مقاله پژوهشی


نقش صلاحیت و اخلاق حرفه‌ای در نگرش معلمان مقطع ابتدایی به شخصی‌سازی یادگیری

فاطمه نادری, محسن آیتی, احمد خامسان

مجله اخلاق زیستی, دوره 10 شماره 35 (1399), 1 July 2020 , صفحه 1-11
https://doi.org/10.22037/bioeth.v10i35.28118

زمینه و هدف: شخصی‌سازی فرایند یادگیری در نظام‌های آموزشی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. پژوهش حاضر با هدف تعیین نقش صلاحیت و اخلاق حرفه‌ای در نگرش به شخصی‌سازی یادگیری معلمان مقطع ابتدایی انجام شده است.


مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر به روش توصیفی ـ همبستگی روی 289 نفر از معلمان مقطع ابتدایی شهر بیرجند در سال تحصیلی 99-1398 انجام گرفت. نمونه‌گیری به روش خوشه‌ای چندمرحله‌ای انجام شد. برای جمع‌آوری داده‌ها از سه پرسشنامه استاندارد: صلاحیت حرفه‌ای بابایی‌نژاد (2014 م.)، اخلاق حرفه‌ای سی.پتی (2000 م.) و نگرش به شخصی‌سازی یادگیری پرپارد و همکاران (2018 م.) استفاده شد. داده‌ها با استفاده از آزمون‌های آماری رگرسیون چندگانه و ضریب همبستگی پیرسون در نرم‌افزار SPSS 18 تجزیه و تحلیل شد.


یافته‌ها: سطح نگرش معلمان به شخصی‌سازی یادگیری با میانگین 0/049±3/93، صلاحیت حرفه‌ای با میانگین 71/032±3/0 و اخلاق حرفه‌ای با میانگین 0/027±4/46 بالاتر از حد متوسط قرار داشت. بین مؤلفه‌های صلاحیت (شناختی، نگرشی، مدیریتی) و اخلاق حرفه‌ای با نگرش معلمان به شخصی‌سازی یادگیری ارتباط معنا‌داری مشاهده شد (P<0/01). صلاحیت‌های حرفه‌ای 38‌‌% و اخلاق حرفه‌ای 28‌‌% از تغییرات واریانس نگرش معلمان به شخصی‌سازی یادگیری را تبیین کردند. همچنین صلاحیت‌های حرفه‌ای ‌23‌‌% از تغییرات واریانس اخلاق حرفه‌ای را تبیین نمود.


ملاحظات اخلاقی: اهداف پژوهش برای مشارکت‌کنندگان توضیح داده شد و رضایت آگاهانه شفاهی آن‌ها کسب شد.


نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان داد که ارتقای صلاحیت و اخلاق حرفه‌ای معلمان موجب بهبود نگرش آنان به شخصی‌سازی یادگیری می‌شود. بنابراین توصیه می‌شود با ارتقای صلاحیت‌های معلمان و آموزش اخلاق حرفه‌ای، نگرش آنان به شخصی‌سازی یادگیری را بهبود بخشید.

مؤلفه‌های اخلاق نسبی یا مطلق در آثار سعدی

شهريار شادی‌گو, غلامرضا غیاثی, مهری توتونچیان

مجله اخلاق زیستی, دوره 10 شماره 35 (1399), 1 July 2020 , صفحه 1-12
https://doi.org/10.22037/bioeth.v10i35.29299

زمینه و هدف: آشنایی با نکات اخلاقی و مبانی آن در سرنوشت زندگی جوامع انسانی بسیار مهم و بایسته است، زیرا جامعه‌ای می‌تواند به کمال دلخواه و مطلوب برسد که مورد تعلیم صحیح تربیتی قرار گرفته و به کسب دانش و آگاهی لازم در این خصوص، نائل گردد. هدف اصلی مطالعه حاضر، بررسی مؤلفه‌های اخلاق نسبی یا مطلق در آثار سعدی که در حوزه اخلاق، جایگاهی ویژه در ادبیات بومی و جهانی یافته‌اند، می‌باشد.


مواد و روش‌ها: رویکرد این پژوهش توصیفی ـ تحلیلی است و با شیوه کیفی انجام می‌پذیرد. بدین‌منظور نسبت به استخراج و تحلیل مؤلفه‌های اخلاق نسبی یا مطلق در آثار سعدی، اهتمام گردیده است.


یافته‌ها: سعدی در دو باب از کتاب گلستان و بوستان به برخی از اصول ثابت و پایدار اخلاق بشری و برخی اصول رفتاری متغیر انسان‌ها با ذکر شاهد مثال، همت گماشته است؛ این شاعر بلندآوازه در قالب حکایت‌های کوتاه و دل‌انگیز و اغلب با استناد به کتاب قرآن و آموزه‌های دینی نگاه ویژه‌ای به مباحث اخلاقی دارد، به گونه‌ای که امروزه بسیاری از جوامع بشری و محافل نظری به عنوان الگو از اندیشه‌های این خردمند حکیم بهره‌مند می‌شوند.


ملاحظات اخلاقی: در به سامان رسیدن این تحقیق ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است.


نتیجه‌گیری: مطالعه آثار سعدی باعث می‌شود که آدمی به کمال برسد، عاقلانه تأمل کند، عالمانه رفتار کند، عابدانه خدای خویش را بپرستد و عادلانه در جامعه نقش‌آفرین باشد. کتاب گلستان بیشتر بیان واقعیت‌ها و حقیقت‌هاست، ولی کتاب بوستان، مدینه فاضله سعدی را به تصویر می‌کشد. او شاعری اخلاقی بوده و تعالیم وی در قالب اشعار و حکایات، جوامع بشری را به نوع دوستی، محبت، عدالت، رفتار صالح و... دعوت می‌نماید. نتایج این تحقیق نشانگر این است که شیخ اجل بیشتر تابع اخلاق ثابت و پایدار از نوع مثبت می‌باشند.

سنجش شاخصه‌های وجودشناختی لذت در ترازوی وحی

محسن شیراوند, زهرا سادات ميرهادی

مجله اخلاق زیستی, دوره 10 شماره 35 (1399), 1 July 2020 , صفحه 1-11
https://doi.org/10.22037/bioeth.v10i35.27219

زمینه و هدف: بی‌تردید موضوع لذت اساسی‌ترین نیاز هر انسانی است. انسان فطرتاً طالب لذت و دوری‌گزین از رنج و الم است. بحث سنجش معیارهای لذت را نخستین‌بار فیلسوف معروف انگلیسی، جرمی بنتام، مطرح کرد. هدف این پژوهش تبیین شاخصه‌های وجودشناختی لذت از منظر آموزه‌های وحیانی است.


مواد و روش‌ها: در این پژوهش تحلیلی با رویکرد کیفی، پس از مرور ادبیات نظری پژوهش، شاخصه‌های وجودشناسی لذت از آیات قرآن کریم استخراج و تحلیل، و رهیافت‌های وجودشناختی بر اساس آن ارائه شد.


یافته‌ها: مهم‌ترین شاخصه‌های وجودشناختی لذت استخراج شده از قرآن کریم پایداری و دوام، خیر محض، رشد وجودی، خلوص، باروری و زایش، امنیت و آرامش روان، گستردگی و شمول، نقد و مطمئن‌الحصول‌بودن، رضایتمندی و حیات طیبه است. تنظیم زندگی دنیوی بر مبنای شاخصه‌های وجودشناختی پیشگفته، موجد دو رهیافت هدایت الهی و افزایش ظرفیت درونی انسان است.


ملاحظات اخلاقی: در تالیف این مقاله همه اصول اخلاقی نظیر اصالت متن، صداقت و امانتداری رعایت شده است.


نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد که لذت از منظر قرآن کریم، امری ذهنی و غیر واقع گرایانه نیست، بلکه بر اساس آموزه‌های وحیانی، امری واقعی و دارای معیارهای قابل سنجش است، اگرچه اغلب آیات قرآن در قالب توصیه و اندرز ذکر شده، لکن این گویه‌های به ظاهر ساده خود حکایت از واقعیتی عینی، اما مستور در دل هستی دارد.

زمینه و هدف: : امروزه اخلاق زیستی و حقوق بشر دو مجموعه از هنجارها، رویه‌ها و نهادهایی هستند که وظیفه اصلی آن‌ها تنظیم روابط حوزه زیست‌شناسی و پزشکی در پرتو حقوق عمومی می‌باشد. در سال‌های اخیر در برخی از پژوهش‌های انجام شده و نیز رویه برخی دولت‌ها، این فرضیه مطرح شده است که حوزه اخلاق زیستی در نظام حقوق بشر هضم و جذب شده است. در مطالعه حاضر به بررسی این فرضیه که در حال حاضر حقوق بشر بین‌المللی در قامت جایگزین اخلاق زیستی ظهور کرده است، خواهیم پرداخت.


مواد و روش‌ها: در این مطالعه با روش تحلیلی ـ توصیفی، ابتدا ماهیت اخلاق زیستی و مبانی مشترک آن با حقوق بشر مورد بحث و بررسی قرار خواهد گرفت. پس از مشخص‌شدن وضعیت متغیر مزبور، نقش حقوق بشر در اخلاق زیستی با توجه به اشتراک مبانی آن‌ها مد نظر قرار خواهد گرفت. در گام سوم، فرضیه «حقوق بشر به عنوان جایگزین اخلاق زیستی» در بوته آزمایش قرار خواهد گرفت و در نهایت کارکردهای حقوق بشر بین‌المللی در اخلاق زیستی مورد بحث و بررسی قرار خواهد گرفت.


یافته‌ها: طرفداران فرضیه هضم‌شدن اخلاق زیستی در نظام حقوق بشر معتقدند که با توجه به ضعف‌های هنجاری و نهادی اخلاق زیستی در فضای حقوقی ـ سیاسی ـ فرهنگی بین‌المللی، ابزارها و نهادهای حقوق بشر بین‌المللی می‌تواند بخش هنجاری و نهادی اخلاق زیستی را در خود هضم کند. یافته‌های این مطالعه نشان داد که حقوق بشر بین‌المللی نمی‌تواند تمام خلأها و فاصله‌های فضای علوم سیاسی را پوشش دهد. در اینجاست که نیاز به فضای اخلاق زیستی که فاقد ویژگی‌های ذاتی عالم حقوق و به ویژه حقوق بشر بین‌المللی می‌باشد، احساس می‌شود.


ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است.


نتیجه‌گیری: اخلاق زیستی می‌تواند در مواردی که حقوق بشر با چالش انعطاف مواجه می‌شود، به نقش‌آفرینی بپردازد، در نتیجه اساساً نه‌تنها نیازی نیست که حوزه اخلاق زیستی در فضای حقوق بشر هضم و جذب شود، بلکه لازم است که این دو کاملاً مستقل از یکدیگر باشند.

مطالعه تطبیقی حقوق حیوانات بر اساس آموزه‌های اسلامی

امیرعباس مینایی‌فر, ناصر صادقیان, محمدحسن دشتی خویدکی

مجله اخلاق زیستی, دوره 10 شماره 35 (1399), 1 July 2020 , صفحه 1-12
https://doi.org/10.22037/bioeth.v10i35.27338

زمینه و هدف: اعتقاد به حقوق حیوانات و حمایت از آن در دنیای غرب و فضای علمی و پژوهشی سابقه‌ای کم‌تر از 300 سال دارد. این در حالی است که بیش از هزار سال پیش این حقوق در اسلام به رسمیت شناخته شده است. این مطالعه با هدف مقایسه بیانیه جهانی و آموزه‌های اسلامی درباره حقوق حیوانات صورت گرفته است.


مواد و روش‌ها: در پژوهش حاضر، بر اساس شاخص‌هایی همچون حفاظت و امنیت حیوانات، احترام به حق زندگی آن‌ها و...، به مقایسه‌ای تطبیقی بین آموزه‌های اسلامی و بیانیه یونسکو در خصوص حقوق حیوانات پرداخته شده است، این پژوهش با رعایت اصل صداقت و امانتداری در تمام گزارش‌ها و ارجاعات و بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای و جستجو در پایگاه‌های علمی معتبر خارجی و داخلی، به صورت تحلیلی و توصیفی انجام گرفته است.


یافته‌ها: پس از بررسی دیدگاه‌های فلاسفه غربی در خصوص حقوق حیوانات، که نشان داد قرن‌ها طول کشیده تا حقوق حیوانات در غرب به رسمیت شناخته شود، در بخش دوم یافته‌ها به مقایسه محتوای 10 ماده‌ای بیانیه حقوق حیوانات منتشرشده در یونسکو با مستندات اسلامی متناظر با آن پرداخته شده است.


ملاحظات اخلاقی: در تدوین این تحقیق حفظ اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است.


نتیجه‌گیری: ضعف در آموزش مفاهیم دینی در حوزه اخلاق زیستی، به بروز رفتارهای زشت اجتماعی همچون تخریب محیط زیست، حیوان آزاری و... منجر خواهد شد. جا دارد با توجه به وجود پیشنه غنی فرهنگی و مذهبی در خصوص رعایت حقوق حیوانات و اخلاق زیستی، برنامه‌ای جامع برای آموزش مفاهیم اخلاق زیستی در سطح مؤسسات آموزشی کشور فراهم شود.

شناسایی عوامل اثرگذار بر حسادت سازمانی در بین کارکنان دانشگاه فرهنگیان (استان های شمال غرب کشور)

حافظ تره‌باری, عادل زاهد بابلان, مهدی معینی‌کیا, یوسف نامور

مجله اخلاق زیستی, دوره 10 شماره 35 (1399), 1 July 2020 , صفحه 1-17
https://doi.org/10.22037/bioeth.v10i35.27450

زمینه و هدف: حسادت سازمانی یکی از جنبه‌های منفی روابط میان افراد در سازمان است که به صورت نامشهود بر بهره‌وری نیروی کار و در نتیجه بهره‌وری سازمان تأثیر می‌گذارد و باعث بروز مشکلات فراوان برای فرد و سازمان می‌شود. از این رو هدف پژوهش حاضر شناسایی عوامل اثرگذار بر حسادت سازمانی در بین کارکنان دانشگاه فرهنگیان (استان‌های شمال غرب کشور) است.


مواد و روش‌ها: این پژوهش، یک پژوهش کیفی با طرح پدیدار شناسی تفسیری است که بدین منظور نمونه پژوهش شامل 24 نفر از متخصصان و خبرگان دانشگاه‌های فرهنگیان شمال غرب کشور، با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند و داده‌ها از طریق مصاحبه با این افراد گردآوری شد. متن مصاحبه‌ها پس از مكتوب‌سازی با رویكرد به روش دیكلمن مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.


یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان دادکه عوامل اثرگذار بر حسادت سازمانی در بین کارکنان دانشگاه فرهنگیان به 73 مفهوم و در قالب 19 مضمون فرعی و 7 مضمون اصلی با عناوین رفتارهای ضد شهروندی، فرهنگ سازمانی، ویژگی‌های شخصیتی، وجود فاصله بین مدیر و کارکنان (تبادل رهبر ـ عضو)، جو سازمانی نامطلوب، قابلیت‌های یادگیری سازمانی و رهبری معنوی تقسیم می‌شوند.


ملاحظات اخلاقی: در تدوین این تحقیق حفظ اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است.


نتیجه‌گیری: با توجه به یافته‌های پژوهش، مدیریت دانشگاه می‌تواند با تأمل بیشتر بر روی عوامل منفی تأثیرگذار بر رفتار و روابط بین کارکنان و با کاهش و تعدیل این عوامل و ایجاد جو سازمانی مطلوب و کاهش فاصله با کارکنان و تقویت روایط با آن‌ها و با رهبری معنوی خود موفقیت سازمان تحت مدیریت خویش را تضمین کند.

تأثیر سرمایه اجتماعی بر تعهد سازمانی با نقش میانجی رهبری اخلاقی دراداره کل شیلات سیستان و بلوچستان

حاجیه رجبی فرجاد, محمد مهدی رمضان‌زاده, وحید افشانی

مجله اخلاق زیستی, دوره 10 شماره 35 (1399), 1 July 2020 , صفحه 1-13
https://doi.org/10.22037/bioeth.v10i35.29024

زمینه و هدف: با توجه به اهمیت تعهد سازمانی به عنوان یک متغیر مهم در رفتار کارکنان و آثار بالقوه و جدی آن بر عملکرد سازمان، پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر سرمایه اجتماعی بر تعهد سازمانی کارکنان با نقش میانجی رهبری اخلاقی انجام گرفته است.


مواد و روش‌ها: این تحقیق از حیث هدف کاربردی و از حیث روش اجرا توصیفی ـ پیمایشی است. جامعه آماری پژوهش را کلیه کارکنان اداره کل شیلات استان سیستان و بلوچستان به تعداد 394 نفر تشکیل داده که با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای و با استفاده از فرمول کوکران 195 نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. به منظور جمع‌آوری داده‌های آماری از پرسشنامه‌های استاندارد سرمایه اجتماعی ناهاپیت و گوشال (1998 م.)، تعهد سازمانی آلن و می‌یر (1974 م.) و رهبری اخلاقی کارلشون و همکاران (2011 م.) استفاده شده است. برای بررسی رابطه علی بین متغیرها از روش مدل‌‌سازی معادلات ساختاری با استفاده از نرم‌افزارSmart PLS  استفاده‌ شده است.


یافته‌ها: نتایج حاصل از تحقیق نشان می‌دهد که سرمایه اجتماعی بر تعهد سازمانی با نقش میانجی رهبری اخلاقی مؤثر است. همچنین سرمایه اجتماعی به میزان 0/145 بر تعهد سازمانی و به میزان 0/384 بر رهبری اخلاقی مؤثر است و رهبری اخلاقی به میزان 0/643 بر تعهد سازمانی تأثیرگذار است.


ملاحظات اخلاقی: مشارکت‌کنندگان با آگاهی از اهداف پژوهش پرسشنامه‌ها را تکمیل کردند.


نتیجه‌گیری: جهت‌دهی سرمایه اجتماعی و به کارگیری رهبری اخلاقی می‌تواند زمینه را برای ارتقای تعهد سازمانی فراهم کند. بنابراین به منظور بهبود وضعیت تعهد سازمانی به مدیران سازمان توصیه می‌شود به ظرفیت سرمایه اجتماعی و سبک رهبری اخلاقی توجه ویژه داشته باشند.

مبانی هنجاری خسارت‌زدایی جمعی از بزه‌دیدگان جرائم

فرامرز قلی‌پور جمنانی, سیدرضا احسان‌پور

مجله اخلاق زیستی, دوره 10 شماره 35 (1399), 1 July 2020 , صفحه 1-10
https://doi.org/10.22037/bioeth.v10i35.27049

زمینه و هدف: این مطالعه در زمینه حمایت از بزه‌دیدگان و تسکین آلام جسمی، روحی و روانی آنان از نظراخلاقی و اجتماعی و با هدف تبیین نظریه خسارت‌زدایی جمعی از بزه‌دیدگان جرائم و تحلیل مبانی هنجاری آن انجام شده است.


مواد و روش‌ها: در این مطالعه تحلیلی، پس از جستجوی هدفمند و مرور منابع، نظریه خسارت‌زدایی جمعی، تبیین و مبانی هنجاری آن تحلیل شد.


یافته‌ها: یکی از دغدغه‌های مهم نظام‌های حقوقی، جبران تمام خسارت و زیان‌های وارده بر بزه‌دیده در سریع‌ترین زمان و به راحت‌ترین شیوه است، به ‌نحوی که بزه‌دیده، خسارات ناشی از جرم را در فرایند خارج از رسیدگی دادگاه کیفری و صرف نظر از تعقیب یا مجازات بزه‌کار و یا صرف نظر از توانایی یا ناتوانایی وی به جبران خسارت، از دولت یا سازمان‌های مردم‌نهاد دریافت کند. تحقق این امر زمانی میسر خواهد بود که نظام خسارت‌زدایی جمعی از بزه‌دیدگان حاکم شود. بر اساس نظریه خسارت‌زدایی جمعی، بزه‌دیده کلیه خسارات وارده بر خود را از دولت و سازمان‌های مردم‌نهاد دریافت می‌کند و دولت نیز پس از پرداخت خسارت بزه‌دیده و به جانشینی از وی، علیه مرتکب جرم اقدام به طرح دعوی نموده و خسارات پرداختی را دریافت می‌کند. مبانی هنجاری این سیاست، عدالت، همبستگی اجتماعی و لزوم حمایت از قربانیان جرم است. نظریه خسارت‌زدایی جمعی از نظریه‌های تابع بزه‌دیده‌مداری حمایتی است که گستره آن ترمیم خسارات مادی، عاطفی و حتی پزشکی را شامل می‌شود.


ملاحظات اخلاقی: موارد مربوط به اخلاق در پژوهش و نیز امانتداری در استناد به متون و ارجاعات مقاله تماماً رعایت گردید.


نتیجه‌گیری: در حقوق کیفری ایران، به جز بحث ضمان عاقله که نهادی استثنایی و برگرفته از فقه جزایی است، نص خاصی مرتبط با خسارت‌زدایی جمعی و جبران ضرر و زیان وارده بر بزه‌دیده خارج از سیستم عدالت قضایی وجود ندارد و رویه قضایی نیز در عمل به این مهم گرایشی نشان نداده است. از این رو توصیه می‌شود اصل مسؤولیت مطلق دولت در جبران کامل خسارات وارده بر بزه‌دیدگان توسط سیاستگذار جنایی به رسمیت شناخته شود.

زمینه و هدف: صنعت گردشگری‌ پزشکی جهان سالانه حدود 20‌% افزایش درآمد دارد و سرمایه‌گذاری در این بخش علاوه بر این‌که یک روش افزایش درآمد است، سبب بهبود خدمات، ایجاد تعادل مطلوب تجارت و به طور کلی افزایش گردشگری نیز هست. هدف از پژوهش حاضر تدوین و ارزیابی شاخص‌های سیاستگذاری و قوانین گردشگری پزشکی ایران در جهت گسترش دهکده‌های سلامت است.


مواد و روش‌ها: در این مطالعه ترکیبی از روش‌های کیفی و کمی استفاده شد. در مرحله اول تحلیل محتوا به مثابه استراتژی تحقیق انتخاب و از نرم‌افزار 18 MAXQDA برای‏ تجزیه و تحلیل داده‌ها بهره گرفته شد، سپس داده‌های گردآوری‌شده در قالب پرسشنامه و مصاحبه در اختیار خبرگان قرار گرفت و به نهایی‌شدن شاخص‌ها منجر شد؛ در مرحله دوم به ارزیابی کمی شاخص‌های تعیین‌شده با استفاده از تکنیک‌های تصمیم‌گیری چند شاخصه پرداخته شد.


یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان داد که به ترتیب شاخص‌های قوانین مربوط به بیمه‌های درمانی، قوانین مربوط به خطاهای پزشکی، سیاست‌های تبلیغاتی، قوانین مورد نیاز و جدید، سیاست‌های حمایتی مهم‌ترین شاخص‌های حوزه قوانین و سیاستگذاری در راستای توسعه گردشگری پزشکی و با رویکرد گسترش دهکده‌های سلامت هستند.


ملاحظات اخلاقی: در این پژوهش ملاحظات اخلاقی نظیر صلاحیت و تخصص جامعه آماری رعایت شد.


نتیجه‌گیری: این پژوهش لزوم توجه مسؤولان امر را در تدوین، طراحی و پیاده‌سازی استراتژی‌های بلندمدت و کوتاه‌مدت متناسب با شاخص‌های مطرح‌شده به صورت یکپارچه و با تأکید بر الویت‌بندی انجام‌شده برای نظام سلامت و در جهت ارتقای گردشگری پزشکی می‌طلبد.

جرائم زیست‌محیطی و پیشگیری از ضررهای زیستی در سنجه جرم‌شناسی فرهنگی سبز

علیرضا میرکمالی, امین حاجی‌وند, علی نباتی

مجله اخلاق زیستی, دوره 10 شماره 35 (1399), 1 July 2020 , صفحه 1-11
https://doi.org/10.22037/bioeth.v10i35.28923

زمینه و هدف: توجه به جرائم زیست‌محیطی از جهت ضررهای زیستی فراوانی که دارد، محور اصلی مطالعات جرم‌شناسی فرهنگی سبز واقع شده است. هدف این تحقیق شناسایی جرائم زیست‌محیطی و رهنمودهای پیشگیری از ضرر زیستی در سنجه این جرم‌شناسی است.


مواد و روش‌ها: در این پژوهش تحلیلی به بررسی و تحلیل دیدگاه‌های جرم‌شناسان سبز انتقادی معاصر در خصوص جرائم زیست‌محیطی و پیشگیری از ضررهای زیستی با استفاده از اصول اخلاق زیستی پرداخته می‌شود.


یافته‌ها: خواسته اصلی جرم‌شناسی فرهنگی از جرم‌شناسی سبز، توجه به مؤلفه فرهنگ است و خواسته مهم جرم‌شناسی سبز از جرم‌شناسی فرهنگی، توجه به این نکته مهم است که آسیب‌ها و فجایع زیست‌محیطی که از سوی دولت‌ها و شرکت‌ها ارتکاب می‌یابد، نباید مورد غفلت قرار گیرد. تلفیق و ادغام این دو رویکرد کمک به سزایی در قالب پیشگیری از ضررهای زیستی ارائه می‌دهد، چراکه تکیه جرم‌شناسی فرهنگی سبز بر مؤلفه‌های فرهنگ و آموزش با حداقل میزان مداخله کیفری با رویکرد جرم‌زدایی، در راستای تحقق اخلاق زیستی و عدالت اجتماعی است.


ملاحظات اخلاقی: موارد مربوط به اخلاق در پژوهش و امانتداری در ارجاعات مقاله رعایت گردیده است.


نتیجه‌گیری: حاصل تلفیق دو نوع جرم‌شناسی فرهنگی و جرم‌شناسی سبز، جرم‌شناسی فرهنگی سبز است که دو مؤلفه مهم فرهنگ و آسیب‌های زیست‌محیطی دولتی را مد نظر قرار می‌دهد. پیشگیری از آسیب‌های زیست‌محیطی در این رویکرد ادغام‌یافته، از طریق فرهنگ‌سازی و نهادینه‌کردن اصول و منش‌های اخلاق زیست‌محیطی، حفاظت از محیط زیست را امکان‌پذیر می‌سازد.

تحلیل و ارزیابی مبانی اخلاقی رویکرد حقوقی زیست‌فناوری متن‌‌باز

جعفر نظام‌الملکی; سیدحسن شبیری زنجانی

مجله اخلاق زیستی, دوره 10 شماره 35 (1399), 1 July 2020 , صفحه 1-22
https://doi.org/10.22037/bioeth.v10i35.28297

زمینه و هدف: رویکرد حقوقی زیست‌فناوری متن‌‌باز درصدد اعمال اصول متن‌‌باز در حوزه نوآوری‌های زیست‌فناوری و با لحاظ ماهیت و ضروریات حوزه مذکور است. این مطالعه با هدف انطباق اصول اخلاق زیستی با مبانی و اصول اسلامی و همچنین با رویکرد حقوقی زیست‌فناوری متن‌‌باز صورت گرفته است تا قابلیت اعمال این رویکرد حقوقی در نظام حقوقی ایران را از منظر اخلاقی توجیه کند.


مواد و روش‌ها: در اینجا پس از آشنایی با رویکرد حقوقی زیست‌فناوری متن‌‌باز و ماهیت و اصول اخلاق زیستی با اتخاذ روش توصیفی و بر مبنای منابع پایه و اساسی نظری که از طریق روش کتابخانه‌ای گردآوری شده‌ا‌‌ند، با روش بنیادی بدواً به ارزیابی قابلیت انطباق و اعمال اصول اخلاق زیستی در حقوق ایران و تغییرات ضروری در این زمینه پرداخته و سپس به انطباق رویکرد حقوقی زیست‌فناوری با اصول اخلاق زیستی می‌پردازیم.


یافته‌ها: اصول چهارگانه اخلاق زیستی با لحاظ برخی تغییرات با اصول و مبانی اسلامی سازگار بوده و در نظام حقوقی ایران قابل اعمال است. مقدمه اساسی اصل خودمختاری یا استقلال، علم و آگاهی کامل است. تسهیل اطلاع‌رسانی و دسترسی و تبادل آسان و راحت اطلاعات، مواد زیستی و ابزارهای مورد نیاز در نوآوری از مهم‌ترین عناصر و مؤلفه‌ها در رویکرد زیست‌فناوری متن‌‌باز است؛ این موارد به همراه رویه به اشتراک‌گذاری در رویکرد حقوقی زیست‌فناوری متن‌‌باز در نهایت رویه‌ای مؤثر و کارآمد را برای کسب آگاهی مخاطبین در قلمرو مورد نظر در بیشترین حد ممکن فراهم می‌سازد، به علاوه رویکرد حقوقی مذکور با رفع موانع و محدودیت‌های زمینه‌ساز تبعیض در دسترسی اشخاص به مواد زیستی و اطلاعات نوآورانه و همچنین تجهیزات مورد نیاز در نوآوری یکی از موانع مهم تحقق اصل استقلال یا خودمختاری را از بین می‌برد. در راستای اعمال اصل خیررسانی و زیان‌نرساندن، بهترین روش برای ارزیابی خطرات و آثار ناشی از نوآوری اتخاذ ابزارهای تبادل اطلاعات یا همان شبکه‌های به اشتراک‌گذاری اطلاعات نوآورانه می‌باشد که یکی از ابزارهای رویکرد حقوقی زیست‌فناوری متن‌‌باز است. بر مبنای اهداف و اصول رویکرد حقوقی زیست‌فناوری متن‌‌باز باید رویکرد مذکور را در راستای تحقق اصل عدالت در اخلاق زیستی دانست


ملاحظات اخلاقی: اصول چهارگانه اخلاق زیستی قابلیت اعمال رویکرد زیست‌فناوری متن‌باز را از منظر اخلاقی توجیه می‌نماید.


نتیجه‌گیری: اصول اخلاق زیستی اعمال رویکرد زیست‌فناوری متن‌‌باز را در نظام حقوقی ایران از منظر اخلاق اسلامی توجیه می‌کند.