کُنّاشنویسی و تأثیر آن در پزشکی تمدن اسلامی
مجله تاریخ پزشکی - علمی پژوهشی,
دوره 17 (1404),
6 مهٔ 2025
,
صفحه 1-13
https://doi.org/10.22037/mhj.v17i.47782
چکیده
زمینه و هدف: یکی از مهمترین عوامل در تدوین و گسترش دانش پزشکی در تمدن اسلامی، تأثیرپذیری مسلمانان از مکتب پزشکی جندیشاپور بود. تأسیس این مرکز علمی و حضور پزشکان آن در دربار خلافت اسلامی، به تدریج زمینه نظاممند شدن علوم پزشکی را فراهم ساخت. هدف پژوهش حاضر، بررسی و تحلیل سنت کُنّاشنویسی و تبیین روند شکلگیری و گسترش آن در تمدن اسلامی بر پایه منابع تاریخی موجود است.
روش: این پژوهش به روش توصیفی ـ تحلیلی و بر اساس منابع کتابخانهای مرتبط با قرون نخستین اسلامی انجام شده است.
ملاحظات اخلاقی: در نگارش این پژوهش اصول امانتداری علمی، اصالت منابع و پرهیز از جانبداری رعایت شده است.
یافتهها: نتایج نشان میدهد کُنّاشها حاصل تجربه عملی و فعالیتهای روزمره پزشکانی بودند که دانستههای خود را در زمینه تشخیص و درمان بیماریها، شرح مفردات دارویی، دستورات بهداشتی و پرهیزات طبی ثبت کردهاند. این آثار همچون دایرةالمعارفی در حوزه پزشکی عمل کرده و بخشهای مختلفی از جمله طب نظری و عملی را دربرداشتهاند.
نتیجهگیری: سنت کُنّاشنویسی یکی از مهمترین عوامل در انتقال و بومیسازی دانش پزشکی سرزمینهای همجوار به تمدن اسلامی بوده است. جندیشاپور به عنوان یک مرکز علمی متشکل از مکاتب پزشکی متنوع، نقشی اساسی در شکلگیری و گسترش این سنت ایفا کرد و مسلمانان با بهرهگیری از آن، به توسعه و سازماندهی دانش پزشکی در قالب کُنّاشنویسی پرداختند.
- پزشکی
- جندیشاپور
- کنّاشنویسی
- تمدن اسلامی
ارجاع به مقاله
مراجع
Dehkhodā AA. Dehkhodā Dictionary. Tehran: Tehran University Press; 1998. Vol.12 p.18608. [Persian]
2. Rāzi M. Taqāsīm al-Ilal . al-Taqsīm and al-Tashjīr. Translated and Researched by Ḥamāmī Ṣobḥī M. Aleppo community: Institute of Arabic Heritage; 1991. p.13-14. [Arabic]
3. Abu al-Fadā I. Al-Konnāsh fi Fannī al-Naḥv va al-Ṣarf. Study and research by Riyāḍ ibn Ḥasan al-Khawām. Beirut: Al-Maktaba al-Aṣriy; 1999. Vol.1 p.59. [Arabic]
4. Ibn Reḍwān A. Al-Kitāb al-Nāfe fi Kīfīyah Talīm Senā al-Ṭib. Researched by Samerāī K. Baghdad: Baghdad Society; 1966. p.90. [Arabic]
5. Amini F. Konnāsh. Nashreh Ketab Mah o Fonon. 2010; 132: 56. [Persian]
6. Kashkarī Y. Konnāsh fi al-Ṭib. Researched by Shirī A. Tehran: University of Medical Sciences. Institute for Medical History Studies; 2007. p.15. [Arabic]
7. Filsoof al-Dowlah A. Maṭraḥ al-Anẓār fi Trājem Aṭebbā al-A‘asār va Falāsefeh al-Amṣār. Tehran: Iran University of Medical Sciences; 2004. p.237, 291, 293, 327. [Arabic]
8. Zākeri M. Konnāsh va Konshat. Ma'aref. 2002; 26-38. [Persian]
9. Birunī A. al-Ṣeidaneh fi al-Ṭib. pharmacology in medicine. Translated by Mozafarzādeh B. Tehran: Persian Language and Literature Academy; 2004. p.47, 86. [Persian]
10. A‘alam H. Jostarhay Dar Tarikh Olom Dorey Islami. Tehran; Islamic Encyclopedia Foundation; 2002. p.257, 315-316, 339. [Persian]
11. Muntaṣeb Mojābi Ḥ. Bareresi Moton Pezeshki shia dar Tharikh Pezeshki. Kermanshah: Rāzi University; 2006. p.50. [Persian]
12. Ibn Faḍl Allah Omri A. Masālek al-Abṣār fi Mamālek al-Amṣār. Edited by Bassam M. Abu Zabi: Al-Majteem al-Thaqafi; 1992. Vol.9 p.368, 384. [Arabic]
13. Ibn Sinā Ḥ. Tafriḥ al-Qulob. Translated by Dehlavi H. Tehran: Iran University of Medical Sciences; 2004. p.167. [Arabic]
14. Shāh Arzāni M. Ṭib Akbari. Qom: Jalal al-Din Publications; 2008. Vol.2 p.1369. [Persian]
15. Sazgin F. History of Arabic Writings. Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance; 2001. p.355, 436. [Persian]
16. Ḥamarneh Sāmi Kh. Fehres Makhṭoṭāt al-Zāhere al-Ṭib al-Ṣeidaleh. Tehran: Iran University of Medical Sciences; 2008. Vol.1 p.254, 369. [Arabic]
17. Emād al-Din Shirāzi M. Resale Afyounie. Edited by Choupani R. Tehran: Al-Ma'i Publications; 2009. p.217. [Persian]
18. Kessel G. A Syriac Medical Kunnāšā of Īšō bar Alī (9th c.): FirSoundings. Intellectual History of the Islamicate World. 2017; 5(3): 228-251.
19. Vagelpohl U. The Abbasid Translation Movement in Context: Contemporary Voices on Translation. 2010; https://wrap.warwick.ac.uk/id/eprint/38552/1/AbbStudies-2-2010_Vagelpohl.pdf.
20. Shāh Arzāni M. Ṭib Akbari. Qom: Jalal al-Din Publications; 2008. Vol.2 p.1365, 1369. [Persian]
21. Ibn Abi Oṣaebeh. Oyun al-Anba fi Ṭabaqāt al-Aṭebbā, Tehran: University of Tehran; 2001. Vol.1 p.66, 82. [Arabic]
22. Abdo Moghavari M, Molapour M. Kholāseh al-Ḥāwi fi al-Ṭib: Tib al-Rāzi. Ghom: Elham Noor Publications; 2012. [Arabic]
23. Rahāvi I. Adab al-Ṭabib. Corrected by Sameraei K. Tehran: Iran University of Medical Sciences; 2008. p.3. [Arabic]
24. Birunī A. Al-Ṣeidneh fi al-Ṭib. pharmacology in medicine. With an introduction by Zaryab A. Tehran: Markaz Nashr Daneshgahi; 1991. p.47, 87, 88. [Persian]
25. Ḥakimi MR. Azkiā al-Aṭibbā. Beirut: al-Alami Institute of Press; 1987. p.346. [Arabic]
26. Moḥaqeq M. Majmoe Moton va Maghalat dar Tharikh va Akhlagh Pezeshki dar Islam va Iran. Tehran: Association of Cultural Works and Experts; 2007. p.275. [Persian]
27. Ibn Jaljal. S. Ṭabaqāt al-Aṭibbā va al-Ḥokamā. Translated by Imām MK. Tehran: University of Tehran; 1970. p.155. [Persian]
28. Golshani S A. Abu Maher Shirazi; Founder of Shirazi Medical School. Journal of Medical History Studies. 2012; 1(1): 17-20. [Persian]
29. Bāvi S. Fehrest Noskhe hay Khati Ketabkhane Majles Shoray Islami. Tehran: Iran University of Medical Sciences; 2003. p.22. [Persian]
30. Issā Bek A. Mo‘ajam al-Aṭibbā. Tehran: Iran University of Medical Sciences; 2008. p.147. [Arabic]
31. Arabi Khattabi M. Al-Aghziyeh and al-Adowieh. Beirut: Dar al-Gharb al-Islami; 1990. p.14. [Arabic]
32. Aqili Alavi Shirazi SMH. Qarabāzin Kabir. Tehran: Tehran University of Medical Sciences; No Date. Vol.2 p.1019. [Persian]
33. Solṭāni A. Encyclopedia of traditional medicine. medicinal plants. Tehran: Arjmand Publications; 2013. Vol.1 p.39. [Persian]
34. Sandah A. Mosoee Al-Ṭib al-Nabavi Islamic. Beirut: Dar al-Marefah; 2007. p.31. [Arabic]
- چکیده مشاهده شده: 65 بار
- pdf (English) دانلود شده: 31 بار