تحلیل ریشههای اهریمنی بیماری و تبیین کارکرد نیرنگ در متون زرتشتی (اوستا و پهلوی)
مجله تاریخ پزشکی - علمی پژوهشی,
دوره 18 (1405),
4 فروردین 2026
,
صفحه 1-12
https://doi.org/10.22037/mhj.v18i.51610
چکیده
زمینه و هدف: در متون زرتشتی، از جمله اوستا و دینکرد، بیماریها حاصل هجوم اهریمن و آفریدههای او به جهان اهورایی هستند. موجودات زهرآگین، به ویژه خرفستران که آفریدگانی اهریمنی به شمار میروند، ابزار این تهاجم را تشکیل میدهند و بیماریها را در جهان میگسترانند. در برابر این تخریب، اهورامزدا ایزدان درمانگری چون ایریمن، هوم، ونند و سروش را برای شفابخشی به انسانها گسیل داشت. این ایزدان در فرایند درمان، هم از روشهای مادی (همچون کاربرد گیاهان دارویی) و هم از روشهای معنوی (مانند مانترهخوانی و نیرنگخوانی) بهره میجستند.
روش: پژوهش حاضر با روش کتابخانهای و تحلیل محتوای متون زرتشتی انجام گرفته است. بدین منظور، منابع اوستایی، متون پهلوی و پژوهشهای معاصر مرتبط با موضوع بررسی و واکاوی شدهاند.
ملاحظات اخلاقی: در این پژوهش جنبههای اخلاقی مطالعه کتابخانهای شامل اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است.
یافتهها: آیین «نیرنگِ بستن بیماریها» که با هدف دفع بیماریها و موجودات موذی یا برآوردهسازی حاجات به کار میرفت، با استفاده از کلام مقدس، آب مقدس، گیاهان، تعویذها و طلسمها اجرا میشد. در این آیین، فریدون به عنوان شخصیتی اساطیری نقشی برجسته دارد؛ او با ساخت دارو و به یاری نیروی افسونگری و همراهی ایزد ونند، زهر را میبندد. طلسمهایی چون «رقعه کژدم» و طلسمهای فلزی منقوش به نقش فریدون، نمونههایی از تجلّی این باورها در ادبیات عامه به شمار میروند.
نتیجهگیری: در اندیشه زرتشتی، ازهمگسیختگی نظم بدن یا بیماری، برآمده از کنش اهریمنی تلقی میشد. به کارگیری افسونها و دعاهایی که «نیرنگ» نام داشتند، نهتنها به بازگشت سلامتی میانجامید، بلکه خود نوعی مشارکت فعال در نبرد مینوی میان نیکی و بدی محسوب میگردید.
- متون زرتشتی
- نیرنگ
- دین و پزشکی
- درمانهای معنوی
- تعویذ
ارجاع به مقاله
مراجع
1. Bahar M. Bondahesh Farnbag Dadagi.Tehran: Tous Publications; 2025. p.34. [Persian]
2. Tafazzoli A. "Ferēdūn." Encyclopaedia Iranica. 1999. Available at: https://www.iranicaonline.org/articles/feredu/
3. Behnamfar MH, Abooie Mehrizi N. Medicine and Health-Treatment Methods in Ancient Iranian Texts. Research in History. 2012; 9(3): 23-52. [Persian]
4. Doustkhah J. Avesta: The oldest Iranian hymns and texts. Tehran: Morvarid Publications; 1992. Vol.1-2 p.146, 287, 507, 763. [Persian]
5. Pourdavoud E. Khorde Avesta. Mumbai: Mumbai Iranian Zoroastrian Association; 2021. p.139. [Persian]
6. AzarFarnbagh F, Azarbad O. Dinkard 3. Translated by Fazilat F.Tehran: Farhang Dehkhoda Publications; 2002. p.190. [Persian]
7. Sabouri N. Medicine according to the third book of Dinkard (Middle Persian text, transcription, translation, explanations and glossaries). Tehran: Center for the Great Islamic Encyclopedia; 2011. p.96. [Persian]
8. Bagheri Hassan Kiadeh M, Sheibanifard F. Harmful Animals of the xrafstran Based on Avestan and Miyana Persian Texts: A Book with a Look at the Signs and Remembrances to Repel Them. Journal of Iranian Studies. 2014; 26(13): 1-28. [Persian]
9. Molaei Ch. The meaning of the name Fereydoun and its connection with his three powers in Iranian mythological and epic traditions. Literary Essays (Literature and Humanities). 2009; 167(42): 151-76. [Persian]
10. Ferdowsi A. Shahname. Tehran: Naqsh jahaan Publications; 1975. p.47. [Persian]
11. Edulji Kanga E. King Faridûn and a few of his amulets and charms. Edited by Modi J. Bombay: Fort Publications; 1900. p.141.
12. Khaleghi Babaei A, Kazazi MJ, Bashiri M. The Transformation of Fereydoun's Mythical Story in Shahzid's Folk Tale based on the Semiotics of Mythical Symbols .Culture & Folk Literature/Farhang and Adabiyyāt-i ̒āmah. 2021; 9(37): 73-99. [Persian]
13. Bivar AD. A Parthian Amulet. Bulletin of the School of Oriental and African Studies. 1967; 30(3): 512-25.
14. Modi J. Charms or amulets for some diseases of the eye. Bombay: Byculla Publications; 1894. p.3-8.
15. Boyce M. A look back at two Pahlavi terms: "Padiab" and "Nirang". Translated by Jadali F. Farhang. 1996; 17(9): 243-66. [Persian]
16. Saadatasl M, Ghazanfari K. Recognizing ancient religious-mythical motifs in the Loric regions of western Iran. Cultural History Studies. 2020; 45(12): 61-87. [Persian]
17. Omidsalar M. "Magic Ii. In Literature And Folklore In The Islamic Period." Encyclopaedia Iranica. 2005. Available at: https://www.iranicaonline.org/articles/magic/magic-ii-in-literature-and-folklore-in-the-islamic-period/
18. Oryan S. Pahlavi texts. Tehran: National Library of the Islamic Republic of Iran; 1992. p.198. [Persian]
19. Biruni A. Athar al-Baqiyeh. 5th ed. Tehran: Amirkabir Publications; 2007. p.355. [Persian]
20. Onvalla M. Narrations of Darab Hormozdiyar. Bambe'i; Mazgaon Publications; 1922. Vol.1 p.520. [Persian]
21. Hedayat S. Nirangestan. 3rd ed. Tehran: Amirkabir Publications; 1963. p.127. [Persian]
22. Faghihi A. The Buyid dynasty and the conditions of their time with a diagram of the lives of the people of that era. Rasht: Saba Publications; 1978. p.759. [Persian]
- چکیده مشاهده شده: 16 بار
- pdf (English) دانلود شده: 5 بار