• ثبت‌نام
  • ورود
  • فارسی
    • English

مجله تاریخ پزشکی - علمی پژوهشی

  • صفحه اصلی
  • درباره
    • درباره‌ی مجله
    • تیم سردبیری
    • نمایه نامه ها
  • موارد ضروری
    • فرم تعهد نامه
    • فرمت مقالات
    • دریافت کد ارکید
  • ارزیابی مقالات
  • کمیته بین‌المللی اخلاق نشر
    • اقدامات کمیته بین المللی اخلاق نشر COPE
  • ارسال مقاله/ راهنمای نویسندگان
  • بیانیه حق نشر
  • شماره جاری
  • بایگانی‌ها
  • اطلاعات تماس
  • اطلاعیه‌ها
جستجوی پیشرفته
  1. صفحه اصلی
  2. بایگانی‌ها
  3. دوره 17 (1404): مجله تاریخ پزشکی. 1404
  4. مقاله مروری

دوره 17 (1404)

مهٔ 2025

بررسی زندگی، آثار و اندیشه‌های حكيم صدرالدين على گيلانى هندی؛ پزشک برجسته قرن یازدهم هجری

  • جمال رضایی اوریمی
  • اعظم خسروی
  • مریم شوشتری یگانه
  • علی جعفری
  • سید عبداله محمودی
  • سید امیرحسین لطیفی
  • محمدحسین اسدی

مجله تاریخ پزشکی - علمی پژوهشی, دوره 17 (1404), 6 مهٔ 2025 , صفحه 1-12
https://doi.org/10.22037/mhj.v17i.45950 چاپ شده: 2025-08-28

  • مقاله
  • دانلود
  • ارجاع
  • مراجع
  • آمار
  • اشتراک

چکیده

زمینه و هدف: تاریخ پزشکی ایران، به ویژه در منطقه گیلان، سابقه‌ای دیرینه دارد. حكيم صدرالدين على گيلانى هندی، از دانشمندان و پزشکان معروف قرن یازدهم هجری (962ه.ق-1018ه.ق) است که در عهد صفویه به هند مهاجرت کرده بود. هدف از این پژوهش بررسی زندگی، اندیشه‌ها و آثار علمی حكيم صدرالدين على گيلانى هندی است.  

مواد و روش‌ها: این تحقیق یک مطالعه توصیفی-تحلیلی است. در این پژوهش گردآوری داده‌ها بر اساس روش کتابخانه‌ای و با مطالعه متون و منابع تاریخی انجام پذیرفته است.

ملاحظات اخلاقی: در این پژوهش، جنبه‌های اخلاقی مطالعه کتابخانه‌ای شامل اصالت متن، صداقت و امانتداری رعایت شده است.

یافته‌ها: یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که حکیم گیلانی پس از گذراندن تحصیلات مقدماتی طب نزد حكيم الملك شمس‏الدين گيلانى و حكيم لطف‏الله شيرازى، به دعوت اکبرشاه به هند مهاجرت کرده و به عنوان پزشک، مشاور و سیاستمدار در دربار او مشغول به کار شده است. تسلط او بر علوم مختلف مانند پزشکی، ریاضیات، فیزیک و مکانیک، وی را به یکی از برجسته‌ترین شخصیت‌های علمی عصر خویش تبدیل کرده است. القاب «جالینوس زمان» و «افلاطون ثانی» که به او اطلاق می‌شد، گواهی بر این مدعاست. حکیم گیلانی آثار ارزشمندی در زمینه پزشکی از خود به یادگار گذاشته است که از جمله آن‌ها می‌توان به «رساله فی الطب»، «مجربات» و «شرح کلیات قانون» اشاره کرد.

نتیجه‌گیری: حکیم گیلانی، پزشک و دانشمند برجسته‌ای بود که با تالیفات و فعالیت‌های علمی خود، گامی مهم در توسعه و ارتقای دانش پزشکی برداشت. این پژوهش نشان داد که وی نه تنها یک پزشک حاذق، بلکه یک متفکر و دانشمند چندوجهی بوده است. مطالعه زندگی و دستاوردهای این حکیم برجسته، می‌تواند به درک بهتر از تاریخ پزشکی، تبادلات علمی و فرهنگی میان تمدن‌ها و همچنین اهمیت حفظ و توسعه طب سنتی کمک نماید.

کلمات کلیدی:
  • حکیم گیلانی هندی
  • تاریخ پزشکی
  • زندگی‌نامه
  • مهاجرت پزشکان
  • ایران
  • pdf (English)

ارجاع به مقاله

رضایی اوریمی ج., خسروی ا., شوشتری یگانه م., جعفری ع., محمودی س. ع., لطیفی س. ا., & اسدی م. (2025). بررسی زندگی، آثار و اندیشه‌های حكيم صدرالدين على گيلانى هندی؛ پزشک برجسته قرن یازدهم هجری. مجله تاریخ پزشکی - علمی پژوهشی, 17, 1–12. https://doi.org/10.22037/mhj.v17i.45950
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.acm-sig-proceedings##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.acs-nano##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.apa##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.associacao-brasileira-de-normas-tecnicas##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.chicago-author-date##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.harvard-cite-them-right##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.ieee##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.modern-language-association##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.turabian-fullnote-bibliography##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.vancouver##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.download.ris##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.download.bibtex##

مراجع

Esmailzadeh A, Moradi MH. Health Functions of Guilan Baladieh Association in Mashroote Era. Medical History. 2020; 11(41): 61-69. [Persian]

Jafarpour J, Tahmasebi S. Introduction and Identification of Guilani immigrants to India Focusing on Deccan. Journal of Subcontinental Research. 2017; 9(31): 45-62. [Persian]

Abdi A. Indian Persian-writing physicians and the importance of their works in Persian medical writing (10th to 13th centuries). Tehran: Alzahra University; 2019. [Persian]

Vasegh Abbasi R. Iranian Physicians at the Gurkanian Court in India. Journal of Subcontinent Researches. 2018; 9(33): 239-263. [Persian]

Badauni Abdul Qadir bin Malik Shah. Montakhab al-Tawarikh. Edited by Saheb Ahmad A. Tehran: Society for the Appreciation of Cultural Works and Dignitaries; 2001. [Persian]

Jan Ahmadi F, Behniyafar A. Civilizational Contributions of Iranian Physicians in Gurkani Royal Court. Journal of Subcontinent Researches. 2013; 5(15): 79-106. [Persian]

Chand Pouri A. Medical history during the Mughal rule of India (Aṭebbāʾ-e ʿahd-e muḡaliya). Tehran: Institute for the History of Medicine, Islamic and Complementary Medicine Studies; 2011.

Ẓell-al-Raḥmān S. Avicenna's Canoon: Commentators and Translators. Hamadan: Bu-Ali Sina University Publications; 2004. [Persian]

Elgood C. Safavid Medical Practice: The Practice of Medicine, Surgery and Gynaecology in Persia Between 1500 A.D. and 1750 A.D. Translated by Mohsen Javidan. Tehran: Tehran University Press; 1970. [Persian]

Razavi Borgheie SH. An Introduction to Pharmacology and Pharmacy from the Safavids to Dar al-Fonoon. Tehran: Entesharat Asar va Mafakher Farhangi; 2005. [Persian]

Nirwaseti H. History of medical relations between Iran and Pakistan. Tehran: Tehran University of Medical Sciences; 2003. [Persian]

Husain SA. Hakeem Ali Gilani: A commentator of canon of Avicenna. Bulletin of the Indian Institute of History of Medicine (Heydarabad). 1997; 27(1): 47-52.

Khandmir Q. The history of Habib al-Sir in the news of human beings. Tehran: Ketabforoshi Khayyam; 1954.

Mehraein M, Rafiei A, Salim M. The Impact of Indian Gurkhani Religious Policy on the Migration of Iranian Physicians. Journal of History. 2022; 17(65): 1-24. [Persian]

Hakim Gilani A. Al-Shafa al-Ajel. Tehran: Majlis Library; 1849. [Arabic]

Farooghi R. Islami Tib (Urdu). Hyderabad: Azam Steam Press; 1937.

Alami A. Ain Akbari. Lakhano: Matba' Munshi Nawal Kishore; 1893.

Torkamān E. Tarikhe Ālam Araye Abbasi. Tehran: Amir Kabir Publications; 2003. [Persian]

Shahnavaz Khan Aurangabadi. Ma'asir al-Umara. Edited by Mowlavi Abd ul-Rahim. Kolkata: No Name; 1888.

Jaggi OP. History of Science and Technology in India. Dehli: Ram; 1981.

Eslami Fard Z, Ahmadi N, Karimi B, Ghaffari F. The Role of Safavid Immigrant Physicians in Promoting Persian Language in the Indian Subcontinent. Medical History. 2016; 8(28): 19-26. [Persian]

Golchin Maani A. A Commentary on the Book of Tuzak Jahangiri, a Manuscript of the Library of Astan Quds Razavi and a Commentary on Bengali Actors and Hawze Hakim Ali Gilani. Tehran: Honar va Mardom; 1974. [Persian]

Gurkani NMJ. Jahangirnameh (Tuzuk Jahangir). Edited by Hashem M. Tehran: Iranian Culture Foundation; 1980. [Persian]

Nafisi S. History of poetry and prose in Iran and in the Persian language until the end of the tenth century AH. Tehran: Foroughi Publication; 1984. [Persian]

Nasr SH. Science and Civilization in Islam. Translated by Ahmad Aram. Tehran: Kharazmi Publications; 1980. [Persian]

Tattavi AN. History of Iran and Neighboring Countries in the years 850-984 AH. 1st ed. Edited by Al-Davood A. Tehran: Fekre Rouz, Kolbeh; 1999. [Persian]

Pirnia H, Eqbal Ashtiani A. History of Iran from the beginning to the extinction of the Qajar dynasty. Tehran: Negah Publication; 2021. [Persian]

Bakkari SHF. Zakhira al-Khavanin. Karachi: Moeen al-Hagh; 1961-1974.

Masoum Ali Shah M. Taraegh Al-Haghaegh. Edited by Mahjoob MJ. Tehran: Ketabkhaneh Barani; 1946.

Hakim Gilani A. Sharh al-Qanoon. Tehran: Islamic Consultative Assembly Library; 1849. [Arabic]

Razi AA. Haft Eghlim. Tehran: Aliakbar Elmi Publications; 1601. [Arabic]

Monzavi A. List of Persian manuscripts. Tehran: Regional Development Cooperation Organization; 1969. [Persian]

Amoli SH-M. Hamel al-Matn Jame al-Sharhin. Tehran: Research Institute for the History of Medicine, Islamic Medicine and Supplementary Studies, Iran University of Medical Sciences; 2009. [Persian]

Hakim Gilani A. Mojarabbat Hakim Ali Gilani. Introducted by Isfahani MM. Tehran: Iran University of Medical Services; 2008. [Persian]

Montasab Mojabi H. A study of Shiite medical texts in the history of medicine. Kermanshah: Razi University Publication; 2006. [Persian]

Rezaei Orimi J, Adabinia SZ, Shakeri T, Hashemimehr SMJI. Research on the Life and Scientific Works of Physicians of Tabaristan in the Period of Islamic Iran. Islam and Health Journal. 2023; 8(1): 53-69. [Persian]

Rezaei Orimi J, Asadi SH. Introduction and Critique of the Paper "Medicine of the Safavid Era Relying on Western Travelogues". Iranian Journal of Medical Ethics and History of Medicine. 2022; 15(1): 105-121. [Persian]

Asadi MH, Van Hee R, Khosravi A, Shojaee R, Changizi-Ashtiyani S, Amini S. The historical course of varicose vein surgery in the Persian medicine. Acta Chirurgica Belgica. 2023; 123(6): 589-600.

Nasiri E, Orimi JR, Hashemimehr M, Aghabeiglooei Z, Rezghi M, Amrollahi-Sharifabadi M. Avicenna’s clinical toxicology approach and beneficial materia medica against oral poisoning. Archives of Toxicology. 2023; 97(4): 981-989.

Rezaei Orimi J, Amrollahi-Sharifabadi M, Aghabeiglooei Z, Nasiri E, Mozaffarpur SA. Rhazes's methodology in the science of toxicology. Archives of Toxicology. 2023; 97(1): 93-102.

Aghabeiglooei Z, Rezaei Orimi J, Tajik N, Vatanparast A, Amrollahi-Sharifabadi M, Mojahedi. Hakim Shifai (16th Century AD): Bibliography and Contributions to Medicine and Pharmacology. Journal of Research on History of Medicine. 2025; 14(1): 75-80.

Khosravi A, Changizi-Ashtiyani S, Haghverdi F, Tavan B. The Innovations of Rhazes (854-925 AD) in the Diagnosis and Treatment of Kidney Diseases. Medical History. 2019; 11(38): 111-120. [Persian]

Changizi-Ashtiyani S, Mansouri Z, Asadi MH, Khosravi A, Ghasempour M, Bastani B, et al. The effects of the six principles of hygiene in maintaining health and preventing eye diseases from the perspective of medieval Persian medicine. The Open Public Health Journal. 2023; 16(1): 1-8.

  • چکیده مشاهده شده: 134 بار
  • pdf (English) دانلود شده: 99 بار

آمار دانلود

  • لینکدین
  • تویتر
  • فیسبوک
  • گوگل پلاس
  • تلگرام

اطلاعات

  • برای خوانندگان
  • برای نویسندگان
  • برای کتابداران

زبان

  • فارسی
  • English
  • صفحه اصلی
  • بایگانی
  • ارسال مقاله
  • درباره‌ی مجله
  • تیم سردبیری
  • اطلاعات تماس

مجله تاریخ پزشکی دارای رتبه علمی پژوهشی از کميسيون نشريات علوم پزشکی کشور (http://journalportal.research.ac.ir/)، وابسته به مرکز تحقيقات اخلاق و حقوق پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی بوده و به صورت پیوسته منتشر می شود. این مجله، یک مجله‌ الکترونيکی است که به زبان فارسی به همراه چکيده انگليسی با دسترسی آزاد (open access) چاپ می شود.

قدرت یافته از OJSPlus