akhlāq-i pizishkī i.e., Medical Ethics

Abstract

   برای مخاطبینی که کمتر با سیر پژوهش در اخلاق پزشکی و موضوعات مورد مطالعه این فصلنامه آشنا هستند ممکن است این سؤال مطرح شود که محیط زیست، حقوق حیوانات، تحقیقات بیوتکنولوژی چه ارتباطی با اخلاق پزشکی دارند. به نظر می­رسد که این یک سؤال اساسی است و پرداختن به آن در این فصلنامه ضرورتی اجتناب ناپذیر است. شاید در گذشته­ای نه چندان دور مباحث مورد مطالعه اخلاق پزشکی معطوف به رابطه بین پزشک و بیمار بود و پژوهشگر اخلاق پزشکی مباحث این حوزه را صرفاً در چارچوب این رابطه جستجو می­کرد ولی با تحولات اخیر در حوزه بیوتکنولوژی و تأثیر آب و هوا و محیط زیست بر سلامت ابنای بشر و نقشی که امروزه حیوانات و گیاهان در پرتو دستورزی­های ژنتیکی در زندگی بشر ایفا می­کنند باید گفت که دایره مورد مطالعه اخلاق پزشکی بقدری گسترده و دامنه­دار است که به آسانی می­توان گفت سوراخ شدن لایه اُزُن و ذوب شدن یخ­های قطب جنوب هم که به نحوی از انحا به سلامت آدمی باز می­گردد موضوع مورد مطالعه علم پزشکی و به تبع آن اخلاق پزشکی است و همین نگاه کلی و جامع­نگر بوده است که در چند دهه اخیر اخلاق زیستی را به عنوان شاخه نوینی از اخلاق حرفه­ای معرفی کرده است. از اینرو هم در مکاتب اخلاقی غربی و هم در مکتب حیات بخش اسلام به منظور روشن شدن حقیقت اخلاق و معیار فعل اخلاقی باید به بررسی مفهوم زیست و حیات پرداخت. قرآن کریم میان دو نوع حیات فرق می­گذارد، حیات مادی و حیات معنوی. حیات مادی متعلق به انسان، حیوان و گیاه است که قرآن مانند  علوم جدید معیار خاصی برای این نوع حیات مانند تغذیه، تولید مثل یا رشد را بیان نمی­کند بلکه عرف و فهم عقل سلیم را در تلقی از حیات مادی ملاک  قرار می­دهد به گونه­ای که حیوان و گیاه نیز با آدمی در این نوع حیات اشتراک دارند ولی حیات معنوی تنها مخصوص انسان است. مسأله مهم دراینجا این است که آیا موجودات حق حیات دارند یا نه؟ «ازدیدگاه قرآن کریم حق حیات تنها از سوی خداوند بخشیده شده است و از این رو تنها خداوند می­تواند در آن تصرف کند. پس هرگونه نابودی مادی و معنوی، بدون اذن پروردگار چه از سوی خود و چه از سوی دیگران ممنوع است.»....