بررسی ساختار و محتوای رسالة في علم سِیاسَةالخَیل منسوب به وهب بن مُنَبّه
مجله تاریخ پزشکی - علمی پژوهشی,
دوره 18 (1405),
4 آوریل 2026
,
صفحه 1-18
https://doi.org/10.22037/mhj.v18i.48626
چکیده
زمینه و هدف: نسخه خطی سِیاسَةُ الخَیل منسوب به وهب بن مُنَبّه، یکی از متون کمتر شناختهشده، اما مهم در سنت بیطاری اسلامی به شمار میرود. این اثر که با ساختاری روایی و بهرهگیری از عناصر اسرائیلیاتی نوشته شده، اطلاعات ارزشمندی در زمینه شناخت بیماریهای اسب، تربیت و درمان آن ارائه میدهد. با این حال، تفاوتهای سبکی، واژگانی و نبود آثار مشابه از وهب بن مُنَبّه، انتساب این متن را با چالشهای نسخهشناختی و تاریخی مواجه ساخته است. این پژوهش با هدف بررسی اصالت انتساب این اثر صورت گرفته است.
روش: این پژوهش با رویکرد تاریخی تحلیلی و به روش توصیفی اسنادی و کتابخانهای انجام شده است. دادههای پژوهش با بررسی نسخه خطی شماره BnF Arabe 2817 در کتابخانه ملی فرانسه گردآوری و محتوای آن با دیگر آثار دامپزشکی دوره اسلامی و نیز آثار منسوب به وهب بن مُنَبّه، تطبیق و تحلیل شده است.
ملاحظات اخلاقی: در اجرای این مطالعه، تمامی دادهها و منابع به دقت بررسی و مستندسازی شده و اصول امانتداری علمی و اخلاق پژوهش رعایت شده است.
یافتهها: با وجود ارزش محتوایی سِیاسَةُ الخَیل در تاریخ دامپزشکی اسلامی، شواهد نسخهشناختی و تحلیلی نشان میدهد که این اثر احتمالاً در دورهای متأخرتر تألیف شده و با آثار مسلم وهب بن مُنَبّه همراستا نیست؛ بنابراین، انتساب این اثر به وهب بن مُنَبّه مورد تردید جدی است.
نتیجهگیری: سِیاسَةُ الخَیل را باید در بستر گفتمان دینی روایی و تولید دانش تجربی در قرون متأخر اسلامی بررسی کرد و نیابد آن را اثری اصیل از وهب بن مُنَبّه در نظر گرفت.
- سِیاسَةُ الخَیل
- وهب بن مُنَبّه
- دامپزشکی اسلامی
- نسخهشناسی
- اسرائیلیات
- بیطاری
ارجاع به مقاله
مراجع
1. Moharari O. The history of equine veterinary medicine in the history of Islamic lands. Jurisprudence and History of Civilization Journal. 2007;4(4): 163-168. [Persian]
2. Khayyam O. Nowrouznameh. Edited by Minowi M. Tehran: Kaveh Library; No Date. [Persian]
3. Kami Lahiji A. Khavas al-Hayavan. Edited by Moḥaddeth M. Tehran: Safir Ardehal; 2014. [Persian]
4. Anonymous. Siyasat al-Khayl. Paris: Bibliothèque Nationale de France. Manuscript; No Date. [Arabic]
5. Takiyeie SM. Egypt. Tehran: Ministry of Foreign Affairs; 1996. [Persian]
6. Ruhi al-Baalbaki. Al-Mawrid (Arabic-Persian Dictionary). Beirut; 1980. Vol.5.
7. Zarkali Kh. Al-A‘lam. Amman: Dar al-Ilm; 1923. Vol.8. [Arabic]
8. Stanford M. An Introduction to the Philosophy of History. Translated by Golmohammadi A. 11th ed. Tehran: Ney Publications; 2021. [Persian]
9. Ghorbani H. Isra'iliyyat and Their Influence on Iranian and Islamic Culture. Ormazd Research Journal. 2022; 59: 1-18. [Persian]
10. McAuliffe J. Evaluating Isra'iliyyat: A Hermeneutical Dilemma. Ketab-e Mah-e Din. 2014; 17(199): 78-92. [Persian]
11. Zeydan G. History of Islamic Civilization. Translated by Javaherkalam A. Tehran: Amir Kabir Publications; 1990. [Persian]
12. Zargari-Nejad G. Analytical History of Islam. Tehran: SAMT Publications; 2006. [Persian]
13. Sakhnini E. Isra'iliyyat. Translated by Lesani-Fesharaki MA. Tehran: Toot Books; 2013. [Persian]
14. Rosenthal F. A History of Muslim Historiography. Translated by Azad A. Mashhad: Astan Quds Razavi; 1989. [Persian]
15. Sezgin F. Geschichte des arabischen Schrifttums. Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance Publications; 2001. Vol.3.
16. Ibn Abī UṣaybiʿMAA. ʿUyūn al-anbāʾ fī ṭabaqāt al-aṭibbāʾ. Beirut: Dār Maktabat al-Ḥayāt; 1965. p.10-14. [Arabic]
17. Ibn ʿAbd Rabbih A. Ṭabāi al-Insān va-al-Hayawān. Cairo: al-Maṭbaʿa al-Amīriyya; 1953. p.38. [Arabic]
18. Abbas HG. History of veterinary medicine among Arabs before Islam. International Journal of Research in Social Sciences and Humanities. 2020; 10(1): 24-42.
19. Maʿmar al-Taymī A (Ibn al-Muthannā). Kitāb al-khayl. Hyderabad: Dāʾirat al-Maʿārif al-Uthmāniyya; 1939. [Arabic]
20. Interview with Asghar Montazer al-Qaem. Conducted by Riahi M. 2023. [Persian]
21. Zarrinkoub A. Dawn of Islam. 6th ed. Tehran: Amir Kabir Publications; 1990. [Persian]
22. Landoulan C. World History. Tehran: University of Tehran Press; 2009. Vol.1.
23. Ibn Nadim M. Al-Fihrist. Translated by Tajaddod M. Tehran: Asatir Publications; 2009. [Arabic]
24. Mas‘udi A. Muruj al-Dhahab. Translated by Payandeh A. 7th ed. Tehran: Elmi-Farhangi; 2003. Vol.2. [Persian]
25. Soltani GF. Two Treatises on Horse Breeding and Veterinary Science. Tehran: McGill Institute of Islamic Studies; 1987. [Persian]
26. Tajbakhsh H. History of Veterinary and Medical Science in Iran. 5th ed. Tehran: University of Tehran; 2017. [Persian]
27. Mubarakshah M. Adab al-Harb va al-Shuja‘ah. Edited by Soheili-Khansari A. Tehran: Eqbal Publications; 1967. [Arabic]
28. Shibli A. History of Education in Islam. Translated by Saket M. Tehran: Islamic Culture Publishing Office; 1982.
29. Rifa‘i A. Historical Overview of Sciences, Politics, Bureaucracy and Art in Islam. Translated by Azir H. Mashhad: Astan Quds Razavi; 2013. [Persian]
30. Jafarian R. Historical Essays and Treatises. Tehran: Elm Publications; 2018. Vol.5. [Persian]
- چکیده مشاهده شده: 34 بار
- pdf (English) دانلود شده: 35 بار