• ثبت‌نام
  • ورود
  • فارسی
    • English

مجله تاریخ پزشکی - علمی پژوهشی

  • صفحه اصلی
  • درباره
    • درباره‌ی مجله
    • تیم سردبیری
    • نمایه نامه ها
  • موارد ضروری
    • فرم تعهد نامه
    • فرمت مقالات
    • دریافت کد ارکید
  • ارزیابی مقالات
  • کمیته بین‌المللی اخلاق نشر
    • اقدامات کمیته بین المللی اخلاق نشر COPE
  • ارسال مقاله/ راهنمای نویسندگان
  • بیانیه حق نشر
  • شماره جاری
  • بایگانی‌ها
  • اطلاعات تماس
  • اطلاعیه‌ها
جستجوی پیشرفته
  1. صفحه اصلی
  2. بایگانی‌ها
  3. دوره 17 (1404): مجله تاریخ پزشکی. 1404
  4. مقاله پژوهشی

دوره 17 (1404)

مهٔ 2025

پیشینه تاریخی کاربرد سرکه برای فرآوری مواد طبیعی در طب سنتی ایرانی

  • فرشید راغب طهماسبی
  • محبوبه بزرگی

مجله تاریخ پزشکی - علمی پژوهشی, دوره 17 (1404), 6 مهٔ 2025 , صفحه 1-10
https://doi.org/10.22037/mhj.v17i.42349 چاپ شده: 2026-02-15

  • مقاله
  • دانلود
  • ارجاع
  • مراجع
  • آمار
  • اشتراک

چکیده

زمینه و هدف: دانش داروسازی در طب ایرانی گنجینه‌ای از تجربیات ارزشمند پزشکان در زمینه اثرات مواد طبیعی (مفردات) برای درمان بیماری‌ها است. از جمله مباحث کمتر بررسی شده در داروسازی سنتی ایران، تجربیات دانشمندان ایرانی برای فرآوری (تدبیر) مواد طبیعی است. هدف از پژوهش حاضر، بررسی پیشینه تاریخی کاربرد سرکه، به عنوان یکی از حلال‌هایی است که به صورت وسیعی برای فرآوری مواد طبیعی به کار می‌رفته است.

روش: این پژوهش به روش کتابخانه‌ای و با تحلیل محتوای منابع اصلی طب سنتی ایران انجام شد. جستجو با کلیدواژه‌هایی مانند سرکه، خَل، اصلاح و تدبیر صورت پذیرفت. همچنین برای یافتن شواهد علمی جدید، پایگاه‌های Scopus، Google Scholar و SID مورد بررسی قرار گرفتند.

ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل تحقیق و گزارش‌دهی، اصول صداقت و امانتداری رعایت گردید.

یافته‌ها: اگرچه فرآوری مفردات از دیرباز در طب سنتی ایران جایگاه ویژه‌ای داشته، اما فصلی مجزا در کتاب‌های مهمی مانند «الحاوی» و «قانون» به آن اختصاص نیافته است؛ با این حال در متون مختلف، استفاده از روش‌های گوناگون فرآوری توصیه شده است. سرکه به ‌عنوان حلالی پرکاربرد برای فرآوری گیاهان و مواد معدنی به‌ کار می‌رفته و در مورد گیاهانی مانند زیره، عنصل، حنظل و کبر، مطالعات جدیدی به‌منظور تحلیل ترکیبات و اثرات آن‌ها قبل و بعد از فرآوری با سرکه صورت گرفته است.

نتیجه‌گیری: در طب ایرانی، کاربرد سرکه برای فرآوری ترکیبات دارویی به منظور کاهش سمیت یا افزایش اثر‌بخشی آنها صورت می‌گرفته است. مطالعات جدید نیز کارایی استفاده از سرکه در فرآوری ترکیبات طبیعی را تأیید کرده‌اند. بررسی بیشتر تاریخچه و روش‌های فرآوری مفردات در طب ایرانی، می‌تواند زوایای جدیدی از دانش داروسازی سنتی ایران را روشن سازد.

کلمات کلیدی:
  • سرکه
  • کاربردهای دارویی
  • طب ایرانی
  • pdf (English)

ارجاع به مقاله

راغب طهماسبی ف., & بزرگی م. (2026). پیشینه تاریخی کاربرد سرکه برای فرآوری مواد طبیعی در طب سنتی ایرانی. مجله تاریخ پزشکی - علمی پژوهشی, 17, 1–10. https://doi.org/10.22037/mhj.v17i.42349
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.acm-sig-proceedings##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.acs-nano##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.apa##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.associacao-brasileira-de-normas-tecnicas##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.chicago-author-date##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.harvard-cite-them-right##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.ieee##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.modern-language-association##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.turabian-fullnote-bibliography##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.vancouver##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.download.ris##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.download.bibtex##

مراجع

1. Zargaran A, Ahmadi SA, Daneshamouz S, Mohagheghzadeh A. Ancient Persian pharmaceutical vessels and tools in Iranian archaeological museums. Pharmaceutical Historian. 2012; 42(4): 68-71.

2. Dostkhah J. Avesta: The oldest Iranian Hymns. Tehran: Marwarid Publications;1992. p.505.

3. Baranifard M, Khazaei MM, Jamshidi S, Zarshenas MM, Zargaran A. A critical comparison between dosage forms in traditional Persian pharmacy and those reported in current pharmaceutical sciences. Research Journal of Pharmacognosy. 2017; 4(3): 67-74.

4. Gholipur MA, Gorji N, Moeini R, Memariani Z. An application of nasal drug delivery for management of head and neck diseases from the perspective of Persian Medicine. Medical History. 2019; 11(40): 89-105. [Persian]

5. Ibn Al-Telmiz A. Gharabadin. Mashhad: University of Medical Sciences Press; 2020. p.255-257. [Persian]

6. Ghaeni Heravi SM. Gharabadin-e-Salehi. Tehran: Chogan; 2019. p.167-168. [Persian]

7. Aghili Khorasani SMH. Gharabadin-e Kabir. Tehran: Tehran University of Medical Sciences Press; 2009. p.773. [Persian]

8. Golshani SA, Daneshfard B, Mosleh G, Salehi A. Drugs and pharmacology in the Islamic Middle Era. Pharmaceutical historian. 2015; 45(3): 64-69.

9. Bozorgi M, Madreseh E, Ayati MH, Rahimi R. A Descriptive Study of Medicinal Plants and Polyherbal Formulation Prescribed for Patients in Persian Medicine Clinic (Salamatkadeh) Affiliated to Tehran University of Medical Sciences (2016). Journal of Reports in Pharmaceutical Sciences. 2018; 7(2): 183-188.

10. Naseri M, Khodadoost M, Yousefi M, Salari R. A brief review on drugs used in relieving joint pain in Iranian traditional and conventional medicine. Medical History. 2017; 8(26): 105-124. [Persian]

11. Feyzabadi Z, Javan R, Mokaberinejad R, Aliasl J. Comparing Insomnia Treatment in Iranian traditional Medicine and Modern Medicine. Medical History. 2015; 6(19): 185-208. [Persian]

12. Zarshenas MM, Zargaran A, Müller J, Mohagheghzadeh A. Nasal drug delivery in traditional persian medicine. Jundishapur journal of Natural Pharmaceutical Products. 2013; 8(3): 144.

13. Jahromi MA, Jahromi PS, Zarshenas MM. The impact of Tadbir as a pre-application treatment of medicinal plants on their chemical profiles and biological activities in traditional Persian pharmacy. Traditional and Integrative Medicine. 2024; 18: 157-169.

14. Sadeghpour O. Guide to making compound drugs in the traditional pharmaceutical laboratory. Tehran: Al-Mai; 1392. [Persian]

15. Afsharipour S, Shams Ardekani MR, Mosaddegh M, Ghannadi AR, Mohagheghzadeh AA, Badr P. The basics of pharmaceuticals and traditional Iranian medicinal forms. Tehran: Chogan; 2020. [Persian]

16. Solieri L, Giudici P. Vinegars of the World. Milan: Springer; 2009. p.1-16.

17. Bourgeois JF, Barja F. The history of vinegar. Archives Des Sciences. 2009; 62:147-60.

18. Ousaaid D, Mechchate H, Laaroussi H, Hano C, Bakour M, El Ghouizi A, et al. Fruits vinegar: Quality characteristics, phytochemistry, and functionality. Molecules. 2021; 27(1): 222.

19. Rhazes. Contains of Medicine. Beirut: Darol ahya-e-Serat Alarabiye; 2001.Vol 1. [Arabic]

20. Muvaffagh Heravi A. Al-Abniyeh an Hagahyegh al-Advyieh. Translated by Amiri M. Tehran: The publication of the Institute of Iranian Academy of Sciences and the Iranian Treasury; 2009. [Persian]

21. Avicenna. The Canon of Medicine. Translated by Sharafkandi A. Tehran: Sorush Press; 2016. Vol 2. [Persian]

22. Jorjani SI. Zakhīrah Khvārazm’Shāhī. Qom: Reserve-Revival Institute of Natural Medicine; 1391. Vol 3. [Persian]

23. Hakim Momen M. Tohfat al-Momenin. Tehran: Shahr Publications; 2008. [Persian]

24. Aghili Khorasani SMH. Makhzan-al-Adwieh. Tehran: Ghogan Press; 2009. [Persian]

25. Nazem Jahan MA. Exir Azam. Research Institute for Islamic and Complementary Medicine (RICM). Tehran: Iran University of Medical Science Press; 2008. [Persian]

26. Ghahreman A, Okhovvat AR. Matching the old medicinal plant names with scientific terminology. Tehran: University of Tehran Publishing Group; 2009. [Persian]

27. Zargaran A, Zarshenas MM, Mehdizadeh A, Mohagheghzadeh A. Oxymel in medieval Persia. Pharmaceutical historian. 2012; 42(1): 11-13.

28. Zare F, Mosavat SH, Atarzadeh F, Jaladat AM. Plague in Tradition Persian Medicine and Modern Medicine. Medical History. 2017; 9(32): 85-95. [Persian]

29. Alijaniha F, Ghaffari F, Naseri M, Asghari M. Smelling drugs application in the prevention and treatment of disease from the perspective of Iranian traditional medicine. Medical History. 2013; 5(14), 67-77. [Persian]

30. Khanavi M, Ara L, Khavasi N, Hajimehdipoor H. Capparis spinosa: A comparative study of raw and processed fruits. Journal of Medicinal Plants. 2020; 19(73): 91-99.

31. Sekeroglu N, Gezici S, Keskin Cavdar H. Production of the traditional liquorice vinegar: investigation of its physicochemical properties and bioactivity for innovative functional food applications. Journal of Food Measurement and Characterization. 2025; 1(1): 1-5.

32. Fatema K, Begum D, Hossain F, Halder S, Tuhin TI, Mahjabeen T, et al. Effects of apple cider vinegar on glycemic status in type 2 diabetes mellitus. American Journal of Pure and Applied Biosciences. 2025; 235-41.

33. Rezaie-Dastjerdi M, Motevaselian M, Moghadamnia AA, Khafri S, Zuahkiani M, Mahdavi Omran S. The Effect of the Vinegare Plus Rose Water Mouthwash on Denture Stomatitis Candidiasis. Journal of Mazandaran University of Medical Sciences. 2013; 22(1): 187-195.

34. Perumpuli PA, Dilrukshi DM. Vinegar: A functional ingredient for human health. International Food Research Journal. 2022; 29(5): 959-974.

35. Ali Z, Wang Z, Amir RM, Younas S, Wali A, Adowa N, et al. Potential uses of vinegar as a medicine and related in vivo mechanisms. International Journal for Vitamamine and Nutrition Research. 2016; 86(3-4): 140-51.

36. Elhage KG, St. Claire K, Daveluy S. Acetic acid and the skin: a review of vinegar in dermatology. International Journal of Dermatology. 2022; 61(7): 804-811.

37. Abdolhosseini S, Mokaberinejad R, Alian Nezhadi V, Bozorgi M, Nazem E. Evaluation of treatment with squill vinegar in 10 patients with head pediculosis. Asian Journal of Clinical Case Reports for Traditional and Alternative Medicine. 2017; 1(1-2): 57-64.

38. Fallah Huseini H, Kianbakht S, Mousavi R, Aman Zadeh N. Study on Effects of Processing with Vinegar and Saline on Toxicity and Anti-diabetic Property of Citrullus colocynthis (L.) Schrad. Fruit Extract in Rats. Journal of Medicinal Plants. 2011; 10(40): 119-123.

39. Ghannadi A, Sajjadi E, Khayat Kashani M, Khayat Kashani M. Vinegar processed Zireh: Evaluation of Chemical Changes Before and After Processing of Zireh Kermani. Traditional and Integrative Medicine. 2010; 1(3): 217-224.

40. Bozorgi M, Amin GR, Ostad SN, Samadi N, Nazem E, Shekarchi M. Toxicological, chemical and antibacterial evaluation of squill vinegar, a useful product in Persian Traditional Medicine. Research Journal of Pharmacognosy. 2017; 4(1): 33-39.

41. Chen LL, Verpoorte R, Yen HR, Peng WH, Cheng YC, Chao J, et al. Effects of processing adjuvants on traditional Chinese herbs. Journal of Food and Drug Analysis. 2018; 26(2): S96-114.

  • چکیده مشاهده شده: 28 بار
  • pdf (English) دانلود شده: 14 بار

آمار دانلود

  • لینکدین
  • تویتر
  • فیسبوک
  • گوگل پلاس
  • تلگرام

اطلاعات

  • برای خوانندگان
  • برای نویسندگان
  • برای کتابداران

زبان

  • فارسی
  • English
  • صفحه اصلی
  • بایگانی
  • ارسال مقاله
  • درباره‌ی مجله
  • تیم سردبیری
  • اطلاعات تماس

مجله تاریخ پزشکی دارای رتبه علمی پژوهشی از کميسيون نشريات علوم پزشکی کشور (http://journalportal.research.ac.ir/)، وابسته به مرکز تحقيقات اخلاق و حقوق پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی بوده و به صورت پیوسته منتشر می شود. این مجله، یک مجله‌ الکترونيکی است که به زبان فارسی به همراه چکيده انگليسی با دسترسی آزاد (open access) چاپ می شود.

قدرت یافته از OJSPlus