دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
  • ثبت‌نام
  • ورود
  • فارسی
    • English
    • العربية
مجله پژوهش در دین و سلامت
  • خانه
  • اطلاعات مجله
    • درباره
    • اهداف و حیطه
    • هیئت تحریریه
    • نمایه‌نامه‌ها
    • بیانیۀ حریم خصوصی
    • تاریخچه
  • شماره‌ها
    • شمارۀ جاری
    • در دست انتشار
    • بایگانی‌ مقالات
  • اخلاق نشر
  • سیاست‌ها
    • دسترسی آزاد
    • حق نشر
    • بایگانی مقالات
    • ذخیره‌سازی مقاله توسط مولف
    • پیش‌انتشار
    • هزینۀ انتشار
    • سیاست تبلیغات
    • سرقت علمی-ادبی
    • استفاده از هوش مصنوعی
  • دستورالعمل‌ها
    • برای نویسندگان
    • برای داوران
    • روند بررسی مقاله
    • تخلف حرفه‌ای
    • اعتراض نویسندگان
    • فرم‌ها
  • اطلاعیه‌ها
  • پشتیبانی
    • پرسش‌های متداول
    • پیشنهاد و انتقاد
    • اطلاعات تماس
  • ارسال مقاله
جستجوی پیشرفته
  1. صفحه اصلی
  2. بایگانی‌ها
  3. دوره 11 شماره 2 (2025): تابستان
  4. مقالۀ پژوهشی

دوره 11 شماره 2 (2025)

نوامبر 2025

بررسی پدیدارشناسانۀ تعریف سلامت معنوی اسلامی

  • مریم صف آرا
  • سمانه سادات سدیدپور

پژوهش در دین و سلامت , دوره 11 شماره 2 (2025), 11 نوامبر 2025 , صفحه 67-78
https://doi.org/10.22037/jrrh.v11i2.40734 چاپ شده: 2025-07-02

  • مقاله
  • دانلود
  • ارجاع
  • مراجع
  • آمار
  • اشتراک

چکیده

سابقه و هدف: در تبیین اهمیت سلامت معنوی همین بس که سازمان بهداشت جهانی آن را بُعد چهارم سلامت تعیین کرده است. باوجوداین، بعد از گذشت پنج دهه هنوز بر سر تعریف آن بین صاحب‌نظران چالش‌هایی وجود دارد. بر این اساس هدف پژوهش حاضر تعریف پدیدارشناسانه از سلامت معنوی اسلامی بوده است.   

روش کار: رویکرد این پژوهش کیفی و به‌روش پدیدارشناسی توصیفی است. جامعۀ پژوهش صاحب‌نظران حوزۀ سلامت معنوی و متخصصان روان­شناسی بودند که در بحث سلامت معنوی فعالیت داشتند. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند تا رسیدن به اشباع داده‌ها ادامه یافت و درنهایت ۱۳ نفر انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و به‌روش کلایزی تحلیل شد. در این پژوهش همۀ موارد اخلاقی رعایت شده است و مؤلفان مقاله تضاد منافعی گزارش نکرده‌اند.

یافته‌ها: در نتیجۀ فرایند کاهش داده‌ها ۱۰۳ کد، ۳۱ مفهوم ابتدایی، شش ‌مقولۀ فرعی و سه مقولۀ اصلی سلامت اسلام‌محور، سلامت ماده‌محور و تعریف‌ناپذیری سلامت معنوی شناسایی شد. سلامت اسلام‌محور از سه مقولۀ تعادل، تعالی کل‌گرا، انسان مادی و غیرمادی تشکیل ­شده ­است و مقولۀ سلامت معنوی ماده‌محور دربردارندۀ دو مقولۀ فرعی آرامش گذرا و انسان مادی است.

نتیجه‌گیری: تحلیل داده‌ها نشان داده است که سلامت معنوی اسلام‌محور و سلامت معنوی ماده‌محور دو الگو از سلامت معنوی است که سلامت معنوی اسلام‌محور به تعادل و تعالی انسان توجه دارد، اما سلامت معنوی ماده‌محور درنهایت به‌دلیل ذات ماده‌محور آن فقط می‌تواند انسان را به‌سمت آرامش موقت رهنمون شود. سلامت معنوی اسلام‌محور می‌خواهد انسان به نقطۀ اوج معنویت برسد تا در عین زندگی مادی بتواند سیر درونی و بیرونی معنوی داشته باشد. رعایت تعادل و کسب آرامش منوط به رسیدن به قرب خداوند متعال است که جز با کرنش در برابر بایدها و نبایدهای شریعت اسلام ممکن نیست.

کلمات کلیدی:
  • سلامت
  • سلامت معنوی
  • سلامت معنوی اسلامی
  • pdf

ارجاع به مقاله

1.
صف آرا م, سدیدپور سس. بررسی پدیدارشناسانۀ تعریف سلامت معنوی اسلامی: . JRRH [اینترنت]. 2 جولای 2025 [ارجاع شده 8 جولای 2026];11(2):67-78. قابل دسترس در: https://journals.sbmu.ac.ir/jrrh/article/view/40734
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.acm-sig-proceedings##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.acs-nano##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.apa##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.associacao-brasileira-de-normas-tecnicas##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.chicago-author-date##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.harvard-cite-them-right##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.ieee##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.modern-language-association##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.turabian-fullnote-bibliography##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.vancouver##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.download.ris##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.download.bibtex##

مراجع

Saunders D, Norko M, Fallon B, Phillips J, Nields J, Majeed S, et al. Varieties of religious (non) affiliation: A primer for mental health practitioners on the “Spiritual but not religious” and the “Nones”. The Journal of nervous and mental disease. 2020;208(5):424-30.

سيدعليرضا م, فريدون ع. مساله جايگاه، تعريف و دشواري هاي پايه ريزي مفهوم سلامت معنوي در جامعه ايراني-اسلامي.

دوست ح, لاریجانی, باقر, نیکنام, دهنویه, بلوچی, et al. تعریف اجمالی از سلامت معنوی و دیدگاه خبرگان در خصوص نقش وزارت بهداشت-درمان و آموزش پزشکی در تعالی آن. مجله راهبردهای مدیریت در نظام سلامت. 2021;6(1):4-7.

بیطرفان, ‌فاطمه‌سادات, صدیقی‌ارفعی, ‌فریبرز. سلامت معنوی از منظر قرآن و صحیفه سجادیه. معرفت. 2014;205(23):39-56.

قرآن کریم

پورمودت خ, عارفی ض. بررسی مقایسه ای دینداری و رابطه آن با پرخاشگری در معتادین به مواد مخدر، معتادین در حال ترک و افراد غیر معتاد. فصلنامه روانشناسی سلامت. 2013;2(5):90-.

دیگران تکو. دین و ساختار اجتماعی ، مقالاتی در جامعه شناسی دین تهران: نشر کویر; 1381.

ویلیام ج. دين و روان. قم: دارالفکر; 1376.

ویکتور ف. خدا در ناخودآگاه. تهران: خدمات فرهنگی رسا; 1388.

Koenig HG. Spirituality and depression: a look at the evidence. South Med J. 2007;100(7):737-9.

Pesut B, Fowler M, Taylor EJ, Reimer‐Kirkham S, Sawatzky R. Conceptualising spirituality and religion for healthcare. Journal of clinical nursing. 2008;17(21):2803-10.

Scheurich N. Spirituality, medicine, and the possibility of wisdom. Journal of general internal medicine. 2005;20(4):379.

Torosian MH, Biddle VR, editors. Spirituality and healing. Seminars in oncology; 2005: Elsevier.

Koenig HG. Religion, spirituality, and health: a review and update. Adv Mind Body Med. 2015;29(3):19-26.

Rosmarin DH, Pargament KI, Koenig HG. Spirituality and mental health: challenges and opportunities. The Lancet Psychiatry. 2021;8(2):92-3.

Unterrainer H-F, Lewis AJ, Fink A. Religious/spiritual well-being, personality and mental health: A review of results and conceptual issues. Journal of religion and health. 2014;53:382-92.

حمیدیه ب. کاوشی معناشناختی در «معنویت». مطالعات عرفانی. 2017;12(2):5-24.

Palmer M. Freud and Jung on Religion. New York:: Routledg.; 1997.

Koenig HG, Pritchett J. Religion and psychotherapy. Handbook of religion and mental health: Elsevier; 1998. p. 323-36.

نارویی, ‌رحیم. بررسی و نقد رویکرد فروید به دین. روان شناسی و دین. 2008;1(1):143-74.

زروانی. یونگ و دین. دانشکده علوم انسانی دانشگاه سمنان. 2005;11(4):113-32.

یونگ کگ. روان شناسی و دین. 1 ed. تهران: انتشارات فرانکلین; 1352.

پالمر م. فروید، یونگ و دین. 1 ed. تهران: انتشارات رشد; 1385.

Rassool GH. The crescent and Islam: healing, nursing and the spiritual dimension. Some considerations towards an understanding of the Islamic perspectives on caring. Journal of advanced nursing. 2000;32(6):1476-84.

Levin J. Spiritual determinants of health and healing: An epidemiologic perspective on salutogenic mechanisms. Alternative Therapies in Health and Medicine. 2003;9(6):48-57.

Khorashadizadeh F, Heydari A, Nabavi FH, Mazlom SR, Ebrahimi M, Esmaili H. Development of Islamic Spiritual Health Scale (ISHS). J Pak Med Assoc. 2017;67(3):386-94.

Javidi N, Ghanei M, Ahmadi K, Ahmadizadeh MJ, Ebadi A. Indicators of Sensory and Intellectual Thinking Based on Clinical Psychology and Islamic Perspective and their Role in Psychotherapy and Spiritual Health: Introducing a New Model of Thinking. J Relig Health. 2022;61(5):3866-84.

Balboni TA, VanderWeele TJ, Doan-Soares SD, Long KNG, Ferrell BR, Fitchett G, et al. Spirituality in Serious Illness and Health. Jama. 2022;328(2):184-97.

Tahan M, Azari F. Spiritual Health in Iranian University Students: a Systematic Review and meta-analysis. Neuropsychopharmacologia Hungarica: a Magyar Pszichofarmakologiai Egyesulet Lapja= Official Journal of the Hungarian Association of Psychopharmacology. 2022;24(2):78-84.

فانی م, عبدالجباری م, شوریده فآز, کرمخانی م. ملاک انسان سالم از نگاه متون دینی. مجله پژوهش در دین و سلامت. 2018;4(1):104-17.

اصفهانی مم. سلامت معنوی و دیدگاه ها. فصلنامه اخلاق پزشکی. 2011;4(14):41-9.

مقدم م, علیزمانی, عباس ا. سلامت معنوی از دیدگاه «رنه دکارت» و «علامه طباطبائی». حکمت و فلسفه. 2011;7(28):77-98.

امیری پ, عباسی م, زاده صغ, جعفرآبادی ما, زرقانی نح, عزیزی ف. طراحی و روانسنجی پرسشنامه ی جامع سنجش سلامت معنوی در جامعه ی ایرانی. فصلنامه اخلاق پزشکی. 2014;8(30):25-55.

Larijani B, Zahedi F, Poorzahbi Z, Tirgar S, Mirzaei F. Great Muslim scholars’ lifestyles as an approach to spiritual health: the views and practices of Ayatollah Hassan Zadeh Amoli. Iranian Journal of Medical Ethics and History of Medicine. 2014;7(3):1-13.

زاده خ, حیدری, عباس, نبوی ح, مظلوم, ابراهیمی, et al. طراحی و روانسنجی ابزار سنجش سلامت معنوی بیماران مسلمان براساس آموزه‌های اسلامی. مجله پژوهش پرستاری ایران. 2016;11(4):19-34.

چناری م, زاده زک. دستیابی به سلامت معنوی در پرتوی آموزه های قرآنی و سبک زندگی اسلامی. مجله مطالعات اسلامی در حوزه سلامت. 2017;1(1):11-22.

زاده فخ, رستگار م. شاخصهای سلامت معنوی در کلام امام رضا (علیه السلام). مجله مطالعات اسلامی در حوزه سلامت. 2017;1(1):53-62.

حسینی سح, زکوی عا. تحلیلی بر معناشناسی قلب سلیم: رهیافتی در شناخت سلامت معنوی در قرآن کریم. نشریه دین و سلامت. 2019;7(1):49-62.

مصلحی ج. سلامت معنوی؛ رویکردی مبتنی بر آموزه های اسلامی. نشریه تحقیقات بنیادین علوم انسانی. 2020;5(4):65-92.

اسکندری, وزیری, فلاح, مذنب ع. تدوین و اعتبارسنجی ابزار سنجش سلامت معنوی مبتنی بر متون اسلامی مرتبط. فرهنگ مشاوره و روان درمانی. 2021;12(48):165-96.

تنها, محمود, پور ی, محمذهاذی. مبانی سلامت معنوی در اندیشه آیت الله جوادی آملی؛ با تأکید بر تفسیر آیات مرتبط. فصلنامه علمی مطالعات تفسیری. 2021;12(47):81-98.

زاده فخ, رستگار م, پوربرات س. شاخص های سلامت معنوی از منظر امام علی (ع). نشریه دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی. 2022;14(1):70-8.

رحیم ذم. سلامت معنوی در سبک زندگی اسلامی با تأکید بر اندیشه عرفانی امام خمینی«ره». . عرفان اسلامی و اندیشه امام خمینی: دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده عرفان; 1400.

Jiang D, Liu S, Lee JC, Li LMW. Do People Become More or Less Materialistic during Disasters? The Mediating Roles of Mortality Salience and Gratitude. Int J Environ Res Public Health. 2021;18(16).

Dittmar H, Isham A. Materialistic value orientation and wellbeing. Curr Opin Psychol. 2022;46:101337.

ازگلی م. درآمدی بر گونه شناسی و تعریف تعالی در برخی از مکتب های بشری. فصلنامه پژوهش های مدیریت منابع انسانی. 2013;4(2):151-.

شهشهانی مس, صف‌آرا م. رابطۀ بین سلامت معنوی با انسجام خانواده و سبک‌های هویت در زنان بی‌سرپرست و بدسرپرست. پژوهش در دین و سلامت. 2022;8(3):128-41.

[link]

  • چکیده مشاهده شده: 259 بار
  • pdf دانلود شده: 140 بار

آمار دانلود

  • لینکدین
  • تویتر
  • فیسبوک
  • گوگل پلاس
  • تلگرام

زبان

  • فارسی
  • English
  • العربية
  • صفحه اصلی
  • بایگانی
  • ارسال مقاله
  • درباره‌ی مجله
  • تیم سردبیری
  • اطلاعات تماس

Creative Commons Attribution 4.0 International License

نشانی: تهران، بزرگراه شهید چمران، ولنجک، بلوار دانشجو، خیابان شهید اعرابی (پروانه)، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، ساختمان شمارۀ 2، طبقۀ 7، مرکز مطالعات دین و سلامت.

کد پستی: 1985717443

تلفن: 22439850-21-98+ و 23872343-21-98+

رایانامه: jrrh@sbmu.ac.ir                                                                                

 وب سایت: www.journals.sbmu.ac.ir/jrrh

تمامی حقوق این وب‌سایت متعلق به نشریۀ پژوهش در دین و سلامت است.

قدرت یافته از OJSPlus