فصلنامه علمی پژوهشی بهداشت در عرصه

زمینه و اهداف: دیابت در سالمندان با افزایش خطر ابتلا به اختلالات روانی همراه است. با توجه به محدودیت پژوهش‌های داخلی در مناطق غربی ، این مطالعه با هدف مقایسه شیوع و شدت علائم افسردگی، اضطراب و استرس در سالمندان مبتلا و غیر مبتلا به دیابت نوع ۲ در شهر کرمانشاه انجام شد.

مواد و روش‌ها: این مطالعه مقطعی- تحلیلی شامل ۵۴۲ سالمند ۶۰ سال و بالاتر (۲۷۱ نفر مبتلا به دیابت و ۲۷۱ نفر غیرمبتلا) از مراکز جامع سلامت شهرکرمانشاه در سال۱۴۰۴ بود. نمونه‌گیری به روش تصادفی چند مرحله‌ای (طبقه‌ای- خوشه‌ای) صورت گرفت. میانگین سنی شرکت‌کنندگان 67/7 سال و اکثریت آنان زن بودند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه استاندارد DASS-21 و از طریق مراجعه حضوری جمع‌آوری شدند. تحلیل با آزمون تی مستقل و آنالیز کوواریانس (ANCOVA) در SPSS نسخه ۲۵، انجام شد (P<0/05) .موازین اخلاقی درانجام این پژوهش رعایت گردید.

یافته‌ها: میانگین نمرات اضطراب (3/8± ۷/۷ در مقابل 3/1 ± 4/3)، استرس (3/7± 8/08 در مقابل 3/5 ± 5/1) و افسردگی (4/29 ± 7/5 در مقابل 3/8 ± 4/5) در سالمندان دیابتی به ‌طور معناداری بالاتر بود ( P<0/05)، شیوع افسردگی متوسط و بالاتر در گروه دیابتی (12/5 در مقابل 1/1) درصد و شیوع اضطراب متوسط و بالاتر (24/7 در مقابل 6/3) درصد تفاوت معناداری داشت (P<0/001) آنالیز کوواریانس پس از کنترل متغیرهای مخدوش‌کننده (سن، جنس، تحصیلات و درآمد)، این تفاوت معنادار را تأیید کرد (P<0/001).

نتیجه‌گیری: سالمندان مبتلا به دیابت نسبت به همتایان غیر دیابتی خود سطوح بالاتری از استرس، اضطراب و افسردگی را تجربه می‌کنند. یافته‌ها ضرورت ادغام غربالگری سلامت روان در برنامه‌های مراقبت دیابت سالمندان را نشان می‌دهد.

زمینه و اهداف: پروژه‌های ساخت مترو به دلیل پیچیدگی فنی و ریسک‌های متعدد، نیازمند استقرار سیستم‌های مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست (HSE) در سطحی بالغ و نظام‌مند هستند. هدف این پژوهش، توسعه ابزاری بومی جهت ارزیابی سطح بلوغ سیستم مدیریت HSE در پروژه‌های ساخت مترو بود.

مواد و روش‌ها: این مطالعه توصیفی- مقطعی در سال ۱۴۰۲ انجام شد. ابتدا با مرور متون علمی و اخذ نظر خبرگان، مؤلفه‌ها و شاخص‌های مرتبط استخراج و ابزار اولیه طراحی گردید. روایی محتوایی ابزار تأیید و پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ (0/85) ارزیابی شد. به منظور تعیین وزن شاخص‌ها از روش تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) استفاده شد. ابزار نهایی در پروژه‌های ساخت متروی تهران اجرا و داده‌ها تحلیل گردید. این پژوهش با پایبندی کامل به اصول اخلاقی انجام شد.

یافته‌ها: ابزار طراحی‌ شده شامل ۶ مؤلفه و ۱۲ شاخص اصلی بود. نتایج نشان داد بیشترین وزن مربوط به مؤلفه "آمادگی و پاسخگویی در شرایط اضطراری" و کمترین وزن مربوط به "آموزش‌های تخصصی" است. میانگین امتیاز بلوغ HSE در پروژه‌های مورد بررسی در سطح "مدیریت‌ شده" (3/16 از ۵) قرار داشت.

نتیجه‌گیری: ابزار توسعه‌یافته از روایی و پایایی مناسب برخوردار بوده و چارچوبی کاربردی برای سنجش و بهبود سطح بلوغ HSE در پروژه‌های زیرساختی فراهم می‌کند. با توجه به وزن بالای آمادگی در شرایط اضطراری، اولویت‌دهی به برنامه‌ریزی مدیریت بحران، ارتقای ساختارهای مدیریتی و کنترل مخاطرات در محیط‌های زیرزمینی پیچیده، نقشی کلیدی و مستقیم در ارتقای سطح بلوغ سیستم مدیریت HSE در این پروژه‌ها دارد.

زمینه و اهداف: تصفیه شیرابه محل دفن پسماند به‌دلیل غلظت بالای ترکیبات آلی و معدنی مقاوم، نیازمند به‌کارگیری فرآیندهای ترکیبی است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی عملکرد سیستم ترکیبی بیولوژیکی هوازی و جذب با نانوسیلیس در تصفیه شیرابه پسماند سراوان انجام شد.

مواد و روش‌ها: نمونه‌های شیرابه پس از تعیین مشخصات فیزیکوشیمیایی، به مدت ۲۵ روز در راکتور هوازی آزمایشگاهی تحت تصفیه قرار گرفتند. پساب خروجی، جهت حذف تکمیلی آلاینده‌ها، با جاذب نانو سیلیس تماس داده شد و اثر پارامترهای عملیاتی شامل زمان تماس، pH و غلظت جاذب بر راندمان حذف آلاینده‌ها بررسی گردید. موازین اخلاقی درانجام این پژوهش، رعایت گردید.

یافته‌ها: نتایج نشان داد که شیرابه خام با قابلیت تجزیه‌پذیری بیولوژیکی متوسط رو به بالا، مناسب برای تصفیه بیولوژیکی است. فرآیند بیولوژیکی هوازی منجر به کاهش ۷۳ درصد BOD₅،۶۰ درصد COD و ۵۷ درصد TSS شد؛ اما راندمان حذف فلزات سنگین در این مرحله محدود بود. در مرحله جذب تکمیلی با نانوسیلیس، راندمان حذف BOD_5، COD و TSS تحت شرایط بهینه زمان تماس ۴۵ دقیقه، pH برابر ۴ و دوز جاذب g/l ۱ به ترتیب به ۸۹، ۸۷ و ۸۷ درصد افزایش یافت. در خصوص حذف فلزات سنگین، به کارگیری نانوسیلیس در زمان تماس ۷۵ دقیقه، دوز ثابت g/l 0/4 و pH در محدوده ۷-۱۰ منجر به دستیابی به حداکثر راندمان حذف فلزات از پساب بیولوژیکی گردید.

نتیجه‌گیری: تکمیل فرآیند بیولوژیکی هوازی با جاذب نانو سیلیس در صورت تنظیم دقیق متغیرهای عملیاتی براساس نوع آلاینده هدف می‌تواند به ‌عنوان رویکردی کارآمد و قابل توسعه برای تصفیه شیرابه‌ با قابلیت تجزیه‌پذیری بیولوژیکی مناسب مورد استفاده قرار گیرد.

زمینه و اهداف: میکروپلاستیک‌ها به ‌عنوان آلاینده‌های نو ظهور، تهدیدی جدی برای اکوسیستم‌های آبی محسوب می‌شوند. این پژوهش با هدف بررسی کارایی سیستم پلاسمای سرد اتمسفری در تخریب میکروپلاستیک پلی‌استایرن از محیط‌های آبی انجام شد.

مواد و روش‌ها: آزمایش‌ها در یک راکتور استوانه‌ای نیمه ‌منقطع (ولتاژ تا ۵۰ کیلو ولت، فرکانس ۱ تا ۵۰ کیلوهرتز) اجرا گردید. با استفاده از روش سطح پاسخ (طراحی ترکیبی مرکزی)، اثر متغیرهای زمان واکنش، ولتاژ، نرخ جریان هوا، غلظت اولیه و pH بر راندمان تخریب بهینه‌سازی شد. سنجش میکروپلاستیک‌ها از طریق شمارش میکروسکوپی صورت گرفت. همچنین سینتیک واکنش، نقش رباینده‌های رادیکال، تأثیر عوامل مداخله‌گر یونی و تغییرات COD و TOC در شرایط بهینه مورد تحلیل قرار گرفت. پژوهش با رعایت کامل پروتکل‌های اخلاقی انجام شد.

یافته‌ها: مدل درجه ‌دوم ارائه ‌شده دارای توان پیش‌بینی بالایی بود (P<0/0001). بیشترین راندمان حذف (77/7 درصد) در زمان ۵۲ دقیقه، ولتاژ ۳۰ کیلو ولت، نرخ جریان ۱۴ لیتر بر دقیقه، pH برابر 6/9 و غلظت اولیه ۵۰۹ عدد در لیتر حاصل شد. بررسی‌های مکانیسمی نشان داد رادیکال هیدروکسیل نقش اصلی و رادیکال سوپراکساید سهم ثانویه را در تخریب اکسیداتیو دارند. سینتیک فرایند از مدل درجه ‌اول پیروی کرد. اثر کاتیون‌ها و آنیون‌ها بر گونه‌های فعال تأیید شد. مقادیر انرژی مصرفی (EEC  و EEC_m) به ‌ترتیب 252/1 و 153/4 کیلو وات ‌ساعت بر گرم تعیین گردید که بیانگر بهره‌وری انرژی مطلوب سیستم است.

نتیجه‌گیری: فناوری پلاسمای سرد اتمسفری به ‌عنوان یک فرآیند اکسیداسیون پیشرفته، گزینه‌ای کارآمد، اقتصادی و سازگار با محیط ‌زیست برای حذف میکروپلاستیک‌های پلی‌استایرن از منابع آبی است.

زمینه و اهداف: سواد رسانه‌ای توانایی دستیابی، تجزیه و تحلیل، نقد، ارزیابی وایجاد ارتباط باگونه‌های مختلف پیام‌های رسانه‌ای است و در میان انواع مخاطبین رسانه‌ها، نوجوانان بیشتر از همه تحت تاثیر رسانه‌ها قرار دارند. پژوهش حاضر به منظور تعیین وضعیت سواد رسانه‌ای دانش‌آموزان دختر پایه اول دبیرستان‌های متوسطه شهر تهران در سال تحصیلی 1404- 1403 انجام شد.

مواد و روش‌ها: در این مطالعه توصیفی تحلیلی 211 نفر از دانش‌آموزان دختر پایه اول متوسطه که به روش نمونه‌گیری دو مرحله‌ای انتخاب شدند، مورد ارزیابی قرار گرفتند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته که روایی و پایایی آن محاسبه گردید، جمع آوری شد. تحلیل اطلاعات با استفاده از نرم افزار SPSS 24 انجام گردید. رعایت ملاحظات اخلاقی در تمام مراحل اجرای مطالعه در نظر گرفته شد.

یافته‌ها: بیشترین فراوانی دانش‌آموزان (43/6٪) مربوط به گروه سنی سیزده سال بود. بیش از نیمی از دانش‌آموزان (57/8٪) میانگین سواد رسانه‌ای بین 101-65 داشتند، نمره سواد رسانه‌ای 40/8٪ دانش‌آموزان نیز 140-102 بود و بقیه نمره کمتر از 65 داشتند. سواد رسانه ای خوب در دانش‌آموزانی با  پدر دارای تحصیلات کارشناسی ارشد (25/6٪) ، مادر با تحصیلات راهنمایی و سیکل (55/7٪) ، و پدر با شغل آزاد (56/6٪) مشاهده شد.

نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان داد که سواد رسانه‌ای دانش آموزان در سطح متوسط و خوب قرار دارد. ولی با توجه به اهمیت و ضرورت سواد رسانه‌ای با برنامه‌ریزی آموزشی می توان به ارتقای سطح سواد رسانه‌ای دانش‌آموزان و بهره‌گیری آگاهانه‌تر آنان از رسانه‌ها کمک نمود.

زمینه و اهداف: خودکارآمدی و سبک زندگی سالم از عوامل کلیدی مؤثر بر ارتقای سلامت در محیط‌های آموزشی هستند. مطالعه حاضر با هدف بررسی ارتباط خودکارآمدی، سواد سلامت و سبک زندگی ارتقا دهنده سلامت در میان معلمان آموزش و پرورش شهر مشهد انجام شد.

مواد و روش‌ها: این پژوهش یک مطالعه تحلیلی- مقطعی بود که در سال ۱۴۰۳ بر روی ۲۳۰ معلم منتخب از چهار ناحیه آموزش و پرورش مشهد به روش نمونه‌گیری تصادفی ساده انجام شد. ابزار گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامه‌های سبک زندگی ارتقا دهنده سلامت، خودکارآمدی عمومی شرر و نسخه خلاصه سنجش سواد سلامت بزرگسالان (S-TOFHLA) بود. داده‌ها با نرم‌افزار SPSS16 و آزمون‌های آماری توصیفی، همبستگی، آزمون‌های t و واریانس و مدل خطی عمومی تحلیل شدند. این پژوهش با پایبندی کامل به اصول و ملاحظات اخلاقی در تمام مراحل انجام شد.

یافته‌ها: میانگین نمره خودکارآمدی معلمان 7/69 ± 65/91 بود که نشان‌دهنده سطح نسبتاً مطلوب است. میانگین سواد سلامت نظری و عملی به ‌ترتیب 30/98 و 43/44 محاسبه شد. سبک زندگی سالم با میانگین 20/14 ± 37/68 در سطح متوسط قرار داشت و پایین‌ترین نمرات مربوط به مدیریت استرس و فعالیت بدنی بود. تحلیل مدل خطی عمومی نشان داد خودکارآمدی با سبک زندگی ارتقا دهنده سلامت ارتباط مثبت و معنادار داشت (0/001>,P 0/07=R²)، در حالی که ارتباط آن با سواد سلامت معنادار نبود.

نتیجه‌گیری: یافته‌ها بر اهمیت نقش خودکارآمدی در بهبود رفتارهای ارتقا دهنده سلامت در میان معلمان تأکید دارد. پیشنهاد می‌شود مداخلات آموزشی مبتنی بر ارتقای خودکارآمدی جهت بهبود سبک زندگی سالم معلمان طراحی و اجرا گردد.

زمینه و اهداف: اخیرا نگرانی‌ها در مورد حضور آلاینده‌های نوظهور در منابع آبی، به گسترش تحقیقات در زمینه‌ی فرآیندهای اکسیداسیون پیشرفته به ‌عنوان روشی مؤثر برای حذف این ترکیبات مقاوم و پایدار منجر شده است. در میان انواع این فرآیندها، فناوری‌های فتوکاتالیستی مبتنی بر نیمه ‌رساناها به دلیل بهره‌گیری از انرژی نور خورشید و تولید جفت‌های الکترون- حفره، توجه زیادی را به خود جلب کرده‌اند. در این مقاله مفاهیم بنیادی، ویژگی‌ها، خواص و کاربردهای نیمه‌ رساناهای فروالکتریک، به ‌ویژه باریم تیتانات، در تخریب آلاینده‌های نو ظهور بررسی و ارائه شده است.

مواد و روش‌ها: این پژوهش از نوع «مرور روایتی» است و داده‌ها از مقالات پژوهشی و مروری منتشر شده در مجلات معتبر بین‌المللی طی دهه‌ی اخیر گردآوری شده ‌است. انتخاب منابع بر اساس ارتباط با موضوع، نوآوری و کیفیت علمی آن‌ها صورت گرفت. اطلاعات استخراج‌ شده در محورهایی چون ساختار، ویژگی‌ها و مکانیزم فتوکاتالیستی، چشم‌انداز و کاربردهای محیط زیست تحلیل و طبقه‌بندی گردید. موازین اخلاقی درانجام این پژوهش و استفاده از منابع، رعایت گردید.

یافته‌ها: بررسی‌ها نشان می‌دهد، فتوکاتالیست‌های فروالکتریک بر پایه باریم تیتانات (BaTiO₃) در حذف آلاینده‌های نوظهور نظیر داروها، رنگ‌های سنتزی و ترکیبات آلی مقاوم عملکرد بالایی دارند و برای برخی ترکیبات دارویی تا 100% راندمان حذف نیز گزارش شده است. ترکیب خاصیت فروالکتریک با رفتار پیزوکاتالیستی موجب بهبود جداسازی حامل‌های بار و افزایش بازده معدنی‌سازی می‌شود.

نتیجه‌گیری: باریم تیتانات به‌ عنوان فتوکاتالیستی فروالکتریک، گزینه‌ای نویدبخش برای توسعه‌ی فناوری‌های پایدار، کم‌ هزینه و دوست‌دار محیط‌زیست برای تصفیه‌ی آب است. بررسی ارتباط میان ویژگی‌های فروالکتریک و کارایی فتوکاتالیستی می‌تواند راه‌گشای طراحی مواد پیشرفته برای تصفیه‌ی مؤثر آب و فاضلاب باشد.