واکاوی مبانی نظری سلامت معنویِ زوجین قبل از ازدواج؛ با تأکید بر مسئلۀ نظر به زنِ خواستگاریشده از دیدگاه فقه امامیه
پژوهش در دین و سلامت ,
دوره 12 شماره 1 (2026),
24 خرداد 2026
,
صفحه 157-172
https://doi.org/10.22037/jrrh.v12i1.49732
چکیده
سابقه و هدف: سلامت معنوی یکی از اجزای اساسی سلامت جامعنگر محسوب میشود. سلامت معنوی صرفاً پدیدهای ذهنی نیست و تحقق آن مستلزم بروز رفتارهای صحیح است. هدف این پژوهش تبیین «نظر کردن به زن در شُرف خواستگاری» بهعنوان رفتاری پایهای در تأسیس سلامت معنوی فرد و جامعه و همچنین بررسی مبانی نظری آن در دیدگاه امامیه بود. علاوهبراین، حساسیت بنیان سلامت معنوی نسبت به دستورهای اسلامی نیز واکاوی شد.
روش کار: این پژوهش از نوع کتابخانهای و روش توصیفی - تحلیلی است. در این پژوهش تلاش شده است تا با استفاده از قوانین و آموزههای فقهی اسلام مسئلۀ «نظر به زن در فرایند خواستگاری»؛ که غالباً تجربۀ دینی تکرارناپذیر و دغدغۀ بسیاری از متدینین در حوزۀ سلامت معنوی است، بررسی شود. در ضمن برای جستوجوی نظر دانشمندان فقه، از نرمافزارهای نور نیز کمک گرفته شد. مؤلفان مقاله تضاد منافعی گزارش نکردهاند.
یافتهها: سلامت معنوی با تعریف جامع مشتمل بر ابعاد چهارگانۀ ارتباط فرافردی، درونفردی، میانفردی و برونفردی و از منظر اسلام، مستلزم عمل به احکام فقهی است. خواستگاری نقطۀ آغاز تشکیل بنیان خانواده و عاملی در جهت تقویت سلامت معنوی است که حساسیت ویژهای دارد. تمامی فقها در این امر اتفاق نظر دارند که احکام نگاه به زن در مرحلۀ خواستگاری، متفاوت از نگاه به زن نامحرم است و برخی نگاههای حرام در حالت عادی، در این شرایط جایز شمرده میشود؛ اختلاف نظر موجود صرفاً در قلمرو شمول این حکم است. روایات مربوط به نگاه به زنِ خواستگاریشده در شش دستۀ موضوعی طبقهبندی شده که دستهای حاوی اطلاق و دستهای دیگر مشتمل بر قیود خاص است. در این پژوهش، تعارضات بین این روایات بررسی و رفع شد و در نهایت، رفتار صحیح شرعی در خصوص نگاهکردن به زن خواستگاریشده در چارچوب سلامت معنوی تبیین گردید.
نتیجهگیری: تحقق مسیر رشد و سعادت، مستلزم بازتعریف و اجرای برنامههای عملی اسلام در حوزۀ سلامت معنوی است. این امر برنامهریزی برای مبانی نظری سلامت را میطلبد که بر فهم صحیح و بهکاربستن این مبانی در زندگی روزمره استوار است تا دستیابی به سعادت و سلامت معنوی میسر گردد. دیدگاه اسلامی در این مسئله، رویکردی متوازن ارائه میدهد و راهکار آن، تسهیل مسیر نیل به سعادت معنوی است.
- تجربۀ دینی
- خواستگاری
- روایات
- زن خواستگاریشده
- سلامت معنوی
- فقه امامیه
- نظر به زن نامحرم
ارجاع به مقاله
مراجع
1. Vahedian A, Azimi, Akrami F, Hajiesmaeili MR, Abbasi M, Safaiepour L, et al. Spiritual Health Concept in Iranian Society: Evolutionary Concept Analysis and Narrative Review. Journal of Medical Ethics. 2016;10(35):77-115. (Full Text in Persian)
2. Atashzadeh-Shoorideh F, Karamkhani M, Shokri-Khubestani M, Fani M, Abdoljabbari M. Searching the concept of spiritual well-being and the indices of healthy individuals in different religions and creeds. Journal of Pizhuhish dar din va salamat. 2016;2(4):63-71. (Full Text in Persian)
3. Ahmadi A. Pragmatism in Islam and its Relationship with Managerial Decision-making. Islām va Pazhūheshhāye Modirīyatī. 2023;1(26):7-26. (Full Text in Persian)
4. Fatemi-Amin N, Soleymani S Allahdadi R. The Religious Experience of Fear of Death and its Developmental Effects on Spiritual Health. Journal of Pizhuhish dar din va salamat. 2024;10(2):93-105. (Full Text in Persian)
5. Najafi (Saheb Javaher) MH. Jawahir al-kalam, Researcher: Abbas Mohaghegh Qochani. 7 ed. Beirut: Dar Ihiya al-Trath al-Arabi; 1983. (Full Text in Arabic)
6. AhmadPanahi A. Ezdavaj dar Eslam ba Negangi bah Karkardhaye Tarbiti va Ravan Shenakhti. Marefat. 2006;11(104):34-44. (Full Text in Persian)
7. Misbah Yazdi MT. Akhlagh dar Quran. Qom: Imam Khomeini Educational and Research Institute Publications; 2012. (Full Text in Persian)
8. Sobhani Tabrizi J, Rabbani Golpayegani A. Jabar ve Ekhtiar: Barresi Makatab Jabar ve Ekhtiar az Didegah Quran va Osol Felsefi. Qom: Imam Sadiq (AS) Institute; 2002. (Full Text in Persian)
9. Alimohamadi T, Rezaee S. The jurisprudential studying of glancing to the alien with total intention of religious marriage and its reason. The Islamic Journal of Women and The Family. 2015;3(2):61-81. (Full Text in Persian)
10. Soleymani S. The Criterion for Determining Treatment Priority in the Patients. Journal of Pizhuhish dar din va salamat. 2022;8(2):1-8. (Full Text in Persian)
11. Shirvani A. Mabani Nazari Tajrobeĥ̉ Dini. Qom: Entesharat Daftar Tablighat; 2002. (Full Text in Persian)
12. Moahmad-Rezayi M. Jostarehayi dar Kalam-e Jadid. Tehran: Aazmaneh Motaleeh va Tadvineh Kotobeh Oloom-e Ensaniyeh Danshgahyeha (SAMT); 2002. (Full Text in Persian)
13. Yosefian H. Kalam-e Jadid. Tehran: SAMT; 2023. (Full Text in Persian)
14. Shirvani A. Din Erfani va Erafan Dini. Qom: Darolfekr; 1992. (Full Text in Persian)
15. The Holy Quran. Translated by: Hossein Ansarian. Tehran: Dar al-Quran al-Karim. (Full Text in Persian)
16. Yazidi SMK. Al-ʿUrwa al-wuthqā fīmā taʿummu bihi al-balwā. 2 ed. Beirut: Muasasat al'Aelami; 1988. (Full Text in Arabic)
17. Fayyumi A. al-Misbah al-Munir fi Gharib al-Sharh al-Kabir lil-Rafi`i. 1 ed. Qom: Manshurat Dar Al-Radi. (Full Text in Persian)
18. Jowhari E. Taj al-Lugha wa Sihah al-Arabiya. Beirut: Dar elm-Alamin; 1989. (Full Text in Arabic)
19. Farahidi K. Kitab al-Ain. Qom: Hijrat Publishing House; 1989. (Full Text in Persian)
20. Koleini MY. al-Kaafi, Corrected by: Ali Akbar
Ghaffari and Mohammad Akhondi. 4 ed. Tehran: Dar-al-kotob Al-Islamiyah; 1986. (Full Text in Persian)
21. Zanjani SMS. Nekaheh. Qom: Mw̉seseh Pajooshy̱ Ray̱hpardazeh; 1998. (Full Text in Persian)
22. Al-Hurr al-'Amili M. Wasa'il al-Shia. 1 ed. Qom: Muassasah Aal al-Bayt; 1988.
23. Khoei A. Encyclopedia of Imam Al-Khoei. Qom: Foundation for the Revival of Imam Al-Khoei's Works; 1997. (Full Text in Persian)
24. Araki M. al-Nekah. Qom: Noor-Negar; 1998. (Full Text in Persian)
25. Soleimani S, Aboljabari M, Karamkhani M. A narrative view of communicable diseases: from reality to denial. Islamic Studies. 2021;5(1):25-36. (Full Text in Persian)
- چکیده مشاهده شده: 67 بار
- pdf دانلود شده: 33 بار