دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
  • ثبت‌نام
  • ورود
  • فارسی
    • English
    • العربية
مجلۀ پژوهش در دین و سلامت
  • خانه
  • اطلاعات
    • دربارۀ مجله
    • پرتال ناشر
    • اهداف و حیطه
    • هیئت تحریریه
    • نمایه‌نامه‌ها
    • بیانیۀ حریم خصوصی
    • تاریخچۀ مجله
    • تاریخچۀ هیئت تحریریه
  • شماره‌ها
    • شمارۀ جاری
    • در دست انتشار
    • بایگانی‌ مقالات
  • اخلاق نشر
  • سیاست‌ها
    • دسترسی آزاد
    • حق نشر
    • بایگانی مقالات
    • زمانبندی بررسی و داوری‌ها
    • ذخیره‌سازی مقاله توسط مؤلف
    • پیش‌انتشار
    • هزینه‌های پردازش مقالات (APC)
    • تبلیغات
    • سرقت علمی-ادبی
    • استفاده از هوش مصنوعی
  • دستورالعمل‌ها
    • برای نویسندگان
    • برای داوران
    • روند بررسی مقاله
    • تخلف حرفه‌ای
    • اعتراض نویسندگان
    • بازپسگیری مقاله
    • فرم‌ها
  • اطلاعیه‌ها
  • تماس، پشتیبانی و سوالات متداول
    • اطلاعات تماس
    • پیشنهاد و انتقاد
    • پرسش‌های متداول
  • ارسال مقاله
جستجوی پیشرفته
  1. صفحه اصلی
  2. بایگانی‌ها
  3. دوره 12 شماره 3 (2026): پائیز
  4. مقالۀ مروری

دوره 12 شماره 3 (2026)

مهر 2026

تحلیل فقهی و اخلاقی ویرایش ژن انسانی در مرحلۀ جنینی

  • سید محمد غضنفرپور
  • مهدی مندعلی
  • سعید سلیمانی

پژوهش در دین و سلامت , دوره 12 شماره 3 (2026), 6 مهر 2026
https://doi.org/10.22037/jrrh.v12i3.48242 چاپ شده: 2026-10-06

  • مقاله
  • ارجاع
  • مراجع
  • آمار
  • اشتراک

چکیده

سابقه و هدف: ویرایش ژن انسانی در مرحلۀ جنینی یکی از پیشرفته‌ترین و پرچالش‌ترین فنّاوری‌های زیستی است که می‌تواند تحولی عمیق در حوزۀ پزشکی، سلامت و هویت انسانی ایجاد کند. این فنّاوری که از طریق ابزارهایی مانند کریسپر کس 9 امکان‌پذیر شده است، ظرفیت درمان بیماری‌های ژنتیکی و بهبود ویژگی‌های ژنتیکی را فراهم می‌آورد. با این ‌حال، استفاده از این فنّاوری به‌ویژه در جنین انسان، از منظر فقهی و اخلاقی نیازمند تحلیل دقیق و متوازن است. هدف مقالۀ حاضر تحلیل فقهی و اخلاقی این فنّاوری در مرحلۀ جنینی بود.

روش کار: روش این پژوهش تحلیلی - توصیفی بود. در این روش، ابتدا داده‌های مرتبط با موضوع از منابع معتبر اسلامی شامل قرآن، سنت، اجماع، عقل و آثار فقهی علمای شیعه از طریق کتابخانه‌های تخصصی در شهر قم و مجموعۀ نرم‌افزارهای نور گردآوری ‌شده و سپس با رویکرد تحلیل فقهی، به بررسی و تبیین دیدگاه‌های موجود در باب مشروعیت یا نامشروع بودن ویرایش ژن انسانی در مرحلۀ جنینی پرداخته ‌شده است. همچنین برای تحلیل اخلاقی موضوع، از منابع معتبر در حوزۀ اخلاق زیستی اسلامی بهره گرفته ‌شده است. داده‌ها به‌صورت نظام‌مند و با استناد دقیق به منابع و شمارۀ صفحات تحلیل‌ شد. مؤلفان مقاله تضاد منافعی گزارش نکرده‌اند.

یافته‌ها: از دیدگاه فقهی، تصرف در ژنوم انسانی با رعایت ضوابط شرعی و در چارچوب اصول دینی مجاز شمرده می‌شود. در شرایطی خاص مانند درمان بیماری‌های لاعلاج، این فنّاوری می‌تواند بر اساس قاعدۀ «الضرورات تبیح المحظورات» سنجیده شود. با این‌ حال، تغییرات غیرضروری و ارتقایی مانند افزایش هوش یا زیبایی به‌ویژه در جنین، با موانع فقهی جدی روبه‌رو است. در بخش اخلاقی، مباحثی همچون کرامت انسان، عدالت زیستی و خطرات تبعیض ژنتیکی از مهم‌ترین ضوابط علم اخلاق شناخته شد و استفاده از فنّاوری ویرایش ژن باید با دقت و رعایت اصول اخلاقی صورت گیرد تا از هرگونه سوء استفاده و انحرافات اجتماعی جلوگیری شود.

نتیجه‌گیری: ویرایش ژن انسانی در مرحلۀ جنینی، نه به‌طور مطلق حلال است نه به‌طور مطلق حرام؛ بلکه نیازمند رعایت ضوابط دقیق شرعی و اخلاقی است. تدوین چارچوب‌های حقوقی، فقهی و اخلاقی متناسب با تحولات سریع زیست‌فنّاوری برای جلوگیری از سوء استفاده‌ها امری ضروری است.

کلمات کلیدی:
  • اخلاق زیستی
  • جنین انسانی
  • ژنتیک
  • فقه
  • فنّاوری نوین
  • کریسپر کس 9
  • ویرایش ژن

ارجاع به مقاله

1.
غضنفرپور سم, مندعلی م, سلیمانی س. تحلیل فقهی و اخلاقی ویرایش ژن انسانی در مرحلۀ جنینی. JRRH [اینترنت]. 6 اکتبر 2026 [ارجاع شده 17 اکتبر 2026];12(3). قابل دسترس در: https://journals.sbmu.ac.ir/jrrh/article/view/48242
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.acm-sig-proceedings##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.acs-nano##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.apa##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.associacao-brasileira-de-normas-tecnicas##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.chicago-author-date##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.harvard-cite-them-right##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.ieee##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.modern-language-association##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.turabian-fullnote-bibliography##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.vancouver##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.download.ris##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.download.bibtex##

مراجع

1. Doudna JA, Charpentier E. The new frontier of genome engineering with CRISPR-Cas9. Science. 2014;346(6213):1258096.

2. Human genome editing [Available from: https://www.who.int/health-topics/human-genome-editing#tab=tab_1.

3. Harris J. Enhancing evolution: The ethical case for making better people. 2010.

4. The Holy Quran, Translated by: Naser Makarem Shirazi. Tehran: Dar al-Quran Publication; 2017.

5. Tabatabaei MH. al-Mizan fi Tafsir al-Quran. Qom: Islamic Publications Office; 1996. (Full Text in Persian)

6. Tabarsi F. Majma’ al-Bayan fi Tafsir al-Quran. Tehran: Nasser Khosrow Publications; 1993. (Full Text in Persian)

7. Sadler TW. Langman's medical embryology: Lippincott Williams & Wilkins; 2018.

8. Moore KL, Persaud TVN, Torchia MG. The developing human: clinically oriented embryology: Elsevier Brasil; 2020.

9. Carlson BM. Human embryology and developmental biology: Elsevier Health Sciences; 2018.

10. Khorrami F, Bostan N, Yousefi Labani J, Moradi SY. The effectiveness of mindfulness on students’ resilience. The Journal of New Advances in Behavioral Sciences. 2019;24(32):61-75. (Full Text in Persian)

11. Izutsu T. Ethico-Religious Concepts in the Qur'an, Translation by Badrei F. Tehran: Farzan Rooz; 2015.

12. Green RM. Babies by design: The ethics of genetic choice: Yale University Press; 2007.

13. WHO Expert Advisory Committee on Developing Global Standards for Governance and Oversight of Human Genome Editing. Human Genome Editing [Available from: https://www.who.int/publications/b/58764.

14. Rodriguez E. Ethical issues in genome editing using Crispr/Cas9 system. Journal of Clinical Research and Bioethics. 2016;7(2).

15. Memi F, Ntokou A, Papangeli I, editors. CRISPR/Cas9 gene-editing: Research technologies, clinical applications and ethical considerations. Seminars in perinatology; 2018: Elsevier.

16. Alamdari M. Honesty in Behavior Beyond the Complexity of Human Interactions. 2024 [Available from: https://en.civilica.com/note/9150/. (Full Text in Persian)

17. Shinwari ZK, Tanveer F, Khalil AT. Ethical issues regarding CRISPR mediated genome editing. Current issues in molecular biology. 2018;26(1):103-10.

18. Mo O. CRISPR-Cas9 human genome editing: challenges, ethical concerns and implications. Journal of Clinical Research and Bioethics. 2015;6(6).

19. Ayanoğlu FB, Elçin AE, Elçin YM. Bioethical issues in genome editing by CRISPR-Cas9 technology. Turkish Journal of Biology. 2020;44(2):110-20.

20. Majlisi MB. Bihar al-Anwar. Beirut: Maktab al-Wafa Publications; 1983. (Full Text in Persian)

21. Mosavi Khomeini SR. Tahrir al-wasilah. Teharan: Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works; 1965. (Full Text in Persian)

22. Kulayni M. al-Kafi. Tehran: Dar al-Kutb al-Islamiyah; 2009. (Full Text in Persian)

23. Khoei A. The document in the description of al-Arwa al-Wathqi. Qom: Lotfi Publications; 2004. (Full Text in Persian)

24. Ansari M. Fiqh Letters (for Sheikh Ansari). Qom: Majmaal al-Fikr al-Islami Publications; 2025. (Full Text in Persian)

25. Makarem Shirazi N. al-Qavaed al-Fiqhiyah. Qom: Imam Ali Ibn Abi Talib School Publications; 1991.

26. Yaghoobi H, Safaei M, Shojaeian A, Sanami S. Ethical Issues in Genome Editing and Gene Therapy with Emphasizing on CRISPR-Cas System. Journal of Medical Ethics and History of Medicine. 2019;12(1):349-60. (Full Text in Persian)

27. [Available from: https://www.makarem.ir/#1548;.

28. Najafi Javaheri MH. Jawahir al-Kalam. Beirut: Dar al-Ihya al-Turaht al-Arabi Publications; 1983. (Full Text in Arabic)

29. Marmot M. The influence of social and economic determinants on health. In: Marmot M WR, editors. Social Determinants of Health. 2nd ed. Oxford: Oxford University Press; 2006. p. 19–44.

30. Ameli M. al-Qavaid va al-Favaid. Qom: Mofid Publications; 1999. (Full Text in Persian)

31. Naraqi A. The Return of Days in the Explanation of the Rules of the Laws. 1949.

32. al-Hurr al-Amil M. Wasa’il Al-Shi’ah. Qom: Al-Al-Bayt Publications. 1993. (Full Text in Persian)

33. Newman JH. The idea of a university. London: Longman; 1852.

34. Waltz M, Walker RL, Flatt MA, MacKay D, Conley JM, Juengst ET, et al. Challenging the boundaries between treatment, prevention, and enhancement in human genome editing. The CRISPR Journal. 2024;7(4):180-7.

35. Motahari M. Collection of Works. 2 ed. Tehran: Sadra Publications; 2011. (Full Text in Persian)

36. Ghazanfarpour SM, Mandali M. Jurisprudential Issues Regarding Genetic Medicine and Gene Modification2025.

37. Makaram Shirazi M. Hoqhuqh-e Bashar dar Islam. Qom: Daftar Neshar Fareang Eslami; 2019. (Full Text in Persian)

38. Berry RM. The ethics of genetic engineering: Routledge; 2013.

39. Beauchamp TL, Childress JF. Principles of biomedical ethics: Edicoes Loyola; 1994.

40. Godarzi B. Nazarieh Hoqhuqh Janin dar Feqh-e Shi'e. Qom: Entesharat Daneshgah Qhom; 2002. (Full Text in Persian)

41. Sandel MJ. The case against perfection: Ethics in the age of genetic engineering: Harvard university press; 2007.

42. Tabatabayi Yazdi M. Oravat al-Wosgha. Qom: Moaseseh Al-nashr al-Islami; 1996. (Full Text in Persian)

43. Sobhani M. Nazarieh-pardazi dar Feqh-e Pezeshki-e Novin. Taharan: Gorooh Fagheh Pezeshki; 2016. (Full Text in Persian)

44. Poli L. Human germline genome editing and human rights law: A “brave new world” is not here to come. BioLaw Journal. 2021:359-68.

45. Goberna MF, Lezcano EG, Castro Alegría A, Nara Pereira E, Quintana SA, Arrúa AA, et al. Genome editing between wonder and rejection. Frontiers in Bioengineering and Biotechnology. 2026;14:1832039.

46. Javadi Amoli A. Velayat-e Faghih-Velayat-e Ensan-e Kamel. Ghom: Asra; 2016. (Full Text in Persian)

47. Ginghină S. Principles of biomedical ethics. Logos Universality Mentality Education Novelty Section Social Sciences. 2023;12(2):110-22.

48. National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; National Academy of Medicine; National Academy of Sciences; Committee on Human Gene Editing: Scientific, Medical, and Ethical Considerations. Human Genome Editing: Science, Ethics, and Governance. Washington (DC): National Academies Press (US); 2017 Feb 14. PMID: 28796468.

  • چکیده مشاهده شده: 22 بار

آمار دانلود

  • لینکدین
  • تویتر
  • فیسبوک
  • گوگل پلاس
  • تلگرام

زبان

  • فارسی
  • English
  • العربية
  • صفحه اصلی
  • بایگانی
  • ارسال مقاله
  • درباره‌ی مجله
  • تیم سردبیری
  • اطلاعات تماس

Creative Commons Attribution 4.0 International License

نشانی: تهران، بزرگراه شهید چمران، ولنجک، بلوار دانشجو، خیابان شهید اعرابی (پروانه)، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، ساختمان شمارۀ 2، طبقۀ 7، مرکز مطالعات دین و سلامت.

کد پستی: 1985717443

تلفن: 22439850-21-98+ و 23872343-21-98+

رایانامه: jrrh@sbmu.ac.ir                                                                                

 وب سایت: www.journals.sbmu.ac.ir/jrrh

تمامی حقوق این وب‌سایت متعلق به نشریۀ پژوهش در دین و سلامت است.

قدرت یافته از OJSPlus