• ثبت‌نام
  • ورود
  • فارسی
    • English

مجله تاریخ پزشکی - علمی پژوهشی

  • صفحه اصلی
  • درباره
    • درباره‌ی مجله
    • تیم سردبیری
    • نمایه نامه ها
  • موارد ضروری
    • فرم تعهد نامه
    • فرمت مقالات
    • دریافت کد ارکید
  • ارزیابی مقالات
  • کمیته بین‌المللی اخلاق نشر
    • اقدامات کمیته بین المللی اخلاق نشر COPE
  • ارسال مقاله/ راهنمای نویسندگان
  • بیانیه حق نشر
  • شماره جاری
  • بایگانی‌ها
  • اطلاعات تماس
  • اطلاعیه‌ها
جستجوی پیشرفته
  1. صفحه اصلی
  2. بایگانی‌ها
  3. دوره 17 (1404): مجله تاریخ پزشکی. 1404
  4. مقاله پژوهشی

دوره 17 (1404)

مهٔ 2025

تحلیل ساختاری ـ محتوایی کتاب من لایحضره الطبیب محمد بن زکریای رازی: از اهداف تألیف تا طبقه‌بندی دارویی در سنت پزشکی تمدن اسلامی

  • آمنه باقری

مجله تاریخ پزشکی - علمی پژوهشی, دوره 17 (1404), 6 مهٔ 2025 , صفحه 1-16
https://doi.org/10.22037/mhj.v17i.48214 چاپ شده: 2025-11-17

  • مقاله
  • دانلود
  • ارجاع
  • مراجع
  • آمار
  • اشتراک

چکیده

زمینه و هدف: کتاب من لا‌یحضره الطبیب اثر محمد بن زکریای رازی یکی از نمونه‌های برجسته سنت پزشکی در تمدن اسلامی است که با هدف تسهیل دسترسی اقشار فاقد امکان مراجعه به طبیب و آموزش اصول پایه‌ای درمان نگاشته شده است. این پژوهش با هدف تحلیل ساختار و محتوای این کتاب و بررسی جایگاه آن در منظومه دانش پزشکی در تمدن اسلامی انجام شده است.

روش: این مطالعه توصیفی ‌ـ‌ تحلیلی با بررسی تطبیقی نسخه‌ها و ترجمه‌های کتاب انجام شد.

ملاحظات اخلاقی: در این پژوهش اصول مسئولانه چون امانت علمی، استناد دقیق و تحلیل منصفانه رعایت شد.

یافته‌ها: بررسی ساختاری و محتوایی کتاب نشان می‌دهد که رازی با نثری علمی و موجز، مجموعه‌ای از تجارب درمانی بر پایه داروهای گیاهی، معدنی و حیوانی را به ‌صورت نظام‌مند طبقه‌بندی کرده است. تأکید او بر سادگی، دسترس‌پذیری داروها و کاربرد آن‌ها در درمان بیماری‌های رایج، این اثر را به منبعی کاربردی برای طبیبان و دانش‌پژوهان طب بدل کرده است.

نتیجه‌گیری: من لا‌یحضره الطبیب اثری منسجم و بالینی است؛ داروها علمی و پیشگیرانه، طبقه‌بندی منظم، تحلیل تطبیقی طب سنتی را ممکن می‌سازد.

کلمات کلیدی:
  • تمدن اسلامی
  • محمد بن زکریای رازی
  • من لایحضره الطبیب
  • داروها
  • تغذیه
  • بهداشت
  • pdf (English)

ارجاع به مقاله

باقری آ. (2025). تحلیل ساختاری ـ محتوایی کتاب من لایحضره الطبیب محمد بن زکریای رازی: از اهداف تألیف تا طبقه‌بندی دارویی در سنت پزشکی تمدن اسلامی. مجله تاریخ پزشکی - علمی پژوهشی, 17, 1–16. https://doi.org/10.22037/mhj.v17i.48214
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.acm-sig-proceedings##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.acs-nano##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.apa##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.associacao-brasileira-de-normas-tecnicas##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.chicago-author-date##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.harvard-cite-them-right##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.ieee##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.modern-language-association##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.turabian-fullnote-bibliography##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.vancouver##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.download.ris##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.download.bibtex##

مراجع

1. Ala al-Din Mohammad Tabib. Tohfe-ye Soleymaniyeh. Edited by Rezayi-Pour N, Mazini P. Tehran: Al-Maei Publications; 2009. [Persian]

2. Nasri A. Hasil-e Omr: Siri dar Andisheh-haye Ostad Motahhari. Tehran: Daftar Nashr Farhang Eslami; 2004. Vol.1 p.14. [Persian]

3. Najmabadi M. Works and writings of Abu Bakr Muhammad ibn Zakariya al-Razi, the great physician and sage of Iran. 2nd ed. Tehran: University of Tehran Press; 1992. [Persian]

4. Razi M. ibn Z. Man la Yahduruhu al-Tabib. Edited by Nafisi AT. Tehran: Office of the Academic Jihad (Jahad-e Daneshgahi), School of Medicine, University of Tehran; 1984. [Persian]

5. Rekabi al-Rashidi M. Tabeeb Man La Tabeeb Lahu. Cairo: Dar al-Rashidi; 1998. [Arabic]

6.Wikinoor. Available at: https://www.wikinoor.ir. [Persian]

6. Najmabadi M. Biography and Status of Muhammad Zakariya al-Razi. Scholarly Edition, First Edition. Tehran: Elmī Publications; 1959. [Persian]

7. Najmabadi M. A Credible Book in Islamic Civilization: Authored by Muhammad Zakariya al-Razi, the Iranian Physician - Introduction and Review. Maktab-e-Tashayyu. 1962; 9(6): 208–213. [Persian]

8. Najmabadi M. The Medical Status of Abu Bakr Muhammad Zakariya al-Razi, the Iranian Physician, Chemist and Philosopher. Kermanshah: Razi University Press: 1992. [Persian]

9. Rashnozadeh B. Introduction of Man la Yahduruhu al-Tabib or ‘Ilaj al-Amradh or Tibb al-Fuqara. Book Monthly of Science and Technology. 2010; 132: 55.

10. Mirshamsi M. A review of the old photographic edition of Man la Yahduruhu al-Tabib translation. Heritage Book Review Quarterly. 2014; 1(1): 1-10.

11. Savage-Smith E. Bodleian Library Catalogue: MS Hunt. donat. 31 item 4; MS Marsh 137 item 2. No Place: No Name; 1998.

12. Amr SS, Tbakhi A. Abu Bakr Muhammad Ibn Zakariya Al Razi (Rhazes): Philosopher, Physician and Alchemist. Mayo Clinic Proceedings. 2020; 95(5): e53-e54.

13. Afshar A, Steensma DP, Kyle RA. Razi: Critical Thinker, and Pioneer of Infectious Disease and Ophthalmology. Mayo Clinic Proceedings. 2020; 95(5): e53–e54.

14. El Gammal SY. Rhazes contribution to the development and progress of medical science. Bull Indian Inst Hist Med Hyderabad. 1995; 25(1-2): 135-149.

15. Richter-Bernburg L. Abu Bakr Muhammad al-Razi’s (Rhazes) medical works. Med Secoli. 1994; 6(2): 377-392.

16. Yildiz A, Kurtoğlu A, Aciduman A. Urinary System Problems in al-Rāzī’s Book, Man lā yaḥduruhu al-ṭabīb: Practical Advice for Those Who Cannot Access Physicians and Medical Resources. Experimental and Clinical Transplantation. 2023; 21(Suppl 2): 1-4.

17. Bos G. Ibn al-Jazzār on Medicine for the Poor and the Destitute. Journal of the American Oriental Society. 1998; 118: 365-375.

18. Ibn Abi Usaybi‘ah AQ. ‘Uyūn al-Anbā’ fī Ṭabaqāt al-‘Uṭabā’ [The Springs of News on the Classes of Physicians]. Edited by Najmabadi M, Introduction by Esfahani MM, Translated by Ghazban J. Tehran: Islamic and Complementary Medicine Studies Institute, University of Medical Sciences of Iran; 2007. Vol.2. [Persian]

19. Brockelmann C. Tārīkh al-Adab al-‘Arabī. Translated by ‘Abd al-Halīm Najjār. Qom: Dār al-Kitāb al-Islāmī; 2006. Vol.6. [Arabic]

20. Ibn al-Jazzār AJ. Ṭibb al-Fuqaraʾ wa-al-Masākīn [Medicine for the Poor and Destitute]. Edited by Tu‘mah WKA. Carthage, Tunisia: University of Tehran, Institute of Islamic Studies; 1996. [Arabic]

21. Amin SM. A‘yān al-Shī‘ah. Vol.1 p.122. Beirut: Dar al-Tarāf; 1985. [Arabic]

22. Ibn Kafānī M. Ghanīyat al-Labīb ʿinda Ghaybat al-Ṭabīb [Sufficiency of the Intelligent in the Absence of the Physician]. Baghdad: Ministry of Higher Education and Scientific Research, University of Baghdad, Centre for the Revival of Arab Scientific Heritage; 1989. [Arabic]

23. Constantine the African. Liber pauperum [Medicine for the Poor]. Latin treatise. Editions: Lyon; 1515; Basel; 1536.

24. Al-Qifṭī IY. Tārīkh al-Ḥukamāʾ [History of the Wise]. Edited by Bahīn Dārāʾī. Tehran: University of Tehran Press; 1968. [Arabic]

  • چکیده مشاهده شده: 83 بار
  • pdf (English) دانلود شده: 68 بار

آمار دانلود

  • لینکدین
  • تویتر
  • فیسبوک
  • گوگل پلاس
  • تلگرام

اطلاعات

  • برای خوانندگان
  • برای نویسندگان
  • برای کتابداران

زبان

  • فارسی
  • English
  • صفحه اصلی
  • بایگانی
  • ارسال مقاله
  • درباره‌ی مجله
  • تیم سردبیری
  • اطلاعات تماس

مجله تاریخ پزشکی دارای رتبه علمی پژوهشی از کميسيون نشريات علوم پزشکی کشور (http://journalportal.research.ac.ir/)، وابسته به مرکز تحقيقات اخلاق و حقوق پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی بوده و به صورت پیوسته منتشر می شود. این مجله، یک مجله‌ الکترونيکی است که به زبان فارسی به همراه چکيده انگليسی با دسترسی آزاد (open access) چاپ می شود.

قدرت یافته از OJSPlus