• ثبت‌نام
  • ورود
  • فارسی
    • English

مجله تاریخ پزشکی - علمی پژوهشی

  • صفحه اصلی
  • درباره
    • درباره‌ی مجله
    • تیم سردبیری
    • نمایه نامه ها
  • موارد ضروری
    • فرم تعهد نامه
    • فرمت مقالات
    • دریافت کد ارکید
  • ارزیابی مقالات
  • کمیته بین‌المللی اخلاق نشر
    • اقدامات کمیته بین المللی اخلاق نشر COPE
  • ارسال مقاله/ راهنمای نویسندگان
  • بیانیه حق نشر
  • شماره جاری
  • بایگانی‌ها
  • اطلاعات تماس
  • اطلاعیه‌ها
جستجوی پیشرفته
  1. صفحه اصلی
  2. بایگانی‌ها
  3. دوره 17 (1404): مجله تاریخ پزشکی. 1404
  4. مقاله پژوهشی

دوره 17 (1404)

مهٔ 2025

تقدیرگرایی و انفعال مردم ایران در برابر بیماری وبا در دوره قاجار

  • ام لیلا محمدزاده
  • امید سپهری راد
  • ابوالحسن مبین

مجله تاریخ پزشکی - علمی پژوهشی, دوره 17 (1404), 6 مهٔ 2025 , صفحه 1-21
https://doi.org/10.22037/mhj.v17i1.47056 چاپ شده: 2025-05-12

  • مقاله
  • دانلود
  • ارجاع
  • مراجع
  • آمار
  • اشتراک

چکیده

زمینه و هدف: تقدیرگرایی پذیرش بی‌چون ‌و چرای وقایع و تسلیم‌شدن در برابر آن‌هاست. به باور عامه مردم دوره قاجار، مشکلات و مصائب از قضا و قدر الهی نشأت می‌گرفت. بر این اساس تقدیرگرایی مهم‌ترین عامل انفعال مردم در برابر سختی‌ها بود و از دید آن‌ها آنچه در حیات سیاسی و اجتماعی جامعه رخ می‌داد، تماماً اراده الهی بود که در برابر آن باید خاضع، فروتن و تسلیم شد.

روش: این پژوهش درصدد است با استفاده از منابع موجود، اسناد تاریخی و تحقیقات جدید و بهره‌گیری از روش تحقیق تاریخی که مبتنی بر دو ویژگی توصیف و تحلیل می‌باشد، به بررسی رفتارهای مردم دوره قاجار در دوره شیوع بیماری‌ها به ویژه وبا بپردازد و با طرح این پرسش که با توجه به اوضاع اجتماعی حاکم بر جامعه، مردم و حکومت در برابر وبا و برای مبارزه با آن، به چه کارهایی می‌پرداختند و به چه باورهایی متوسل می‌شدند، واکنش آن‌ها را با محور قراردادن کنش تقدیرگرایانه به عنوان یک روش درمانی تبیین نماید.

ملاحظات اخلاقی: در این پژوهش صداقت و امانتداری از منابع و اسناد تاریخی رعایت شده است.

یافته‌ها: نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که در دوره قاجار، اندیشه تقدیرگرایی و انفعال افراطی یکی از عوامل مهم آسیب‌پذیری جامعه و غلبه بیماری‌های واگیردار، از جمله وبا بود. پذیرفتن سرنوشت و انفعال ناشی از تقدیرگرایی در زمان شیوع بیماری وبا در این دوره کاملاً نمایان بود. در جایی که باید جامعه با اراده انسانی که از خلقت پروردگارش نشأت می‌گرفت، به درمان و مبارزه با این بیماری بپردازد، تنها تلاشی که انجام می‌داد، برگزاری مراسم عزاداری و روضه‌خوانی در جهت کاهش آلام و تغییر اراده الهی بود. مبانی اندیشه تقدیرگرایی، به یک‌باره در ایران ظهور نیافته بود، بلکه به در ازای تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران ریشه داشت. بنابراین این اندیشه در دوران قاجار، به ویژه به هنگام شیوع وبا نیز در جامعه رواج داشت که در نوشته‌های سیاحان اروپایی هم انعکاس یافته است.

نتیجه‌گیری: در دوره قاجار شیوع بیماری وبا، باور تقدیرگرایانه مردم و کمبود پزشک و امکانات بهداشتی درمانی، غیر علمی و خرافی‌شدن دانش پزشکی و در نتیجه مرگ ‌و میر جمعیت بسیاری را رقم زد.

کلمات کلیدی:
  • بیماری‌های واگیر
  • وبا
  • قاجاریه
  • تقدیرگرایی
  • جبرگرایی
  • بهداشت
  • pdf (English)

ارجاع به مقاله

محمدزاده ا. ل., سپهری راد ا., & مبین ا. (2025). تقدیرگرایی و انفعال مردم ایران در برابر بیماری وبا در دوره قاجار. مجله تاریخ پزشکی - علمی پژوهشی, 17, 1–21. https://doi.org/10.22037/mhj.v17i1.47056
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.acm-sig-proceedings##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.acs-nano##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.apa##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.associacao-brasileira-de-normas-tecnicas##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.chicago-author-date##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.harvard-cite-them-right##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.ieee##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.modern-language-association##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.turabian-fullnote-bibliography##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.vancouver##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.download.ris##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.download.bibtex##

مراجع

Shamim AA. Iran during the Qajar Dynasty. Tehran: Behzad Publications; 2010. p.354. [Persian]

Fayazi E. The Effect of Superstitions and Deviant Beliefs on the Spread of Diseases in the Qajar Era. Muskoyeh Quarterly. 2011; 6(19): 73-98. [Persian]

Nayebian J, Dehghani R, Alipour Silab J. Vulgar medicine in the Naseri era of Iran. Two Quarterly Journals. Tarikh Nameye Iran after Islam. 2015; 5(10): 171-201. [Persian]

Shafiee SS. Health and Folk Beliefs in the Qajar Period. Social and Economic History Research Paper, Institute for Humanities and Cultural Studies. 2016; 21(5): 57-75. [Persian]

Karimi Z, Rahnama SH. Investigating the role of prayer and recitation in medicine and medicine of the Qajar period. Medical History Journal. 2021; 13(46): 1-14. [Persian]

Nafisi A (Nazem al-Atteba). Farhange Nafisi. Tehran: Khayyam Publications; 1967. Vol.2 p.933. [Persian]

Scott J. The Great Sociologists of the Age of Development. Translated by Mesmi Parast SH. Tehran: Golazin Publications; 2013. p.131. ]Persian[

Smith D. The Rise of Historical Sociology. Translated by Aghajari H. Tehran: Morvarid Publications; 2016. p.16. ]Persian[

Rosheh G. Social Changes. Translated by Voshoghi M. Tehran: Ney Publications; 1998. p.30. ]Persian]

Fri RN. The Cambridge History of Iran; from the collapse of the Sasanian state to the arrival of the Seljuks. Translated by Anoushe H. Tehran: Amir Kabir Publications; 2015. Vol.4 p.399-400. [Persian [

Sajjadi SZ. An Introduction to the Basics of Mysticism and Sufism. Tehran: Samt Publications; 1993. p.83-84. ]Persian]

Arabshah A. The Amazing Life of Timur. Translated by Nejati MA. Tehran: Elmi ve Fareangi Publications; 2016. p.23-41. ]Persian[

Roumlu H. Ahsan al-Tavarikh. Translated by Navaei AH. Tehran: Asatir Publications; 2009. Vol.2 p.976. ]Persian[

Turkman E. Tarikhe Alam Araye Abbasi. Tehran: Negah Publications; 2011. Vol.1 p.48. ]Persian[

Zarrinkoob A. Searching in Iranian Sufism. Tehran: Amir Kabir Publications; 1996. p.369-370. ]Persian[

Barbaro J, Contarini A, Zeno K, Lelo A, Dalsandri V. Travelogues of Venetians in Iran (six travelogues). Translated by Amiri M. Tehran: Kharazmi Publications; 1970. p.455. ]Persian[

Research from the University of Cambridge. The Cambridge History of Iran; Safavid era. Translated by Azhand Y. Tehran: Jami Publications; 2000. ]Persian[

Dehkhoda AA. Dehkhoda dictionary. Tehran: University of Tehran Publications; 1998. Vol.5 p.6872. ]Persian[

Ibn Abdollah Ibn Mosharraf AMM (Saadi Shirazi). Golestan. Tehran: Ghoghnoos Publications; 2011. ]Persian]

Hafez Shirazi KH-SHM. Divane Hafez. Edited by Natal Khanleri P. Tehran: Kharazmi Publications; 1983. Vol.2 p.1081. ]Persian]

Chardin J. Chardin's travel book. Translated by Yaghmaei E. Tehran: Toos Publications; 2013. Vol.2 p.761. ]Persian[

Drovil G. Travel in Iran. Translated by Etemad Moghaddam M. No Place: Shabaviz Publications; 1985. p.308. [Persian [

Rene Dalmani H. Travelogue from Khorasan to Bakhtiari. Translated by Samiei GH-R. Tehran: Tavoos Publications; 1998. Vol.1. ]Persian[

Tavernieh J. Tavernieh's travel book. Translated by Nouri A. Edited by Shirani H. Tehran: Sana'i Library Publications; 1957. ]Persian[

Polak. Polak's travel book (Iran and Iranians). Translated by Jahandari K. Tehran: Kharazmi Publications; 1982. ]Persian[

Wishard J. Twenty years in Iran; A Narrative of a Life During the Three Qajar Kings. Translated by Pirnia A. Tehran: Novin Publications; 1984. ]Persian[

Brogash H. A journey to the court of the Sultan of Sahibgheran (1859-1861). Translated by Kurdbacheh MH. Tehran: Information Publications; 1988. Vol.1. ]Persian[

Lambton AN. Philosophical foundations of sociology in Iran. Translated by Hamid H. Tehran: Danesh Publications; 1977. p.43-44. ]Persian[

Fourieh J. Three years in the court of Iran. Translated by Iqbal Ashtiani A. Tehran: Donya-ye Ketab Publications; 1987. p.147. ]Persian[

Rice K. Clara Collier Rice's travelogue: Iranian women and their way of life. Translated by Azad A. Tehran: Ketabdar Publications; 2013. ]Persian[

Adimit M. Amir Kabir and Iran. Tehran: Kharazmi Publications; 1983. p.334. ]Persian[

Roustaee M. History of medicine and medicine in Iran (from the Qajar era to the end of Reza Khan's era). Tehran: National Library and Archives of Iran; 2012. ]Persian[

Alijani M, Bashiri A. Malaria in Qajar Era; from the point of view of European tourists. Medical History Quarterly. 2014; 5(15): 33-51. ]Persian[

Lesan al-Molk Sepehr M. Qajar History Book (4 volumes): Nasikh al-Tavarikh (From the beginning to the end of the reign of Fath Ali Shah). Tehran: Asatir Publications; 2011. p.457. ]Persian[

Mostowfi A. Narrative of my life or the social and administrative history of the Qajar period. Tehran: Zavvar Publications; 1998. Vol.1 p.472. ]Persian[

National Archives and Library Organization of the Islamic Republic of Iran. Cholera outbreak in Khorasan and outbreak in Semnan and Damghan. No.295/002120.2; Cholera outbreak in Isfahan. No.32052/999.10; Cholera outbreak in Azerbaijan. 3.No.1569/360; Mozaffari Publications (Bushehr). 1903; 3(71) Serial No.1122.2. ]Persian[

Flor V. People's health in Qajar Iran. Translated by Nabipour I. Bushehr: Bushehr University of Medical Sciences and Health Care services Publications; 2007. p.20. ]Persian[

Natiq H. The Calamity of Cholera and the Calamity of Government. Tehran: Gostanion Publications; No Date. p.136-137. ]Persian[

Saadat A. History of medical advances since 1921-1991. Tehran: Zavvar Publications; 1998. p.472. ]Persian[

Aneh C. Iranian Papers: Memories of Claude Anne's Travel at the Beginning of the Constitutional Era. Translated by Proshani I. Tehran: Gouya Publications; 2018. p.32-33. ]Persian[

Roy Stone A. Encyclopedia of Medical Discovery. Translated by Alizadeh Ahadei N. Tehran: Payame Azadi Publications; 2009. Vol.1 p.38. ]Persian[

Sobhani Tabrizi J. The Charter of Imamiyya Beliefs. Qom: Tohid Publications; 1939. p.313. ]Persian[

Homan H. Persian handwritten travelogues (Travelogue of Khorasan, by Seyyed Jalal Burani). Tehran: Akhtaran Publications; 2008. ]Persian[

Korov F. Baroun Fyodor Korov’s Travelogue. Translated by Askandar Zabihian A. Tehran: Fekr Rooz Publications; 1993. p.232. ]Persian[

Afshar I, Daryagasht MR. Divan Beigi's Memoirs (Mirza Hossein Khan). Tehran: Asatir Publications; 2003. p.260. ]Persian[

Hedayat MGH (Mokhber al-Saltaneh). Mecca travelogue. Edited by Dabirsiyaghi SM. Tehran: Tirajhe Publications; 2007. p.425. [Persian[

Mozaffari Publications (Bushhehr). Year 3. 66th September 13, 1904; 10-11; Mozaffari Publications (Bushhehr). Year 4. 64th August 1904; Serial number 1017. 9. Mozaffari Publications (Bushhehr). Year 3. 71st November 22, 1903; Serial number 1122. 2. ]Persian[

Burrell RM. The 1904 Epidemic of Cholera in Persia: Some Aspects of Qajar Society. Translated by Farzi F, Nazarzadeh Z. Kheradnameh. 2012; 4(11): 1-22. ]Persian[

Karimkhanzand M. Iranian Medicine’s Encounter with the Cholera and Plague Epidemics in Qajar Iran in the 19th Century. History of Science. 2012; 10(2): 93-126. ]Persian[

Organization of Libraries, Museums and Document Center of Astan Qods Razavi. No.0001 120008281. ]Persian[

Wills C. Dr.Oils' Travelogue to the Countries of Iran (Translated from Russian by the Court of the Sultan). Translated by Mirza Seyyed Abdullah (Translator at zel al-Sultan’s court). Introduction and proofreading by Fereydouni HA, Asif Agha SMR. Qom: Islamic Reserves Assembly Publications; 2020. ]Persian[

Tajbakhsh A. History of Iranian civilization and culture during the Qajar period. Shiraz: Navid Publications; 2012. p.425. ]Persian[

Kasravi A. My life. Tehran: Publishing and Distribution of Books; 1976. p.25. ]Persian[

Salvar GH-M, Salvar M, Afshar I. Diary of Eyn Al-Saltaneh (the reign of Naser al-Din Shah). Edited by Salour M, Afshar I. Tehran: Asatir Publications; 1995. Vol.1 2nd newspaper. ]Persian[

Dolatabadi Y. Yahya’s life. Tehran: Ferdovsi and Attar Publications; 1982. Vol.1 p.116. ]Persian[

National Archives and Library Organization of the Islamic Republic of Iran. Jahansoz Mirza's report on the outbreak of cholera in Shahrood and Bastam. No.17206/296.3. ]Persian[

National Library and Records Organization of Iran. Outbreak of cholera in Isfahan. No.32052/999.10. ]Persian[

Mozaffari Publications (Bushehr). Year 3. Year 64. August 13, 1904; Serial Number 1024. p.12-16. ]Persian[

National Library and Records Organization of Iran. Outbreak of cholera in Khorasan. 12 Shawwal al-Mukarram. No.296/2172. ]Persian[

Wills J. Iran a century ago: Dr.Wells' Travelogue. Translated by Qaraguzlou GH-H. Tehran: Eqbal Publications; 1989. p.323. ]Persian[

Olivier G. Olivier's travel book. Social and economic history of Iran in the beginning of the Qajar era. Translated by Taher Mirza M. Edited by Varharam GH-R. Tehran: Etlaat Publications; 1992. p.81. ]Persian[

Sawji H. The instructions of physicians in the prevention of plague and epidemics. Edited by Anoshirvani M, Shams Ardakani MR, Ghasemlou F. Tehran: Chogan Publications; 2017. ]Persian[

Groteh H. Groteh's travel book. Translated by Jalilvand M. Tehran: Markaz Publications; 1990. Vol.1. ]Persian]

Hedin S. Deserts of Iran. Translated by Rajabi P. Tehran: Cultural Heritage and Honors Association Publications; 2002. Vol.2 p.145. [Persian]

Fayazi A. The effect of superstitions and deviant beliefs on the spread of diseases in the Qajar era. Moskoye Quarterly. 2018; 6(19): 73-98. [Persian]

Talebov Tabrizi A. Ahmad's book. Introducted by Momeni B. Tehran: Shabgir Publications; 1977. p.37. [Persian]

  • چکیده مشاهده شده: 293 بار
  • pdf (English) دانلود شده: 155 بار

آمار دانلود

  • لینکدین
  • تویتر
  • فیسبوک
  • گوگل پلاس
  • تلگرام

اطلاعات

  • برای خوانندگان
  • برای نویسندگان
  • برای کتابداران

زبان

  • فارسی
  • English
  • صفحه اصلی
  • بایگانی
  • ارسال مقاله
  • درباره‌ی مجله
  • تیم سردبیری
  • اطلاعات تماس

مجله تاریخ پزشکی دارای رتبه علمی پژوهشی از کميسيون نشريات علوم پزشکی کشور (http://journalportal.research.ac.ir/)، وابسته به مرکز تحقيقات اخلاق و حقوق پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی بوده و به صورت پیوسته منتشر می شود. این مجله، یک مجله‌ الکترونيکی است که به زبان فارسی به همراه چکيده انگليسی با دسترسی آزاد (open access) چاپ می شود.

قدرت یافته از OJSPlus