الگوی برنامه درسی تربیت دینی مبتنی بر آموزههای اخلاقی نظریه قرب الهی
مجله اخلاق زیستی- علمی پژوهشی,
دوره 15 شماره 40 (1404),
14 ژوئیهٔ 2025
,
صفحه 1-16
https://doi.org/10.22037/bioeth.v15i40.50124
چکیده
زمینه و هدف: پژوهش حاضر با تکیه بر «نظریه قرب الهی» در پی تبیین عناصر برنامه درسی تربیت دینی مبتنی بر آموزههای اخلاقی است.
روش: در این پژوهش کیفی از نوع «جستار نظرورزانه»، از روش جمعآوری و تحلیل مستندات استفاده شد. پس از مطالعه نظریه قرب الهی، دلالتهای آن در عناصر برنامه درسی استخراج و به روش هدایتشده و تأملی تحلیل شد.
ملاحظات اخلاقی: در انجام تحقیق، امانتداری علمی و استناد دقیق رعایت شد؛ از تحریف مفاهیم دینی پرهیز گردید؛ شفافیت در منطق استنباط و احترام به قرائتهای معتبر حفظ شد؛ تعمیمها با ذکر حدود و لوازم نظری صورت پذیرفت.
یافتهها: نتایج نشاندهنده آن بود که اهداف برنامه درسی تربیت دینی مبتنی بر آموزههای اخلاقی نظریه قرب الهی باید توحید محور، غایتمحور، تقویتکننده رابطه بین جسم و روح در مسیر تکامل، با تمرکز بر خودسازی و سلوک فردی باشد. روش یاددهی ـ یادگیری باید تعاملمحور، با تأکید بر تجربهگرایی معنوی، یادگیری تأملی و تفکر نقادانه دینی و استفاده از الگوهای قدسی و تجلی انسان کامل باشد. محتوا باید معناگرا و تعالی محور، تلفیقی و چندساحتی با محوریت سلوک اخلاقی، شخصیسازیشده با امکان درک و تجربه قرب، مسئلهمحور و پاسخگو به نیازهای واقعی باشد. محیط باید با قابلیت انعطاف و چندمنظوره، الهامگرفته از نشانههای فرهنگی و دینی بومی، با امنیت روانی و پذیرش بیقید و شرط و بر پایه خویشتنپژوهی باشد. ارزشیابی برنامه درسی نیز باید با تأکید بر نیت و انگیزه در سنجش اعمال، مستمر و فرآیندمحور، با تأکید بر نشانههای اخلاقی ـ معنوی و با بهکارگیری خودسنجی و دگرسنجی اخلاقی و با استفاده از ابزارهای کیفی مانند روایتنویسی و تأملنامه انجام گیرد.
نتیجهگیری: نظریه قرب الهی چارچوبی منسجم برای بازطراحی برنامه تربیت دینی فراهم میآورد؛ پیشنهاد میشود سیاستگذاران آموزشی از این چارچوب بهره گیرند و پژوهشهای میدانی برای سنجش کارآمدی آن انجام شود.
- تربیت دینی
- برنامه درسی
- اخلاق
- نظریه قرب الهی
ارجاع به مقاله
مراجع
1. Behboudi H, Moazzami M, Hashemi SM. Components of inclusive education for students with special needs in Iran. Research in Curriculum Planning. 2022; 19(1): 192-205. [Persian]
2. Mohammadi Pouya S, Qaderi S, Adib Y, Seydi Nazarloo ST. Teachers’ views on schools for students with special needs: policy suggestions. Exceptional Children. 2022; 22(2): 89-106. [Persian]
3. Mozaffari SA, Sabbaghiyan-Rad L, Hatami H. Comparative effectiveness of traditional vs. blended PE teaching on science learning and social skills in 2nd-grade boys. Roshd va Yadgiri-ye Harkati-Varzeshi (Motor Development & Learning in Sport). 2014; 6(2): 217-230. [Persian]
4. Fitrah M, Setiawan C, Marinding Y. Evaluation of digital technology management in mathematics learning: a sequential explanatory design in Eastern Indonesia. Nordic J Comp Int Educ. 2024; 8(3).
5. Rezaei MJ, Norouzi RA, Sepahi M. Functions of rational education from Ayatollah Javadi Amoli’s perspective. Research in Issues of Islamic Education. 2018; 26(2): 29-53. [Persian]
6. Nosratpanah S, Nedaei H, Amiri M. Educational principles from the Supreme Leader’s perspective in IRGC training missions. Research in Issues of Islamic Education. 2017; 25(2): 31-52. [Persian]
7. Zou’elm A, Pir K. An introduction to the philosophy of Islamic education. Qom: Research Institute of Islamic Culture and Thought; 2018. [Persian]
8. Keramati M. Foundations and principles of moral education in Islam. Tehran: Hajj and University Research Institute; 2019. [Persian]
9. Vojdani F, Heydari S. On the necessity of self-assessment in the religious education curriculum. Tarbiat-e Eslami (Islamic Education). 2021; 16(2): 57-84. [Persian]
10. Kiaei T, Mousazadeh Z. Opportunities and threats of the religious–moral domain in the Philosophy for Children program. Tarbiat-e Eslami (Islamic Education). 2018; 13(2): 97-115. [Persian]
11. Wiryadinata H. Mulajadi Nabolon: From indigenous religious practice to contemporary society in the public sphere. Int J Religion Spirituality Soc. 2024; 14(4): 73-88.
12. Isa Pour AA. A critical review of religious education in the Fundamental Transformation Document. In: Proc Int Congress of Culture and Religious Thought; 2014; Qom. [Persian]
13. Beheshti S. [Religious education: general and specific meanings]. In: Beheshti S. Philosophical reflections on education. Tehran: Zavvar Publications; 2009. [Persian]
14. Heydari N, Beheshti S, Delavar A, Imani M. A comprehensive model of children’s religious education based on Ibn Sina’s thought. Islam and Educational Research. 2021; 12(2): 23-42. [Persian]
15. Ahmadi H, Modarresi SMR. The status of knowledge in the ethical theory of divine proximity. Ethics Research. 2023; 16(2): 7-26. [Persian]
16. Tabataba’i MH. Al-Mizan: An exegesis of the Qur’an. Vols. 1–20. Qom: Islamic Publications Office; 1995. [Arabic]
17. Ibn Arabi M. Fusus al-Hikam. Cairo: Dar al-Kutub al-Islamiyya; 2004. [Arabic]
18. Motahhari M. Education and training in Islam. Tehran: Sadra Publications; 2024. [Persian]
19. Samoui MH. The place of pleasure in the ethical theory of divine proximity. Ma’refat-e Akhlaqi (Moral Knowledge). 2023; 14(2): 41-50.
20. Mousavi-Nasab SMR, Zeinali E. The place of divine proximity in moral education. Islam and Educational Research. 2014; 5(2): 57-74. [Persian]
21. Short EC. [Forms of Curriculum Inquiry]. Mehrmohammadi M, translator. Tehran: SAMT; 2008. [Persian]
22. Guba EG, Lincoln YS. Competing paradigms in qualitative research. In: Denzin NK, Lincoln YS, editors. Handbook of Qualitative Research. Thousand Oaks (CA): Sage; 1994. p. 105-117.
23. Al-Ghazali MH. Kimiya-ye Sa‘adat. Aram A, editor/translator. Tehran: Scientific & Cultural Publications; 2013. [Persian]
24. Al-Sharif al-Radi. Nahj al-Balagha. Ed. Subhi al-Salih. Beirut: Dar al-Kitab al-‘Arabi; 1967. [Arabic]
25. Dawson-Amoah M, Smith SL, O’Neal D, Clay I, Alonso-Morris EA, Kho A. Understanding the education policymaking process in the United States. Encyclopedia. 2024; 4: 46-59.
26. Wong PTP. The human quest for meaning: Theories, research, and applications. 2nd ed. New York: Routledge; 2014.
27. Parsa M. Multidimensional content in the curriculum. Andishehaye Tarbiyati (Educational Thoughts). 2020; 11(4): 121-140. [Persian]
28. Nasri H. Moral wayfaring and religious education in a comprehensive curriculum. Qom: Ta-ha Publications; 2023. [Persian]
29. Mirshafiei M, Taheri F. Personalized content and its application in religious education. Barnāmeh-ye Darsi (Curriculum). 2023; 18(1): 113-130. [Persian]
30. Shirazi MS (Mulla Sadra). Al-Hikmah al-muta‘aliyah fi al-asfar al-arba‘ah [The transcendent philosophy in the four journeys of the intellect]. Tehran: Sadra Islamic Philosophy Foundation; 2006. [Arabic]
- چکیده مشاهده شده: 36 بار
- PDF دانلود شده: 17 بار