اثربخشی آموزش مفاهیم قرآن بر مسئولیتپذیری، هدفمندی و سبک زندگی نوجوانان
پژوهش در دین و سلامت ,
دوره 12 شماره 2 (1405),
15 تیر 2026
,
صفحه 62-76
https://doi.org/10.22037/jrrh.v12i2.48056
چکیده
سابقه و هدف: نوجوانی یکی از مهمترین دورههای زندگی فرد است که در آن پایههای شخصیتی، اخلاقی و اجتماعی او شکل میگیرد. بنابراین، داشتن برنامه و منابعی اصیل جهت تربیت صحیح و ارائۀ الگوهای سالم برای هدایت نوجوانان بهسمت مسئولیتپذیری، هدفمندی و سبک زندگی سالم ضروری به نظر میرسد. ازاینرو، پژوهش حاضر با هدف تأثیر آموزش مفاهیم قرآن بر مسئولیتپذیری، هدفمندی و سبک زندگی نوجوانان صورت گرفت.
روش کار: روش اين پژوهش نيمهآزمایشی بهصورت پیشآزمون - پسآزمون با گروه کنترل است. جامعۀ آماری پژوهش دانشآموزان دختر مقطع متوسطۀ شهر میرآباد در سال تحصیلی 03-1402 به تعداد 356 نفر بود. بعد از فراخوان و ثبت نام، از میان افراد ثبتنامشده با روش نمونهگیری تصادفی 18 دانشآموز (9 نفر گروه آزمایش و 9 نفر گروه کنترل) انتخاب شدند؛ اما بهدلیل دسترسی نداشتن به بعضی از اعضای گروه کنترل در پسآزمون، تعداد آنان به شش نفر کاهش یافت. آموزش در 10 جلسۀ 90 دقیقهای و دو روز در هر هفته در مدرسه انجام شد. برای جمعآوری دادهها از پرسشنامۀ استاندارد مسئولیتپذیری (پرسشنامۀ روانشناختی کالیفرنیا)، پرسشنامۀ هدفمندی در زندگی اسچیر و همکاران و پرسشنامۀ سبک زندگی (LSQ) استفاده شد و در نهایت اطلاعات پرسشنامههای گردآوریشده با نرمافزار SPSS نسخۀ 27 تحلیل شد و آزمونهای کولموگروف - اسمیرنوف و شاپیرو - ویلک برای بررسی طبیعیبودن متغیّرهای پژوهش، آزمون امباکس جهت بررسی همگنی ماتریس کوواریانس و مفروضۀ همگنی شیب رگرسیون انجام گرفت. در این پژوهش همۀ اصول اخلاقی رعایت شده است و مؤلفان تضاد منافعی گزارش نکردهاند.
یافتهها: نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیّری نشان داد آموزش مفاهیم قرآنی بر مسئولیتپذیری (01/ 0>P و 98/11=(1و14)F) و هدفمندی دانشآموزان دختر متوسطه اثربخش بود اما بر سبک زندگی (05/ 0P> و 67/2=(1و14)F) دانشآموزان دختر متوسطه اثربخش نبود.
نتیجهگیری: بر اساس یافتههای پژوهش، آموزش مفاهیم قرآن بر مسئولیتپذیری و هدفمندی دانشآموزان دختر تأثیر دارد و موجب میشود که دانشآموزان درک بهتری نسبت به وظایفشان در قبال خود، خانواده و جامعه پیدا کنند و نیازها و خواستههایشان را بهصورت دقیق مشخص و اولویتبندی نمایند. از طرفی آموزش مفاهیم قرآن بر سبک زندگی دانشآموزان اثربخش نبود و این معنادار نبودن با توجه به نمرات بالای آزمودنیها در آزمون سبک زندگی میتواند به این معنی باشد که دانشآموزان از همان ابتدا سبک زندگی سالم و استاندارد داشتهاند، فقط متأثر از آموزش مفاهیم قرآن، هدفمندتر و مسئولیتپذیرتر شدهاند.
- سبک زندگی
- مسئولیتپذیری
- نوجوانان
- هدفمندی
ارجاع به مقاله
مراجع
منابع
فتحی دانشور، شکیبا ؛ فرقانی، کوثر ؛ جعفری کلیبر ؛ فاطمه (1400)؛ چرا زندگی هدفمند داشته باشیم؟ نهمین همایش علمی پژوهشی علوم تربیتی و روان¬شناسی، آسیب های اجتماعی و فرهنگی ایران ؛ تعداد صفحات: 10
رضایی، پروین ( 1378). رابطه ی خشنودی و انگیزش پیشرفت با سلامت روانی و مسئولیت پذیری مربیان تربیتی زن آموزشگاه های اهواز. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید چمران اهواز.
فیست, ج ; و فیست, گ ; و آنرابرتس, ت (1395). نظریه های شخصیت. ترجمه سید محمدی. تهران :روان.
شکری، نسرین؛ یوسفي، مرضیه؛ صفایي راد، ایرج؛ اکبری، طیبه؛ موسوی، سیده مریم؛ نظری، هیمن(1394). همبستگي رفتارهای پرخطر در نوجوانان دانش آموز با شیوه های فرزند پروری والدین . مدیریت ارتقای سلامت. 5(17)، 73-82.
منگالی, ز (1396). بررسی تطبیقی سبک زندگی غربی و اسلامی. پژوهش های معنوی
آذرشب, م و میرمرادی, ع (1393). شاخصه¬های سبک زندگی اسلامی, مجموعه مقالات اولین کنفرانس ملی تحقیق و توسعه در هزاره سوم دانشگاه آزاد اسلام ی واحد علی آباد کتول, 1 - 12
مجلسی, م (1369). بحارالانوا ر. تهران: اسلامی.
پورکریمی, ا (1383). اعتدال و میانه¬روی در اسلام. شمیم یاس, 4 (14) 6 – 8
شیخ صدوق, م (1377). خصال شیخ صدو ق. ترجمه کمره¬ای, م. تهران: کتابچی.
زیارانی, ا (1394). آثار و نتایج سبک زندگی اسلامی در ابعاد فردی و اجتماعی.
عزيزي، بهار (1392). مطالعه رابطه دينداري و سبک زندگي . پايان نامه كارشناسي ارشد . تهران دانشگاه تربيت معلم دانشكده ادبيات و علوم انساني . ص12
شریفی, ا (1392). سبک زندگی اسلامی ایرانی. تهران: صدرا .
شریفی رنانی, م و احمدی, م (1396). رابطه سبک زندگی اسلامی با شادکامی , رضایت از زندگی و افسردگی در زنان خانه دار شهر اصفهان. تحقیقات کاربردی علوم انسانی اسلامی صدرا, 1 (3) , 77 – 102
شریفی، مریم (1399). پیش بینی شادکامی نوجوانان دختر برمبنای امید، هدفمندی و سبک زندگی اسلامی. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه معارف قرآن و عترت اصفهان. دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی اسلامی گروه روانشناسی.
حمزه گردشی، زینب ؛ مرزبند، رحمت الله ؛ شاه حسینی، زهره ؛ عزیزی، مرضیه (1398) مولفه¬های مرتبط با معنای زندگی در نوجوانان: یک مطالعه مروری،https://civilica.com/doc/1144079
رفعتیان، ع (1385). مسئولیت¬پذیری. تهران: انتشارات قطره.
خدابخشی، مهدی و عابدی، محمدرضا (1388). بررسی روش¬های افزایش مسئولیت¬پذیری در دانش¬آموزان دوره راهنمایی شهر شهررضا در سال تحصیلی 1384-1385، مطالعات روان¬شناختی دانشگاه الزهراء، دوره 5، شماره 1
ایزدی، صمد و عزیزی شمامی، مصطفی. (1388). ضرورت برخورداری دانشجویان از دانش شهروندی و مسوولیت¬پذیری اجتماعی در فرایند جهانی شدن. مطالعات برنامه درسی، 4(15)، 60-82. SID https://sid.ir/paper/ 451047/fa
طارمیان، فرهاد (1392). روانشناسی رشد نوجوان. تهران: نشر علم
انیسی, ج; سلیمی, ح; میرزمانی بافقی, م ; رئیسی , ف ; و نیکنام, م (1386). بررسی مشکلات رفتاری نوجوانان. علوم رفتاری, 1 (2)، 163 – 170
بشیری، پروانه (1394). مقایسه اثر بخشی دو رویکرد الگوی چند محوری شفیع آبادی و یادگیری اجتماعی کرومبولتز بر هویت شغلی دانش آموزان دبیرستانی دختر، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران.
سرمد، زهره، حجازی، الهه و عباس بازرگان (1390). روش تحقیق در علوم رفتاری، انتشارات آگاه.
آقایی، کورش (1394). رابطه فرهنگ سازمانی و جو سازمانی با مسئولیت پذیری کارکنان مراکز آموزش فنی و حرفه ای شیراز، پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته مدیریت آموزشی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، گروه علوم تربیتی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد مرودشت.
میرزا علی آبادی، فاطمه (1395). رابطه مولفه¬های روان¬شناسی مثبت با شادی ذهنی با نقش واسطه گری بهزیستی روان¬شناختی، پایان¬نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته روان¬شناسی تربیتی، گروه روان¬شناسی، دانشکده روان¬شناسی، دانشگاه کاشان.
لعلی، محسن؛ عابدی، احمد؛ کجباف، محمدباقر (1391). ساخت و اعتباریابی پرسشنامه سبک زندگی. پژوهش¬های روان-شناختی، دوره 15، شماره 1.
دشتی، سمیرا (1396). بررسی عوامل موثر بر مسئولیت پذیری دختران نوجوان در خانواده و چالش های پیش روی آن از منظر فرهنگ ایرانی - اسلامی. پایان نامه كارشناسی ارشد . دانشكده علوم انسانی. دانشگاه تربيت مدرس.
ابراهیمی، زهرا (1403). تحلیل مفاهیم احترام و مسئولیت¬پذیری در قرآن و تأثیر آنها بر عملکرد نوجوانان در محیطهای آموزشی. بینش قرآنی و عرفان اسلامی، 2(1)،54-65.
پهلوانی¬نژاد، مریم (1402). پیش¬بینی جهت¬گیري مذهبی نوجوانان براساس خودکنترلی، هدفمندي و سبکهاي دلبستگی. پایان¬نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه معارف قرآن و عترت (ع) اصفهان. دانشکده علوم تربیتی و روا¬ن¬شناسی اسلامی گروه روان¬شناسی.
طباطبایی،ریحانه (1390). حیات و هدفمندی آن در قرآن و عهدین. پایان¬نامه کارشناسی ارشد.دانشگاه اصفهان. دانشکده ادبیات و علوم انسانی.گروه علوم قرآن و حدیث.
اسماعیلی،مریم؛ یعقوبیان، فاطمه؛ سبزیان، سعیده؛ کجباف، محمدباقر و اسماعیلی، لیلا (۱۳۹۴). بررسی اثر¬بخشی معنویت درمانی بر هدفمندی در زندگی دختران نوجوان شهر اصفهان. سومین کنگره بین المللی علوم انسانی اسلامی
نادی، م.ع و ا، سجادیان (1390). تحلیل روابط بین معنای معنوی با بهزیستی معنوی ، شادی ذهنی، رضایت از زندگی، شکوفایی روان شناختی، امید به آینده و هدفمندی در زندگی دانشجویان.فصلنامه دانشکده بهداشت یزد. سال دهم. شماره 3 و 4.
پورعلی گوگ تپه، نسرین (1400). بررسی نقش تفكر و سبک زندگی قرآنی و اسلامی در تربیت نوجوانان با تاکید بر روایات ائمه اطهار علیه السلام . پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه پیام نور میاندوآب.
خداداد، مهدی؛ نخعی، مهدیه (1394). جوانان و سبک زندگی اسلامی، سومین کنفرانس ملی توسعه پایدار در علوم تربیتی و روان-شناسی، مطالعات اجتماعی و فرهنگی، تهران، تحقیقات اسلامی سروش مرتضوی، مرکز راهكارهای دستیابی به توسعه پایدار.
فاضل قانع، حمید (1393). فصلنامه سبک زندگي دیني. ش 1 . ص 11
.4 Steinberg, L. (2014). Age of opportunity: Lessons from the new science of adolescence. Boston, MA: Houghton Mifflin Harcourt
Tan, B. P., Naidu, N. B. M., & Jamil, Z. (2018). Moral values and good citizens in a multi-ethnic society: A content analysis of moral education textbooks in Malaysia. The Journal of Social Studies Research, 42(2), 119-134.
.21S,Lewis (2007) traction in child mother in independence fostering, petent com grow children as patterns contingency in chenges longitudinal behavioral of journal international -tasks developmental in-265(3).
.23Hamid A, Haka NB. Reduction of Students’ Biological Misconceptions Through the Conceptual Change Model Integrated With Android-Based Quran. Tadris Jurnal Keguruan Dan Ilmu Tarbiyah. 2021;6(1):87-101.
.28Scheier, M. F., Wrosch, C., Baum, A., Cohen, S., Martire, L. M., Matthews, K. A., ... & Zdaniuk, B. (2006). The life engagement test: Assessing purpose in life. Journal of behavioral medicine, 29, 291-298
Ivtzan, I. Chan, C. P. L. Gardner, H. E. Prashar, K. 2011. «Linking Religion and Spirituality with Psychological Well-being: Examining Self-actualisation, Meaning in Life, and Personal Growth Initiative». Journal of Religion and Health, 48, 1.
.35Steger, M. F. Kawabata, Y. Shimai, S. et al. 2008. «The meaningful life in Japan and United States: Levels and correlates of meaning in life» J Research in personality. 42.
- چکیده مشاهده شده: 13 بار
- pdf دانلود شده: 18 بار