نقش ایرانیان در پیدایش نماد پزشکی
مجله تاریخ پزشکی - علمی پژوهشی,
دوره 4 شماره 10 (1391),
15 مارس 2016
,
صفحه 33-67
https://doi.org/10.22037/mhj.v4i10.11751
چکیده
نماد، کلمه یا شکلی است که معنایی فراتر یا غیر از آن لفظ و شکل را به مخاطب القا میکند. یکی از نمادهای مهم که معرف حرفه پزشکی و دارو و درمان است، «کادوسه» است. كادوسه تصوير دو مار است كه به دور یك عصا یا به شكل باز گشاده بالی قائم پیچیدهاند، اگرچه این نماد به «اسکلپیوس»، ربالنوع پزشکی در یونان نسبت داده شده است، اما ریشههای تاریخی وجود دارد که عصای کادوسه در تمدنها و آیینهای ایران دیده شده است. چنانکه تأمل ميشود مهمترين عنصر اين نماد مار است که در تمدنهای قدیم ایران نماد زندگی، حاصلخیزی و باروری بوده است. در آیین مهرپرستی نيز، مار، نماد زمین است که با لیسیدن خون گاو کشتهشده به دست مهر، باروری و آمادهشدن برای تجدید حیات را القا ميكند. این مقاله به بنمایههای اساطیری مار در تمدنها و آیینهای ایران باستان و پیوند آن با زندگی و درمان و پزشکی میپردازد.
- مار؛ نماد؛ اسطوره؛ ایران؛ پزشكي؛ درمان
ارجاع به مقاله
مراجع
منابع فارسی:
قرآن كريم.
ابن بلخی. (1363 ش.). فارسنامه. به کوشش گای لیسترانج و ر. ا. نیکلسون، تهران: دنیای کتاب، چاپ دوم، ص 36.
اوستا. (1384 ش.). پژوهش استاد پورداوود. گزارش جلیل دوستخواه، تهران: مروارید، دو جلدی، جلد اول، فصل سوم، ص 507.
اولانسي، ديويد. (1380 ش.). پژوهشي نو در منشأ ميتراپرستي. مترجم و محقق مريم اميني، تهران: نشر چشمه، صص 23-22.
باقرپور، سعید. (1391 ش.). بررسی و نمادشناسی نقش مار در تمدنهای باستانی. نشریه هنر. شماره صد و شصت و هفت، صص 1، 8، 100.
باقری، مهری. (1376 ش.). دینهای ایرانی پیش از اسلام. تبریز: دانشگاه تبریز، صص 32-31.
باقری، مهری. (1393 ش.). ایزد شیرسر در مهرپرستی غربی. جشننامه دکتر فتحالله مجتبایی، به کوشش علی اشرف صادقی و ابوالفضل خطیبی، تهران: هرمس، صص 204-183.
بلعمی، ابوعلی محمد. (1337 ش.). ترجمه تاریخ طبری (قسمت مربوط به ایران). به اهتمام محمدجواد مشکور، تهران: کتابخانه خیام، ص 30.
پرادا، ادیت. (1382 ش.). جیرفت کهنترین تمدن شرق. مترجم یوسف مجیدزاده، تهران: نشر وزارت فرهنگ و ارشاد، ص 21.
پلاسعیدی، کتایون. (1381 ش.). نقش مار در فرهنگ و تمدن ایلام. پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، مرکز تحصیلات تکمیلی میرداماد، ص 12.
پیر، آمیه. (1372 ش.). تاریخ ایلام. مترجم شیرین بیانی، تهران: نشر دانشگاه تهران، صص 16، 34.
تاواراتاني، ناهاكو. (1385 ش.). مار و كاج. تهران: انتشارات بهجت، صص 13، 18-16.
ثاقبفر، مرتضی. (1385 ش.). دین مهر در جهان باستانی. تهران: انتشارات توس، چاپ اول، صص 570-560.
جابز، گرترود. (1370 ش.). سمبول. مترجم محمدرضا بقاپور، تهران: جهاننما، صص 28-26، 36.
خلعتبری، منصور. (1377 ش.). کادوسه ـ نماد پزشکی. مجله پزشکی قانونی. سال چهارم، شماره پانزدهم، ص 69.
دادگی، فرنبغ. (1380 ش.). بندهش، گزارنده مهرداد بهار. تهران: توس، چاپ دوم، ص 52.
دلاشو، لوفر. (1364 ش.). زبان رمزی افسانهها. مترجم جلال ستاری، تهران: طوس، ص 9.
دوبوکور، مونیک. (1376 ش.). رمزهای زنده جهان. مترجم جلال ستاری، تهران: نشر مرکز، ص 430.
رضي، هاشم. (1371 ش.). ميترائيسم، آيين مهر. تهران: بهجت، صص 435، 437.
ساندرز، نانسي كي. (1376 ش.). حماسه گيلگمش. مترجم اسماعيل فلزي، تهران: انتشارات هيرمند، چاپ اول، ص 176.
ساندرز، نانسی کی. (1389 ش.). بهشت و دوزخ در اساطیر بینالنهرین. مترجم ابوالقاسم اسماعیلپور، تهران: قطره، صص 154، 163.
سپنتا، شاهين. (بيتا). آشنايي با بنمايه ايراني و پيشينه مار در نماد دارو و درمان. ارائه الکترونیکی در: www.drshahinsepenta.blogsky.com.
سرمدی، محمدرضا. (1378 ش.). پژوهشی در تاریخ پزشکی و درمان جهان از آغاز تا عصر حاضر. تهران: انتشارات سرمدی، ص 26.
سياح، احمد. (1365 ش.). لغتنامه يا فرهنگ سياح. تهران: نشر اسلام، ص 435.
شهرستانی، محمد بن عبدالکریم. (2003 م.). الملل و النحل. به اهتمام حواشیه صلاحالدین الهواری، بیروت: الهلال، ص 260.
صفا، ذبيحالله. (1374 ش.). حماسهسرايي در ايران. تهران: انتشارات اميركبير، ص 564.
فتوحی، محمود. (1385 ش.). بلاغت تصویر. تهران: نشر سخن، ص 161.
قائمی، فرزاد. (1391 ش.). اسطوره نبرد مهر و گاو و نخستین و ارتباط آن با ابزار نمادین گرز گاوسر. ادب پژوهشی. شماره بیست و یکم، ص 97.
کیان راد، حسین. (1380 ش.). مار. نشریه فروهر. شماره سیصد و هشتاد و چهارم، ص 23.
كريستين سن، آرتور. (1386 ش.). كيانيان. مترجم ذبيحالله صفا، تهران: شركت انتشارات علمي و فرهنگي، چاپ پنجم، ص 175.
كوپر، جي سي. (1378 ش.). فرهنگ مصور نمادهاي سنتي. مترجم مليحه كرباسيان، تهران: فرشاد، ص 32.
گلن، ويليام. (1380 ش.). هنري مدين، عهد عتيق. مترجم فاضل همداني، سفر اعداد، فصل بیست و یکم، صص 9-8.
محمدپادشا. (1335 ش.). فرهنگ جامع فارسی (آنندراج). به همت دبیرسیاقی، تهران: نشر خیام، چاپ دوم، ذیل نماد.
محمدحسین بن خلف تبریز. (1361 ش.). برهان قاطع. مصحح دکتر معین، تهران: امیرکبیر، ذیل مار.
معینی، حمیدرضا. معینی، فریدالدین. (1381 ش.). دایرهالمعارف هنرهای سنتی ایران (بررسی نقوش نمادین سمبلیک در آثار هنرهای سنتی ایران). تهران: نور حکمت، جلد سوم، ص 19.
موسوی، مطهره. (1389 ش.). اندیشه مؤثر در تاریخ مبلمان با نقشمایه مار در ایران. نشریه معماری. شماره بیست و چهارم، ص 127.
مولایی، چنگیز. (1382 ش.). بررسي فروردين يشت (سرود اوستايي در ستايش فروهرها). تبریز: انتشارات دانشگاه تبريز، چاپ اول، ص 105.
مولایی، چنگیز. (1386 ش.). دانشنامه زبان و ادب فارسي. جلد دوم، صص 454-452.
مولایی، چنگیز. (1389 ش.). معنی نام فریدون و ارتباط آن با سه نیروی او و سنتهای اساطیری و حماسی ایران. جستارهای ادبی. شماره صد و شصت و هفتم، صص 175-151.
مولایی، چنگیز. (1392 ش.). آبان يشت (سرود اوستايي در ستايش اردي سور ناهيد). تهران: مركز دایرهالاسلام بزرگ اسلامي، ص 23.
نجمآبادی، محمود. (1353 ش.). تاریخ طب در ایران. تهران: نشر دانشگاه تهران، صص 38-36.
نیبرگ، هنریک سموئل. (1359 ش.). دینهای ایران باستان. مترجم سیفالدین نجمآبادی، تهران: مرکز ایرانی مطالعه فرهنگها، صص 61، 71.
والتر، هینتس. (1370 ش.). دنیای گمشده ایلام. مترجم فیروز فیروزنیا، تهران: نشر علمی و فرهنگی، صص 48-47.
ورمازرن، مارتین. (1372 ش.). آیین میترا. مترجم نادرزاد، تهران: نشر چشمه، چاپ سوم، صص 31، 76، 84، 171، 194-193.
هال، جیمز. (1389 ش.). فرهنگ نگارهای نمادها در هنر شرق و غرب. مترجم رقیه بهزادی، تهران: فرهنگ معاصر، صص 167، 176، 287.
هالروید، استوارت. (1388 ش.). ادبیات گنوسی. مترجم ابوالقاسم اسماعیلپور، تهران: اسطوره، ص 384.
ياحقي، محمدجعفر. (1375 ش.). فرهنگ اساطير. تهران: پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي، صص 381-380.
منابع انگلیسی:
Boyce, M. (1975a). A History of Zoroadtrianism: A History of Zoroadtrianism. 18, 243.
Jung, CG. (1971). Psychology Types. Translated by Richard Francis Carrington Hull, Helton Godwin Baynes, Routledge and Paul kegan, 601.
- چکیده مشاهده شده: 2695 بار
- PDF دانلود شده: 7165 بار