فصلنامه سلامت اجتماعی

چکیده

زمینه و هدف: دستورکار لوساکا (Lusaka Agenda) که در سال ۲۰۲۳ منتشر شد، تلاشی بین‌المللی برای بازاندیشی در نقش ابتکارات جهانی سلامت (Global Health Initiatives, GHIs) در معماری سلامت جهانی است. این سند در پاسخ به چالش‌هایی مانند پراکندگی برنامه‌ها، فشارهای اداری بر کشورها و ضرورت تقویت نظام‌های سلامت تدوین شده و می‌کوشد مسیر آینده همکاری‌های جهانی در حوزه سلامت را با اهداف پوشش همگانی سلامت (Universal Health Coverage, UHC) همراستا سازد. هدف این مقاله تبیین چارچوب مفهومی این دستورکار، بررسی محورهای اصلی آن و تحلیل پیامدهای بالقوه آن برای حکمرانی سلامت جهانی است.

تفسیر: دستورکار لوساکا پنج تغییر راهبردی را برای آینده ابتکارات جهانی سلامت شامل تقویت مراقبت‌های اولیه و نظام‌های سلامت، تسهیل گذار به تأمین مالی داخلی و پایدار کشورها، ارتقای عدالت در پیامدهای سلامت، افزایش هماهنگی راهبردی و عملیاتی میان بازیگران سلامت جهانی و نهایتاً تقویت همکاری در حوزه تحقیق و توسعه و تولید محصولات سلامت پیشنهاد می‌کند. این دستورکار همچنین مجموعه‌ای از اقدامات کوتاه‌مدت را برای بهبود حکمرانی، کاهش بار گزارش‌دهی بر کشورها و همراستاسازی کمک‌های خارجی با برنامه‌های ملی سلامت پیشنهاد می‌کند. تأکید بر رهبری کشورها، شفافیت مالی و حرکت به سوی «یک برنامه، یک بودجه و یک نظام پایش» از ویژگی‌های برجسته این دستورکار است. با این حال، محدودیت‌هایی مانند تداوم وابستگی بسیاری از کشورها به منابع مالی خارجی، پیچیدگی هماهنگی نهادی میان بازیگران متعدد و نبود عدالت در دسترسی به فناوری‌های سلامت می‌تواند اجرای کامل این دستورکار را دچار مشکل کند.

توصیه‌ها: برای سیاست‌گذاران سلامت، دستورکار لوساکا فرصتی برای تقویت مالکیت ملی، همراستاسازی منابع داخلی و خارجی و بهبود هماهنگی در نظام سلامت فراهم می‌کند. اجرای مؤثر این چارچوب نیازمند برنامه‌ریزی تدریجی برای گذار به تأمین مالی داخلی، اصلاح سازوکارهای حکمرانی در سطح جهانی و توجه بیشتر به نابرابری‌های ساختاری در دسترسی به خدمات و فناوری‌های سلامت است. همچنین انجام پژوهش‌های تجربی برای ارزیابی اثرات واقعی این رویکرد بر عملکرد نظام سلامت، عدالت در سلامت و تحقق پوشش همگانی سلامت توصیه می‌گردد.