مؤلفههای سلامت روان از منظر صحیفۀ سجادیه و نسبت آن با دیدگاه روانشناسان
پژوهش در دین و سلامت ,
دوره 12 شماره 2 (1405),
4 ژوئیهٔ 2026
,
صفحه 90-103
چکیده
سابقه و هدف: بیشتر مطالعات علمی دربارۀ رابطۀ دین و سلامت روان، بر فهم دیدگاه رهبران یا متون دینی متمرکز است؛ برخی از این آثار بهصورت میانرشتهای و با تأکید بر دیدگاه صحیفۀ سجادیه است. این نوشتار به بررسی دیدگاههای امام سجاد (ع) دربارۀ حیات طیّبه و نسبتسنجی آن با دیدگاه روانشناسان دربارۀ سلامت روان پرداخته است تا به شناخت بهتر و عمیقتر دیدگاه اسلام دربارۀ سلامت روان کمک کند و همزبانی بین علم و دین را تعمیق بخشد.
روش کار: پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و با روش تحلیل محتوا انجام شد. ابتدا دیدگاه روانشناسان شاخص دربارۀ سلامت روان بررسی و مؤلفههای مورد نظر ایشان، استخراج گردید. سپس بیانات امام سجاد (ع) دربارۀ حیات طیّبه و سایر عناوین مرتبط با سلامت روان از صحیفۀ سجادیه و سایر منابع معتبر استخراج و دستهبندی شد و مؤلفههای مورد نظر امام با مؤلفههای مدنظر روانشناسان مقایسه شد تا نسبت بین رویکرد دین با رویکرد روانشناسان و میزان همپوشانی تعاریف ایشان با یکدیگر معلوم گردد. مؤلفان مقاله تضاد منافعی گزارش نکردهاند.
یافتهها: نتایج نشان داد که مفاهیم و رهنمودهای صحیفۀ سجادیه در زمینۀ سلامت روان، اگرچه همپوشانی قابل توجهی با مؤلفههای مدنظر روانشناسان مثل تعادل عاطفی و هیجانی، روابط مطلوب، رضایت از زندگی، خودشکوفایی، هدفمندی، معناداری زندگی و تابآوری دارد، تفاوتهایی نیز با آنها دارد که مهمترین آنها رویکرد این دو دسته نسبت به انسان است. رویکرد صحیفۀ سجادیه خدامحورانه و رویکرد اصلی روانشناسان انسانمدارانه است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که صحیفۀ سجادیه میتواند مبنای غنی و ارزشمندی برای استخراج و تبیین آموزههای اسلامی در زمینۀ سلامت روان باشد.
نتیجهگیری: تعالیم امام سجاد (ع) تأمینکنندۀ سبک زندگی متعالی است که علاوه بر تأمین سعادت اخروی، مؤلفههای زندگی دنیوی سالم خدامحورانهای ارائه میدهد که علاوه بر اشتمال بر اغلب مؤلفههای مدنظر روانشناسان و همپوشانی با آنها، به ابعاد الهی و تعالی معنوی انسانها نیز نظر دارد.
- تابآوری
- روانشناسی
- سلامت روان
- صحیفۀ سجادیه
- معناداری زندگی
ارجاع به مقاله
مراجع
1. The Holy Quran. Translated by: Fooladvand MM. Tehran: Payam-e Edalat.
2. Koleini MY. al-Kaafi, Corrected by: Ali Akbar Ghaffari and Mohammad Akhondi. 4 ed. Tehran: Dar-al-kotob Al-Islamiyah; 1986.
3. Tabatabaei SMK. History of Shiite Hadith. Tehran: Samt; 2009.
4. Moazedi K, Asadi A. Barresi Raveshesaye Hefz salamet Ravan az Manazar Quaran Karim. Ardabil University of Medical Sciences. 2012;12(1):85-96.
5. Esmaili-Sadrabadi M, Jadadi M, Rafikhah M, Naghizadeh Z. Barresi Asarbakhshi Tadabor dar Ayat
Gharan Karim bar Afzayesh Salamet Ravan. Majleh Pajooshesaye Mian Reshteh i Quaran Karim. 2016; 7(1):51-64.
6. Esmaeili M, Fani M, Karamkhani M. The Conceptual Framework of Spiritual Health in Islamic Resources (the Quran and Nahj al-Balagha). Pizhūhish dar dīn va salāmat. 2017;3(1):91-101.
7. Marshall M, Marshall E. Logotherapy revisited: Review of the tenets of Viktor E. Frankl's logotherapy. 2012.
8. Roshan F, Khazayi M. Salamet-e Ravan az Didegah Quaran. Nesharieh Motaleat-e Qurani. 2017;3(12):79-97.
9. Tayyibi A, Zamanian F. Strategies for promoting mental health from the perspective of the Quran. Islam and Health. 2019;5(1):63-75.
10. Mirzadeh N, Ahmadipanah M. Mental Health from the Perspective of Sahafi Sajadiyeh. The First National Conference on Islam and Mental Health; University of Hormozgan2014.
11. Majlesi M. Bihar al-Anwar. 1 ed. Beirut, Lebanon: Moasseseh al-Taba’ah wa al-Nashr; 1989.
12. Kharghani H, Seidifazel, Rohollah, Hashemi, Majid, Abbasi, Faezeh. Investigation of Factors Contributing to Mental Health in View of the Quran. Interdisciplinary Quranic Studies.7(14):1-10.
13. Rahim-Karimy M, Mosavinezhad SM, Salari-Rahimi F, Izadpanahi M. The Effectiveness of Prayer-based Psychological Peace Education and Patience in the Feeling of Failure and Distress Tolerance in Nursing Student. Pizhūhish dar dīn va salāmat. 2025;9(3):104-16.
14. Shakibaee M, Ahmady-Faraz MM, Piryaei S. Contribution of the Problem-focused Coping Strategies at the Time of Grief and Difficulty Considering Prayers 7 and 54 of Sahifa al-Sajjadiah Based on a Psychological Approach in Psychological Processes; a Qualitative Study. Journal of Pizhūhish dar dīn va salāmat. 2024;10(1):151-69.
15. Organization WH. Promoting mental health: Concepts, emerging evidence, practice: Summary report: World Health Organization; 2004.
16. Alinejad RM. Study of Mental Health Promotion Strategies According to the Seventh Prayer of Sahifa Sajjadieh During the Outbreak of Covid Virus 19. Journal of Quran and Medicine. 2023;7(1):56-61.
17. [cited July 2024. Available from: https://dictionary.apa.org/mental-health/
18. Gautam S, Jain A, Chaudhary J, Gautam M, Gaur M, Grover S. Concept of mental health and mental well-being, it's determinants and coping strategies. Indian journal of psychiatry. 2024;66(Suppl 2):S231-S44.
19. Lazarus R. Emotion and Adaptation, Oxford: Oxford University Press. 1991.
20. Ryff CD. Happiness is everything, or is it? Explorations on the meaning of psychological well-being. Journal of personality and social psychology. 1989;57(6):1069.
21. Motahari M. Philosophy of Ethics. Tehran: Sadra; 2011.
22. Fereydonnejad M. Introduction of positive psychology and its effect on health and quality of life. 8th National Conference on Positive Psychology News, Bandar Abbas2022.
23. Seligman MEP. The flourishing of positive psychology (A New Understanding of the Theory of Happiness and Well-being); translated by Kamkar and Hojbarian. Tehran: Doran Publishing House; 2022.
24. Imam Sajjad (a.s.), Ali bin Al-Husain. Sahifah Sajjadiyah, translated by Hossein Ansarian Qom: Erfan; 2009.
25. Ragheb Isfahani H. Mufradat Alfaz Al-Quran. Beirut: Dar Al-Shamiyyah; 1992.
26. Aghabozorg Tehrani MM. Al-Dhari'a to the Works of the Shiite. Dar al-Adwaa2011.
27. Zhian F. An Analysis of the Effects of Poverty on Individual/Social Mental Health and Harms Reduction Strategies from the Perspective of Sahifah SajjadiahSummary. Journal of Pizhūhish dar dīn va salāmat. 2021;7(1):164-78.
- چکیده مشاهده شده: 2 بار