبت بین رویکرد دین با رویکرد روان‌شناسان و میزان هم‌پوشانی تعاریف ایشان با یکدیگر معلوم گردد. مؤلفان مقاله تضاد منافعی گزارش نکرده‌اند.

یافته‌ها: نتایج نشان داد که مفاهیم و رهنمودهای صحیفۀ سجادیه در زمینۀ سلامت روان، اگرچه هم‌پوشانی قابل توجهی با مؤلفه‌های مدنظر روان‌شناسان مثل تعادل عاطفی و هیجانی، روابط مطلوب، رضایت از زندگی، خودشکوفایی، هدفمندی، معناداری زندگی و تاب‌آوری دارد، تفاوت‌هایی نیز با آنها دارد که مهم‌ترین آنها رویکرد این دو دسته نسبت به انسان است. رویکرد صحیفۀ سجادیه خدامحورانه و رویکرد اصلی روان‌شناسان انسان‌مدارانه است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که صحیفۀ سجادیه می‌تواند مبنای غنی و ارزشمندی برای استخراج و تبیین آموزه‌های اسلامی در زمینۀ سلامت روان باشد.

نتیجه‌گیری: تعالیم امام سجاد (ع) تأمین‌کنندۀ سبک زندگی متعالی است که علاوه بر تأمین سعادت اخروی، مؤلفه‌های زندگی دنیوی سالم خدامحورانه‌ای ارائه می‌دهد که علاوه بر اشتمال بر اغلب مؤلفه‌های مدنظر روان‌شناسان و هم‌پوشانی با آنها، به ابعاد الهی و تعالی معنوی انسان‌ها نیز نظر دارد.

سابقه و هدف: سقط جنین پدیده‌ای چندبُعدی است که تصمیم‌گیری دربارۀ آن در بستری از عوامل فردی، اجتماعی، اخلاقی و فرهنگی شکل می‌گیرد. بر خلاف تصور رایج از آن به‌عنوان انتخابی صرفاً فردی، شواهد نشان می‌دهد این تصمیم با تعارضات وجدانی و معنوی عمیقی همراه است. هدف پژوهش حاضر بررسی تجربۀ زیستۀ زنان از فرایند انصراف از سقط جنین و تبیین ابعاد روانی، اخلاقی و معنوی این تصمیم بود.   

روش کار: این مطالعۀ کیفی با رویکرد تحلیل محتوای قراردادی انجام شد. داده‌ها از طریق ۱۶ مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافتۀ عمیق با زنانی که در فاصلۀ ۷ ماه تا 5/3 سال گذشته از تصمیم به سقط جنین منصرف شده بودند، گردآوری شد. شرکت‌کنندگان به‌صورت هدفمند از شهرهای مختلف ایران انتخاب شدند. در این پژوهش همۀ اصول اخلاقی رعایت شده است و مؤلفان مقاله تضاد منافعی گزارش نکرده‌اند.

یافته‌ها: تحلیل داده‌ها به استخراج شش مضمون اصلی منجر شد: ۱) بهت تا بار گناه (شوک، اضطراب، احساس گناه و نگرانی از آسیب به جنین)، ۲) درک مادران از جنین: انسان کامل یا موجودی ناتمام، ۳) دوراهی بین وجدان و واقعیت (تعارض بین باورهای دینی - اخلاقی و فشارهای اقتصادی - اجتماعی)، ۴) تجربۀ احساس گناه و شرم مادرانه در فرایند تصمیم‌گیری، ۵) از بارداری ناخواسته تا پذیرش الهی (نقش قضا و قدر و باورهای دینی در انصراف از سقط) و ۶) دوگانۀ آرامش و اضطراب پس از تولد کودک.

نتیجه‌گیری: تجربۀ زیستۀ زنان نشان داد که انصراف از سقط جنین تصمیمی پیچیده و آمیخته با ابعاد روانی، اخلاقی، اجتماعی و معنوی است. این یافته‌ها بر ضرورت طراحی مداخلات حمایتی و مشاوره‌ای چندبُعدی متناسب با شرایط زنان دارای بارداری ناخواسته تأکید می‌کنند.

سابقه و هدف: تاب‌آوری توانایی انسان در سازگاری با تعارضات اجتماعی و رویدادهای استرس‌زای زندگی است و در زندگی دانشجویی از اهمیت بسیاری برخوردار است. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف الگویابی ساختاری تأثیر ذهن‌آگاهی و امید به زندگی بر تاب‌آوری با نقش میانجی باورهای دینی در میان دانشجویان انجام شده است.   

روش کار: پژوهش حاضر از نوع تحقیقات کاربردی است و با توجه به ماهیت موضوع و اهداف پژوهش، توصیفی - همبستگی است. جامعۀ آماری پژوهش تمامی دانشجویان مقطع کارشناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد فسا در ترم بهمن سال 02-1401 به تعداد 550 نفر بودند که با استفاده از جدول مورگان و به روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه­ای، 225 نفر به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار پژوهش شامل چهار پرسش‌نامۀ ذهن‌آگاهی (بیر، اسمیت و آلن)، امید به زندگی (اشنایدر و همکاران)، تاب­آوری (کانر و دیویدسون) و باورهای دینی (نجفی) بود. به‌منظور تحلیل داده­ها، از نرم‌افزارهای آماری  SPSSنسخۀ 28 و PLS3 در سطح توصیفی و استنباطی استفاده شد. در این پژوهش همۀ اصول اخلاقی رعایت شده است و مؤلفان مقاله تضاد منافعی گزارش نکرده­اند.

یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد که بین ذهن‌آگاهی با تاب‌آوری (219/0=β)، امید به زندگی با تاب‌آوری (551/0=β) و ذهن‌آگاهی با باورهای دینی رابطۀ مستقیم معنی­داری وجود داشت (339/0=β)؛ ولی بین باورهای دینی با تاب­آوری (096/0=β) و بین امید به زندگی با باورهای دینی رابطۀ مستقیم معنی­داری وجود نداشت (124/0=β). علاوه‌براین، بین ذهن‌آگاهی با تاب‌آوری دانشجویان با نقش میانجی باورهای دینی (033/0=β) و نیز بین امید به زندگی با تاب­آوری دانشجویان با نقش میانجی باورهای دینی رابطۀ غیرمستقیمی وجود نداشت (012/0-=β).

نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌های به‌دست‌آمده پیشنهاد می‌گردد با برگزاری کارگاه‌های آموزشی زمینۀ بهبود ذهن‌آگاهی، امید به زندگی و باورهای دینی در میان دانشجویان فراهم شود؛ زیرا بهبود این متغیّرها، افزایش تاب‌آوری را به دنبال خواهد داشت.