راهبری کنجکاوی دینی از سلامت معنوی کودک ( یک مطالعه ی مروری سیستماتیک)
پژوهش در دین و سلامت ,
دوره 12 شماره 4 (2026),
21 اکتبر 2026
چکیده
زمینه و هدف : دوران کودکی از نظر متخصصان رشته های مختلف علمی از جمله جامعه شناسی، روان شناسی و تعلیم و تربیت به عنوان یکی از مهمترین دوران زندگی بشر محسوب می شود. در این دوران است که کنجکاوی های کودک آغار شده و باید پاسخ داده شود و این پاسخدهی نیز باید با رعایت نکاتی نیز همراه باشد . لذا این پژوهش با هدف مرور کلیه مطالعات راهبری کنجکاوی دینی از سلامت معنوی کودک انجام شد.
روش بررسی : روش مطالعه ی حاضر مرور سیستماتیک و با استفاده از چک لیست JBI انجام شد. پایگاه های الکترونیکی مگیران، پرتال جامع علوم انسانی، SID ،سیویلیکا،علم نت،ایرانداک، نورمگز، پرتال جامع علوم انسانی، گوگل اسکولار و بانک اطلاعات نشریات و مجلات ایران و پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی برای استخراج اطلاعات جستجو گردید.
یافته ها
یافته های مطالعات نشان داد که راهبری کنجکاوی دینی کودک در چهار محور محور ابعاد کنجکاوی دینی شامل : معنوی ( فطری بودن گرایش به دین) ، شناختی ( مراحل رشدی تفکر، استفاده از روش های مناسب، اهمیت سوالات و کنجکاوی)، رفتاری ( نقش تجربه و محیط، یادگیری از طریق الگوها)، هیجانی ( اهمیت احساسات و عواطف، مهرورزی)، محور عوامل موثر بر راهبری کنجکاوی دینی بر به کارگیری روش های پاسخگویی موثر (مستقیم و غیر مستقیم) ، الگوگیری از ( والدین، هم سالان، محیط ) به کارگیری دستورات دینی ( ایجاد انس دینی، ایجاد معرفت دینی،تعمیق باورها) ، مخاطب شناسی ( در نظر گرفتن رشد شناختی، توجه به اصل تفاوت های فردی) ، سبک زندگی اسلامی، محور موانع و چالش های راهبری کنجکاوی دینی شامل : عدم پاسخگویی صحیح، فقدان اگاهی لازم در خصوص رشد شناختی و روش های آموزشی، سهل انگاري و قصور والدين نسبت به تربيت ديني فرزندان و محور آسیب های عدم راهبری کنجکاوی دینی به ایجاد شکاف و بی اعتمادی، سرکوب حس کنجکاوی و تفکر انتقادی، اضطراب و سردرگمی، قطع پیوندهای خانوادگی و عدم انتقال ارزش ها اشاره دارد.
بحث و نتیجه گیری
یافته های این مطالعه نشان داد که ابعاد کنجکاوی دینی که شامل بعد هیجانی، رفتاری، معنوی و شناختی می باشد کمتر مورد پژوهش قرار گرفته است. همچنین در محور عوامل موثر بر کنجکاوی دینی بحث تاثیر تکنولوژی و فضای مجازی به عنوان یک عامل تاثیرگذار بر راهبری کنجکاوی دینی که موجب سلامت روان و سلامت معنوی کودک می گردد، نیازمند مطالعات بیشتر است. اما در بحث آسیب های عدم راهبری کنجکاوی دینی ،پژوهش و مطالعات بیشتری نیاز است تا از نتایج آینده بتوان به عنوان عوامل پیشگیری از دین زدگی و کج فهمی های کودکان ، مورد استفاده آینده سازان قرار گیرد. مورد استفاده آینده سازان قرار گیرد.
همچنین در هیچ مطالعه ای کنجکاوی دینی به عنوان بخشی از سلامت معنوی به غیر از مطالعه ی صف آرا و همکاران اشاره نشده و کنجکاوی دینی صرفا به عنوان یکی از متغیرهای مذهبی کودک در مطالعات بررسی شده است و تنها در مطالعه ی صف آرا که ابعاد سلامت معنوی کودک مورد بررسی قرار گرفته ، کنجکاوی دینی به عنوان یکی از ابعاد شناسایی شد و در این تحقیق راهبری کنجکاوی دینی که خود کنجکاوی دینی که از ابعاد سلامت معنوی کودک هست مورد بررسی قرار گرفت. بنابراین با توجه به اهمیت راهبری کنجکاوی دینی کودکان که به سلامت معنوی آنان منجر مشود ، لازم است بستری فراهم گردیده تا زمینه ساز مطالعات بیشتری در این زمینه گردد
- پروتکل، کنجکاوی دینی کودک ، سلامت معنوی
ارجاع به مقاله
مراجع
امینی زرین ، علیرضا، علاقبند، نرجس، ربانی، زهرا،(1403)، آسیب شناسی آموزش مفهوم خدا به کودکان دوره پیش دبستان، مسائل کاربردی تعلیم وتربیت اسلامی.
تولکی، گوهر، مرادی، سونیا، مدرسی، عابده، جوهنی، زهرا، (1404)، کودکان، کاشفان معنا، پنجمین کنفرانس بین المللی تحقیقات نوین در آموزش و پرورش.
جعفری، محمدشایان،(1401)، بررسی نقش تکنولوژی در تربیت دینی کودک و نوجوان، دومین کنفرانس ملی مطالعات خانواده و مدرسه.
جلائی نوبری، فاضل، جلائی نوبری، حسین، ( 1401)، روش های یاددهی خداباوری نهاد خانواده به کودکان، مجله دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی ، سال 5 شماره 55.
حسن زاده، صالح، ( 1392)، نقش داستان های قرآنی در رشد فکری کودکان، سال اول شماره چهارم.
حسنی ، شادی ، ( 1401)، واکاوی پیامدهای عدم پاسخگویی به سؤالات کودکان دررابطه با آفرینش، دوفصلنامه علمی-تخصصی مطالعات کودک و خانواده.
حسنی عبد، معصومه، حسنی عبد، فاطمه،( 1401)، بررسی روش های موثر در آموزش مفاهیم دینی به دانش آموزان مقطع ابتدایی، هشتمین همایش ملی مطالعات و تحقیقات نوین در حوزه علوم تربیتی و روانشناسی و مشاوره ایران.
حافظی ، اکرم،( 1400)، تببین و بررسی نوع و میزان و چگونگی معنویات و باورهای معنوی در تربیت کودکان و نوجوانان، فصلنامه رویکردی نو در علوم تربیتی، دوره 3 شماره 3.
حیدری، ناهید و همکاران، ( 1399)، تدوین الگوی تربیت دینی کودک بر اساس اندیشه ی ابن سینا، اسلام و پژوهش های تربیتی، سال 12 شماره2.
خلجی، حسن،( 1391) ، بررسی تاثیر قصه های قرآنی در تربیت دینی کودکان، نشریه علمی-تخصصی تبلیغی تربیتی، سال اول شماره اول.
داوودی ، محمد، شعبانی، زهرا، شفیعی، راهله، (1394)، مباني، اصول و روشهاي پاسخگويي به سؤالات كودكان دربارة خداوند، دوفصلنامه علمي ـ ترويجي علوم تربيتي از ديدگاه اسلام / بهار و تابستان /1395 سال چهارم / شماره 6
راغب، حجت الله (1391)، اثربخشي راهبردهاي يادگيري بر كنجكاوي و علاقه در دانش آموزان پيش دبستاني كم توان ذهني، فصلنامه ايراني كودكان استثنايي، 2 ،67 -55
رجبی، علی، احمدی نیاسر، سمیرا، (1396)، تهدیدات تربیت دینی کودک و ارائه راهکارهای قرآنی و روایی، دوفصلنامه پژوهش های نوین در آموزه های قرآن و سنت.
راسخ، زهرا،( 1401)، بررسی نقش خانواده در تربیت دینی کودکان، دومین کنفرانس ملی مدیریت ، روان نشاسی و علوم رفتاری.
روشن قیاس ، پروین، جعفری، سیدابراهیم،( 1396)، بررسی محتوای کتاب هدیه های آسمانی پایه ی پنجم ابتدایی از منظر پرداختن به سوالات دینی کودکان، معرفت، سال 26 شماره 236.
ریاضی فرد ، محمد علی،(1344)، پرورش حس کنجکاوی طفل، دوره35، شماره3.
ریحانی، ریحانه و زارعی جلیانی، محسن ،01395)،بررسی روش قصه گویی در پاسخ گویی به سوالات مذهبی کودکان از نگاه قرآن و حدیث، کنگره بین المللی فرهنگ و اندیشه دینی.
شفیعی،راهله، (1389)، چگونگی پاسخگویی به سوالات کودکان دبستانی درباره خدا.
شمشیری، بابک، نوذری، مرضیه ،(1390)، بررسی آسیب های تربیت دینی کودکان مقطع پیش دبستانی از نظر متخصصان علوم تربیتی، روان شناسی، علوم دینی، ادبیات کودک و مربیان پیش دبستانی، دو فصلنامه علمی پژوهشی تربیت اسلامی، س6 ش12.
صمدی، پروین، گلوی، میترا، (1393)، آموزش مبتنی بر کنجکاوی ، رویکردی نوین در فرایند یاددهی-یادیگیری، نخستین همایش ملی علوم تربیتی و روان شناسی، مرودشت.
صمدی، پروین، (1392)، بررسی مقایسه ای نگرش خانواده و معلمان به کنجکاوی کودکان پیش دبستان، مطالعات روانشناختی، دوره 9 شماره 3.
فانی، مهدی، عبدالجباری، مرتضی، آتش زده شوریده، فروزان، کرمخانی، مریضه،(1396)، ملاک انسان سالم از نگاه متون دینی، پژوهش در دین و سلامت , دوره 4 شماره 1.
عابدی درچه، زینب،( 1403)، آسیب شناسی تربیت دینی در سنین دبستان و تحلیل نظرات متخصصان در این خصوص، چهارمین کنفرانس بین المللی پژوهش های مدیریت ، تعلیم و تربیت در آموزش و پرورش.
غلامی ، سمیه و حسینی ،محمد ،(1400)، بازنمایی تجربه زیسته والدین از چگونگی پاسخ دهی به سوالات دینی فرزندان قطع ابتدایی.
کارآمد، حسین، جعفری، محمدانور،(1400)، اصول و روش های آموزش خداباوری به کودکان.
کیهان ، جواد،( 1399)، طراحی و برازش مدل راهبردهای آموزش مذهبی کودکان در خانواده، فصلنامه مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، سال 5 ش 1.
کیانی، معصومه، پورجمشیدی،مریم،( 1400)، تبیین تربیت معنوی برای کودکان با تاکید بر مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تربین رسمی عمومی ایران و بررسی فرصت ها و چالش های یادگیری الکترونیکی برای آن، فصلنامه علمی پژوهشی مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی.
کوه کمر، فرزانه و همکاران،( 1404)، پایه گذاری هویتی دینی در دوران کودکی، فصلنامه تحقیقات راهبردی در تعلیم و آموزش و پرورش، سال 2 شماره 43.
گودرزی، کیومرث،( 1399)، اصول تربیت توحیدی در دوره کودکی ( مرحله تادیب)، فصلنامه ی علمی تربیت اسلامی ، س 15 شماره 32.
گریوانی، مسلم،(1389)، روش های تعمیق باورهای دینی کودکان و نوجوانان، فصلنامه علمی تخصصی ویژه مبلغان،
مقدادی، محمدمهدی و جوادپور، مریم (1395)، نقش والدین در ارتقای سلامت معنوی کودکان در اسلام، شماره 29.
محمدی سیف، معصومه، عارف،( 1397)، لزوم تربیت دینی کودک و ارائه راهکارهای عملی برای خانواده، دو فصلنامه علمی تخصصی مطالعات تربیتی و اجتماعی قرآن و عترت، سال 1 شماره 1.
Loewenstein, George. (1994). The Psychology of curiosity: A review and reinterpretation. In psychological Bulletin vol.116.Nol, 55-98
Zelick, P. R(2007). "Issues in the psychology of motivation" New York: . Nova Science Publishers.
- چکیده مشاهده شده: 16 بار
- pdf دانلود شده: 12 بار