تحلیل فقهی تحریم برخی چهارپایان حلالگوشت با تأکید بر حکمتهای مرتبط با سلامت انسان
پژوهش در دین و سلامت ,
دوره 12 شماره 3 (2026),
6 مهر 2026
https://doi.org/10.22037/jrrh.v12i3.48316
چکیده
سابقه و هدف: از دیدگاه فقه اسلامی، برای مصرف گوشت چهارپایانی که اصالتاً و ذاتاً حلال گوشت هستند، شرایط و دستورهایی مقرر شده است. مصرف گوشت یا فرآوردههای این دسته از چهارپایان با وجود حلال بودن، در برخی موارد بهصورت عَرَضی، حرام میشود. بررسی این موارد در منابع فقهی سابقهای دیرینه دارد و فقها در طول تاریخ بهطور مبسوط به تبیین احکام مرتبط پرداختهاند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی مهمترین مصادیق حرمت عَرَضی چهارپایان حلال گوشت از منظر فقه امامیه، تبیین مبانی فقهی این احکام و تحلیل برخی از حکمتها و فلسفههای موجود در پسِ ممنوعیت بهرهبرداری از آنها انجام شده است.
روش کار: روش پژوهش حاضر توصیفی – تحلیلی است که با مراجعه به کتب فقهی و علمی، مهمترین مصادیق ممنوعیت بهرهبرداری از چهارپایان حلال گوشت بررسی شد و ضمن اشاره به حکمت آنها از منظر بعضی از روایات، هر جا نکات علمی مرتبط با سلامت یافت گردید، تطبیق و تحلیل آنها انجام شد. مؤلفان مقاله تضاد منافعی گزارش نکردهاند.
یافتهها: بر اساس نتایج بهدستآمده، مهمترین مصادیق و موارد حرام شدن چهارپایان حلال گوشت عبارتاند از: مردار و هر آنچه در حکم مردار باشد، حیوان جلّال (نجاستخوار)، حیوان موطوئه، خورندۀ شیرخوک و حیوان بیمار.
نتیجهگیری: پس از بررسی فقهی و علمی چنین حاصل گردید که حلّیت چهارپایان حلال گوشت بهصورت مطلق نیست و تحت شرایطی در حکم حرام گوشت خواهند بود. همچنین نباید به حیوانات به چشم ابزاری برای بهرهبرداریهای غیرمتعارف نگاه کرد و در بهرهبرداریها افراط و تعدی صورت گیرد. گاهی در اثر علتی خاص بهطور دائم و گاهی بهطور موقت، مصرف گوشت چهارپایان حلال گوشت، حرام و بهرهبرداری از آنها ممنوع است که غالب این احکام با هدف رعایت حقوق و سلامت حیوان و در جهت سلامت جسمانی انسان و همچنین رعایت اصول بهداشتی تشریع شده است. همچنین میتوان گفت که یافتههای علمی عصر حاضر غالباً با احکام مورد پژوهش همنظر است.
- چهارپایان
- حکمت
- حلال گوشت
- فقه
ارجاع به مقاله
مراجع
1. Mohseni MA. al-Fiqh va Masa'il-e Tibbiyyah. Qom: Bustan Ketab Qom; 2003. (Full Text in Persian)
2. Fazel Lankarani MJ. Makasib al-Moharamah. Qom: Markaz-e Fiqh ol-A'immat ol-Athar; 2017. (Full Text in Persian)
3. Makki Mi. Mawsu'at ol-Shahid-e Avval. Majmouat men al-Mohaqqeqin. Qom: Dafter-e Tablighat-e Islami-e Hawzeh Ilmiyeh Qom; 2008. (Full Text in Arabic)
4. Mousavi Ardebili AK. Towzih al-Masail. Qom: Nejat; 2009. (Full Text in Persian)
5. Kulayni M. Al-Kāfi. Tehran: Dar ol-Kotob Al-Islamiyah; 1984. (Full Text in Arabic)
6. Ibn Babawayh M. Illal Al-Sharia'. 2 ed. Qom: Dawari. (Full Text in Arabic)
7. Tabarsi A. Al-Ihtijaj. Qom: Entesharat Asvah; 2003. (Full Text in Arabic)
8. Owhadinia H. Bazresi va Behdasht-e Gusht. Tehran: Elm va Ghalam; 1999. (Full Text in Persian)
9. Qaem Maqhami SS. Behdasht va Bazresi Koshtargahi Goosht. Tehran: Mo'asseseh Amoozeshi 'Elmi Karbordi Jahad-e Keshavarzi; 2004. (Full Text in Persian)
10. Farahi SF. Ravashhaye Mokhtalef-e Zabhe va Asar an bar Keifiyat-e Goosht. Karaj: Pazhoohesh-e Akhawat. 2015. (Full Text in Persian)
11. Razavi M. Danesh-e Imeni dar Eslam. Tehran: Markaz-e Tahghighat va Ta'limat Behdasti-e Kar; 2000. (Full Text in Persian)
12. Shirazi AA. Eslam-e Pezeshki bi Daroo. Qom: Nasl-e Javan; 2010. (Full Text in Persian)
13. Doosti E, Hosseini SM. Zabih-e Shari va Nezarat-e Behdasti. Shahr-e Kord: Neyoosheh; 2013. (Full Text in Persian)
14. Khanjari A, Esmaili H. Motale'ye Nahveye Ravesh-e Rafter ba Dam Pish az Koshtar va Zamane Zebh bar Asas-e Amoozehaye Din-e Eslam va Tathir-e an bar Vaz'iate Lashe-ye Dam. Dovomin Hamayesh-e Shahri-e Quran va Olum-e Zebhi; Daneshgah-e Esfahan; 2016. (Full Text in Persian)
15. Roghaniyan R. Zebh-e Heyvanat be Ravesh-e Behdashti. Darshayie az Maktabe Eslam. 1974;16(11). (Full Text in Persian)
16. Hurr al-Amili H. Wasa'il al-Shi'a. Qom: Mu'assasat Al al-Bayt; 1995. (Full Text in Arabic)
17. Ibn Babawayh Qomi M. Thawab al-a'mal wa 'iqab al-a'mal. Qom: al-Sharif al-Radhi; 1985. (Full Text in Arabic)
18. Moravej H. Estelahat-e Feqhhi. Qom: Bakhshayesh; 2000. (Full Text in Persian)
19. Khomeini R. Tarjome-ye Tahrir al-Wasilah, Translated by Mohammad Qhazizadeh and Ali Eslami. Qom: Jameh Modaresin Hawzeh 'Ilmiyah. Qom; 2004. (Full Text in Persian)
20. Sistani SA. Towzih al-Masael. Qom: Dafter Ayatollah Sistani; 2014. (Full Text in Persian)
21. Ehtemam A. Hekmatha va Asrar-e Ilmi-e Ahkam-e Behdashti-e Eslami. Qom: Zamzam-e Hedayat; 2011. (Full Text in Persian)
22. Khal'at Bari A, Dehghanpur Barooj MH, Hossein M. Darsname-ye Usul-e Shenakht-e Gusht va Bazresi-e Behdasti an. Tehran: Ahoora; 2016. (Full Text in Persian)
23. Paknejad R. Avalin Daneshgah va Akharin Payambar (S). Ketabforushi Islamiye. 1981. (Full Text in Persian)
24. Moghniyeh MJ. Fiqh al-Imam Ja'far al-Sadiq (A). Qom: Ansarian; 2000. (Full Text in Persian)
25. Khoei AQ. Towzih al-Masael. Qom: Mu'assasat Ihya' Athar al-Imam al-Khoei; 2001. (Full Text in Persian)
26. Khomeini R. Risale-ye Towzih al-Masael. Tehran: Mo'assese-ye Tanzim va Nashr-e Athar-e Imam Khomeini. 1972. (Full Text in Persian)
27. Ibn Babawayh M. Man La Yahduruhu al-Faqih. Qom: Daftar-e Entesharat-e Eslami; 1984. (Full Text in Arabic)
28. Tousi M. al-Istibṣār fimā Ikhtalaf min al-akhbār. Tehran: Dar al-Kutub al-Islamiyah; 1984. (Full Text in Arabic)
29. Tousi M. Tahdhib al-Ahkam. Tehran: Dar al-Kotob al-Islamiyah; 1986. (Full Text in Arabic)
30. Markaz-e Pasokhgoo'i be Soalat-e Dini. Falsafe-ye Ahkam. Isfahan: Nashr-e Digitali. Markaz Tahghighat-e Rayaneh'i-e Ghaemiye. 2020. (Full Text in Persian)
31. Houshiari A, Najafi G. Veterinary Medicine and Its Role in Islamic Jurisprudence. Urmia: Parastoo Publishing; 2016. (Full Text in Persian)
32. Ibn Babawayh M. Ma'ani al-Akhbar. Daftar-e Entesharat-e Islami.1982. (Full Text in Arabic)
- چکیده مشاهده شده: 8 بار