• ورود
  • ثبت‌نام
  • فارسی
    • English

مجله اخلاق پزشکی - علمی پژوهشی

  • صفحه اصلی
  • درباره مجله
    • درباره‌ مجله
    • هدف و دامنه
    • دسترسی آزاد
    • نمایه نامه ها
    • سیاست های داوری
    • هیأت تحریریه
    • سیاست ذخیره سازی
    • سیاست بررسی سرقت علمی و ادبی
    • سیاست مقالات پیش چاپ (preprint)
    • سیاست مقاله در کنگره
    • بیانیه استفاده از هوش مصنوعی
  • مقالات
    • شماره های پیشین
    • شماره جاری
    • مقالات در دست انتشار
    • مقالات پذیرفته شده
  • راهنمای نویسندگان
    • راهنمای ارسال مقاله
    • نکات مهم ارسال مقاله
    • اصول اخلاقی نشر
    • بازپس گیری و حذف مقاله
    • فرم تعهد نامه
    • هزینه انتشار
    • دریافت کد ارکید
  • راهنمای داوران
  • سوالات متداول
  • تماس با ما
جستجوی پیشرفته
  1. صفحه اصلی
  2. بایگانی‌ها
  3. دوره 20 (1405): 1405. مجله اخلاق پزشکی
  4. مقاله مروری

دوره 20 (1405)

تیر 2026

مروری بر ملاحظات اخلاقی دستورالعمل پیشینی درمان (با نگاهی به جایگاه آن در حقوق ایران)

  • محمد حسن صادقی مقدم
  • امین قاسم پور
  • کلثومه گلی

مجله اخلاق پزشکی - علمی پژوهشی, دوره 20 (1405), 13 تیر 2026 , صفحه 1-15
https://doi.org/10.22037/mej.v20i.51313 چاپ شده: 2026-08-13

  • مقاله
  • دانلود
  • ارجاع
  • مراجع
  • آمار
  • اشتراک

چکیده

زمینه و هدف: گسترش اندیشه‌های مبتنی بر اصالت فرد در جهان، حوزه پزشکی را نیز تحت‌الشعاع خود قرار داده است و سبب ایجاد مفهومی تحت‌ عنوان «خودمختاری (Autonomy)» بیماران در مقابل «پدرسالاری (Paternalism)» سنتی حاکم بر پزشکی شده است. پیش‌بینی ابزاری موسوم به «دستورالعمل پیشینی درمان» از نتایج و جلوه‌های بارز این اندیشه‌هاست. «دستورالعمل پیشینی درمان (Advance Directive)» به بیماران اجازه می‌دهد که ترجیحات و خواسته‌های درمانی کنونی خود را، در فرم‌های از پیش‌تعیین‌شده، منعکس نمایند تا در آینده و در شرایطی که «ظرفیت‌تصمیم‌گیری» خود را از دست می‌دهند، مورد بهره‌برداری پزشکان قرار گیرد. این پژوهش با هدف تبیین مفهوم «دستورالعمل پیشینی درمان»، تحلیل مهم‌ترین ملاحظات اخلاقی ناظر بر آن و بررسی جایگاه آن در حقوق ایران انجام شده است.

روش: پژوهش حاضر با روش ‌مرور روایتی و با جستجوی مقالات فارسی و انگلیسی صورت گرفته ‌است. فرآیند جستجوی مقالات در پایگاه‌های علمی معتبر داخلی و خارجی SID، Noormags‌، ScienceDirect و موتور جستجوی هوشمند Google Scholar انجام شد. واژگان کلیدی مورد استفاده شامل کلمات انگلیسی «Advance Directives» و «Advance Care Planning» و معادل‌های فارسی آن، یعنی «دستورالعمل پیشینی درمان» و «برنامه‌ریزی پیشینی مراقبت» بودند. بازه زمانی مطالعات از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ میلادی تعیین گردید.

ملاحظات اخلاقی: در کلیه مراحل تحقیق، اصول ناظر بر اخلاق پژوهش، از جمله اصالت ‌متون، صداقت و امانتداری مد‌ نظر قرار گرفته ‌است.

یافته‌ها: بر اساس یافته‌های پژوهش، اگرچه ابزار «دستورالعمل پیشینی درمان»، با هدف ارتقای خودمختاری بیمار و احترام به اراده وی طراحی شده است، اما در عمل با چالش‌ها و ملاحظات بنیادینی مواجه است. این ملاحظات هم در سطح نظری(مانند خودپدرسالاری، تقدم خودمختاری بر اصول سودرسانی و ضررنرسانی، نقض کرامت انسانی و نادیده‌انگاری خودمختاری رابطه‌ای) و هم در سطح عملی (همچون عدم قطعیت در پیش‌بینی خواسته‌های آینده بیمار، وجود ابهام در تفسیر، بی‌توجهی به تأثیر عوامل فرهنگی و اجتماعی، عدم اجرا توسط پزشک بر اساس رویه‌های ریشه‌دار طبابت و فقدان دسترسی در شرایط اورژانسی) مطرح گردیده‌ ‌است.

نتیجه‌گیری: بررسی‌ها نشان‌ می‌دهد که «دستورالعمل پیشینی درمان»، علیرغم آنکه با هدف احترام به خودمختاری بیمار در فرآیند درمان ارائه شده است و کوشیده ‌است که بر برخی چالش‌های پدرسالاری حاکم بر پزشکی غلبه پیدا کند، اما در سطوح نظری و عملی با چالش‌ها و تعارضات بنیادینی رو به‌ رو است و نمی‌توان این ابزار را لزوماً به عنوان راه ‌حلی قطعی و کارآمد، برای مراقبت‌های پایان حیات تلقی کرد. دستورالعمل پیشینی درمان، در نظام حقوقی ایران و به طور خاص در منشور حقوق بیماران، به عنوان یک ابزار درمانی پیش‌بینی ‌شده است، اما فاقد جنبه الزام‌آور است.

کلمات کلیدی:
  • دستورالعمل‌پیشینی‌درمان
  • اخلاق پزشکی
  • خودمختاری بیماران
  • حقوق پزشکی
  • کرامت بیمار
  • منشور حقوق بیمار
  • pdf (English)

ارجاع به مقاله

صادقی مقدم م. ح., قاسم پور ا., & گلی ک. (2026). مروری بر ملاحظات اخلاقی دستورالعمل پیشینی درمان (با نگاهی به جایگاه آن در حقوق ایران). مجله اخلاق پزشکی - علمی پژوهشی, 20, 1–15. https://doi.org/10.22037/mej.v20i.51313
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.acm-sig-proceedings##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.acs-nano##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.apa##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.associacao-brasileira-de-normas-tecnicas##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.chicago-author-date##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.harvard-cite-them-right##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.ieee##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.modern-language-association##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.turabian-fullnote-bibliography##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.vancouver##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.download.ris##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.download.bibtex##

مراجع

1. Kittay EF. The liberal autonomous subject and the question of health inequalities. In: Buchbinder M, Rivkin-Fish M, Walker RL, editors. Understanding Health Inequalities and Justice: New Conversations Across the Disciplines. Chapel Hill (NC): University of North Carolina Press; 2016. p.112-34.

2. Taylor HJ. What are ‘best interests’? A critical evaluation of ‘best interests’decision-making in clinical practice. Medical Law Review. 2016;24(2):176-205.

3. Peicius E, Blazeviciene A, Kaminskas R. Are advance directives helpful for good end of life decision making: A cross sectional survey of health professionals. BMC Medical Ethics. 2017;18(1):40.

4. Thompson AE. Advance directives. JAMA. 2015;313(8):868.

5. Sedini C, Biotto M, Crespi Bel’skij LM, Moroni Grandini RE, Cesari M. Advance care planning and advance directives: An overview of the main critical issues. Aging Clinical and Experimental Research. 2022;34(2):325-30.

6. Banja J, Sumler M. Overriding advance directives: A 20‐year legal and ethical overview. Journal of Healthcare Risk Management. 2019;39(2):11-18.

7. Vogelstein E. Autonomy and the moral authority of advance directives. Journal of Medicine and Philosophy. 2016;41(5):500-20.

8. House SA, Schoo C, Ogilvie WA. Advance directives [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2017 [cited 2026 May 1]. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459133.

9. Carter M. Advance directives: The principle of determining authenticity. Hastings Center Report. 2022;52(1):32-41.

10. Arruda LM, Abreu KP, Santana LB, Sales MV. Variables that influence the medical decision regarding Advance Directives and their impact on end-of-life care. Einstein (São Paulo). 2019;18:eRW4852.

11. Scholten G, Bourguignon S, Delanote A, Vermeulen B, Van Boxem G, Schoenmakers B. Advance directive: Does the GP know and address what the patient wants? Advance directive in primary care. BMC Medical Ethics. 2018;19(1):58.

12. Asagumo A. Relational autonomy, the right to reject treatment and advance directives in Japan. Asian Bioethics Review. 2022;14(1):57-69.

13. Tsinorema S. The principle of autonomy and the ethics of advance directives. Synthesis Philosophica. 2015;59(1):73-88.

14. Dixon J, Matosevic T, Knapp M. The economic evidence for advance care planning: Systematic review of evidence. Palliative Medicine. 2015;29(10):869-84.

15. Arman A, Mobasher M, Aminizadeh M. Is it Possible to apply an Advance Directive in Iran’s Health System?. Iranian Journal of Medical Ethics and History of Medicine. 2024;17(1):154-64. [Persian]

16. Um S. Vices in autonomous paternalism: The case of advance directives and persons living with dementia 1. Bioethics. 2022;36(5):511-8.

17. Luck G, Eggenberger TL, Bautista A, Peters D, Mellman RT, Keller KB, et al. Fearing pain at the end of life: A review of advance directives. American Journal of Hospice and Palliative Medicine. 2024;41(7):824-30.

18. Stock E, Nickel CH, Elger BS, Martani A. The instrumental value of advance directives: Lesson learned from the COVID-19 pandemic for policymaking. Research in Health Services & Regions. 2025;4:1-9

19. Rodríguez‐Prat A, Balaguer A, Crespo I, Monforte‐Royo C. Feeling like a burden to others and the wish to hasten death in patients with advanced illness: A systematic review. Bioethics. 2019;33(4):411-20.

20. Lima JS, Lima JG, Lima SI, Alves HK, Rodrigues WF. Advance directives: Patient autonomy and professional safety. Revista Bioética. 2022;30(4):769-79.

21. Vitale A. Advanced healthcare directives: An analysis of the ethical and legal related issues and a current comparison among EU Members States. Bioethica. 2019;5(2):51-66.

  • چکیده مشاهده شده: 9 بار
  • pdf (English) دانلود شده: 0 بار

آمار دانلود

  • لینکدین
  • تویتر
  • فیسبوک
  • گوگل پلاس
  • تلگرام

اطلاعات

  • برای خوانندگان
  • برای نویسندگان
  • برای کتابداران

زبان

  • فارسی
  • English
  • صفحه اصلی
  • بایگانی
  • ارسال مقاله
  • درباره‌ی مجله
  • تیم سردبیری
  • اطلاعات تماس

Creative Commons License

مجله اخلاق پزشکی دارای رتبه علمی پژوهشی از کميسيون نشريات علوم پزشکی کشور (https://irisweb.ir)، وابسته به مرکز تحقيقات اخلاق و حقوق پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی بوده و به صورت پیوسته (Continuous) منتشر می شود. این مجله، یک مجله‌ الکترونيکی (بر خط) است که به زبان فارسی به همراه چکيده انگليسی با دسترسی آزاد (Open Access) چاپ می شود و تابع سیاست دسترسی باز از نوع 4 (CC BY-NC 4.0) می­ باشد. براساس این مجوز استفاده از مطالب مجله با ذکر منبع آزاد است؛ اما نباید مورد استفاده تجاری قرار گیرد.

قدرت یافته از OJSPlus