تعهدنامه اخلاق نشر و شفافیت علمی
مجلۀ پژوهش در دین و سلامت در تمامی مراحل دریافت، داوری، ویرایش و انتشار مقالات، خود را ملزم به رعایت دقیق کدهای رفتاری و راهنماهای بینالمللی کمیته اخلاق نشر (COPE)، کمیته بینالمللی ویراستاران مجلات پزشکی (ICMJE) و بیانیه هلسینکی میداند. پاسداشت یکپارچگی علمی، برخورد قاطع با سوءرفتارهای پژوهشی و صیانت از حقوق ذینفعان، خطمشی قطعی این نشریه است.
۱. معیارهای نویسندگی و مشارکت (Authorship & Contributorship)
بر اساس الزامات ICMJE، اختصاص عنوان «نویسنده» تنها به افرادی مجاز است که در تمامی چهار شرط زیر مشارکت داشته باشند:
- مشارکت اساسی در مفهومسازی و طراحی پژوهش، یا گردآوری، تحلیل و تفسیر دادهها.
- نگارش پیشنویس اولیه مقاله یا بازنگری نقادانه و فکری محتوای آن.
- تأیید نهایی نسخهای که قرار است منتشر شود.
- پذیرش مسئولیت و پاسخگویی در قبال درستی و یکپارچگی تمامی جنبههای پژوهش.
تخلفات نویسندگی: درج نام افرادی که فاقد شرایط فوق هستند (نویسندگی هدیهای/افتخاری) یا حذف نام مشارکتکنندگان اصلی (نویسنده شبح)، تخلف قطعی اخلاقی محسوب میشود. از نویسندگان خواسته میشود نقش دقیق هر فرد را بر اساس طبقهبندی ۱۴ گانه CRediT در مقاله اعلام نمایند.
۲. اخلاق پژوهش زیستپزشکی و بالینی
- پژوهشهای انسانی: کلیه مطالعاتی که بر روی نمونههای انسانی انجام میشوند باید مطابق با بیانیه هلسینکی بوده، دارای کد تأییدیه کمیته اخلاق (IRB/REC) باشند و اخذ رضایت آگاهانه کتبی از مشارکتکنندگان در متن مقاله تصریح شود. انتشار تصاویر بیماران تنها با فرم رضایت اختصاصی و پنهانسازی هویت مجاز است.
- کارآزماییهای بالینی: ثبت پیشینی مطالعات مداخلهای در مرکز ثبت کارآزماییهای بالینی ایران (IRCT) یا سایر پایگاههای مورد تأیید سازمان جهانی بهداشت (WHO) الزامی است.
- پژوهشهای حیوانی: این مطالعات باید مطابق با دستورالعملهای رفاه حیوانات آزمایشگاهی و الزامات گزارشدهی ARRIVE انجام شده و کد اخلاق مربوطه را ارائه نمایند.
۳. شفافیت و افشای تعارض منافع (Conflict of Interest)
تمامی ذینفعان (نویسندگان، داوران، سردبیر و اعضای تحریریه) موظفاند هرگونه تعارض منافع مالی (نظیر دریافت گرنت، مشاوره، مالکیت سهام) یا غیرمالی (رقابتهای علمی، روابط شخصی یا سازمانی) در طی ۳ سال گذشته را بهطور شفاف اعلام کنند. پنهانسازی تعارض منافع میتواند به رد مقاله یا سلب اعتبار آن پس از انتشار منجر شود. نقش حامیان مالی در طراحی، اجرا و نگارش پژوهش باید صراحتاً قید گردد.
۴. هوش مصنوعی مولد و یکپارچگی تصاویر (GenAI & Image Integrity)
- ابزارهای هوش مصنوعی مولد (نظیر ChatGPT) فاقد صلاحیت قانونی برای پاسخگویی هستند و نمیتوانند به عنوان نویسنده معرفی شوند. در صورت استفاده از این ابزارها برای ویراستاری یا تحلیل، نام ابزار و نحوه کارکرد آن باید در بیانیهای افشا شود. مسئولیت صحت کامل دادهها بر عهده نویسندگان انسانی است.
- تولید دادههای ساختگی یا استفاده از هوش مصنوعی برای دستکاری و جعل تصاویر علمی اکیداً ممنوع است.
- محرمانگی داوری: داوران مجاز نیستند متن مقالات بررسینشده را در پلتفرمهای عمومی هوش مصنوعی بارگذاری کنند، زیرا این عمل نقض صریح محرمانگی تلقی میشود.
۵. سوءرفتار پژوهشی و اصالتسنجی (Research Misconduct)
تمام دستنوشتهها در مرحله ورود به سامانه توسط نرمافزارهای معتبر مشابهتیابی ارزیابی میشوند. تخلفات مشمول پیگرد شامل موارد زیر است:
- سرقت علمی (Plagiarism): استفاده از ایدهها، متون یا دادههای دیگران (حتی ترجمه از زبانهای دیگر) بدون استناددهی مناسب.
- جعل و تحریف (Fabrication & Falsification): دادهسازی ساختگی، حذف انتخابی نتایج متناقض یا دستکاری هدفمند گرافها و تصاویر.
- انتشار همزمان و تکراری (Duplicate Submission): ارسال همزمان یک مقاله به چند مجله، یا بازنشر بخشهای عمدهای از مقالات پیشین نویسنده بدون ارجاع (Salami Slicing).
رویه رسیدگی: دفتر مجله در مواجهه با تخلفات احتمالی، دقیقاً مطابق فلوچارتهای COPE عمل خواهد کرد. این روند میتواند شامل تعلیق داوری، استعلام از مؤسسه نویسندگان، اصلاحیه (Correction)، صدور بیانیه نگرانی (Expression of Concern) یا ابطال و سلب اعتبار مقاله (Retraction) باشد. مقالات باطلشده از آرشیو حذف نمیشوند، بلکه با درج واترمارک صریح ابطال در دسترس باقی میمانند.
آخرین بازنگری: شهریور ۱۴۰۵
