• ثبت‌نام
  • ورود
  • فارسی
    • English

مجله تاریخ پزشکی - علمی پژوهشی

  • صفحه اصلی
  • درباره
    • درباره‌ی مجله
    • تیم سردبیری
    • نمایه نامه ها
  • موارد ضروری
    • فرم تعهد نامه
    • فرمت مقالات
    • دریافت کد ارکید
  • ارزیابی مقالات
  • کمیته بین‌المللی اخلاق نشر
    • اقدامات کمیته بین المللی اخلاق نشر COPE
  • ارسال مقاله/ راهنمای نویسندگان
  • بیانیه حق نشر
  • شماره جاری
  • بایگانی‌ها
  • اطلاعات تماس
  • اطلاعیه‌ها
جستجوی پیشرفته
  1. صفحه اصلی
  2. بایگانی‌ها
  3. دوره 6 شماره 20 (1393): فصلنامه علمی پژوهشی تاریخ پزشکی، پاییز 1393
  4. مقاله مروری

دوره 6 شماره 20 (1393)

دسامبر 2015

اصول و تکنیک‌های جراحی با روش داغ‌کردن در چشم‌پزشکی دوره اسلامی (از قرن سوم تا دوازدهم قمری)

  • سیدماهیار شریعت‌پناهی

مجله تاریخ پزشکی - علمی پژوهشی, دوره 6 شماره 20 (1393), 26 دسامبر 2015 , صفحه 11-45
https://doi.org/10.22037/mhj.v6i20.10909 چاپ شده: 2015-12-26

  • مقاله
  • دانلود
  • ارجاع
  • مراجع
  • آمار
  • اشتراک

چکیده

مقدمه: دانش جراحی یکی از فرازهای مهم طب سنتی دوره اسلامی است. در میان اندام‌های مختلف، بخش جراحی اندام چشم، به دلیل ظرافت و حساسیت زیاد، نیاز به شناخت، تخصص و تجربه بالینی زیادی داشته است. با بررسی تألیفات در این حوزه، اصول ثابتی قابل ترسیم است که به صورت قوانین مشخص، مورد پذیرش و استفاده اکثر جراحان این دوره قرار داشته است. استخراج این اصول، اولین موضوع و بررسی تکنیک‌های جراحی چشم با روش داغ‌کردن نیز، موضوع دوم این تحقیق است.

روش: روش تحقیق کیفی از نوع تحلیل محتوای متون اصلی دانش جراحی دوره اسلامی است. بر این اساس، آثار برجسته این حوزه بررسی محتوایی شده‌اند و دیدگاه‌های این افراد در زمینه روش داغ‌کردن چشم مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. در نهایت با روش استقرایی اصول و تکنیک‌های ثابت در این حوزه مشخص شده است.

یافته‌ها: این تحقیق، مؤید این فرضیه است که جراحان دوره اسلامی، شناختی واضح و متمایز از انواع بیماری‌های پدیدآمده در چشم داشته‌اند. در طول این بازه زمانی، اصول و تکنیک‌های رایجی در سرتاسر جهان اسلام، از اندلس در غرب تا هند در شرق رواج داشته است.

بحث و نتیجه‌گیری: تشخیص افتراقی بر اساس معیارهای: شکل ظاهری، محل ظهور، علت بیماری، رعایت اصول احتیاطی در نتیجه تجربه بالینی، زمان‌بندی مناسب جهت درمان به موقع، شناخت تخصصی از انواع داغه‌های مورد نیاز هر بیماری و تکنیک استعمال هر کدام، اصول ضروری این روش درمانی برای هر چشم‌پزشک است. تکنیک‌های جراحان نیز شامل داغ‌کردن با استفاده از داغه سوزنی، زیتونی، هلالی و عدسی شکل بوده است. جراح برای استفاده از هریک از داغه‌ها، تکنیک خاصی را رعایت می‌کرده است تا میزان ریسک آسیب‌دیدگی چشم به حداقل کاهش یابد.

کلمات کلیدی:
  • چشم‌پزشکی؛ جراحی؛ اصول؛ تکنیک؛ داغ‌کردن؛ دوره اسلامی؛ ابزار جراحی
  • PDF

ارجاع به مقاله

شریعت‌پناهی س. (2015). اصول و تکنیک‌های جراحی با روش داغ‌کردن در چشم‌پزشکی دوره اسلامی (از قرن سوم تا دوازدهم قمری). مجله تاریخ پزشکی - علمی پژوهشی, 6(20), 11–45. https://doi.org/10.22037/mhj.v6i20.10909
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.acm-sig-proceedings##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.acs-nano##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.apa##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.associacao-brasileira-de-normas-tecnicas##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.chicago-author-date##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.harvard-cite-them-right##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.ieee##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.modern-language-association##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.turabian-fullnote-bibliography##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.vancouver##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.download.ris##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.download.bibtex##

مراجع

ابن ازرق، ابراهیم بن عبدالرحمن. (1427 ق.). تسهیل المنافع فی الطب و الحکمة. مسقط: عاصمة الثقافة العربیة، چاپ اول، ص 204.

ابن الیاس شیرازی، محمود بن الیاس. (بی‌تا.). غیاثیه. قم: مؤسسه احیای طب طبیعی، ص 89.

ابن الیاس شیرازی، منصور بن محمد. (1382 ش.). کفایه منصوری، رساله چوب چینی. تهران: دانشگاه علوم پزشکی ایران، ص 267.

ابن بطلان. (1424 ق.). دعوة الاطباء: صفحات من الادب الطبی العربی. دمشق: چاپ عزت عمر، ص 15.

ابن جزار قیروانی، احمد بن ابراهیم. (1375 ش.). طب الفقراء و المساکین. مصحح وجیهه کاظم آل‌ طعمه، تهران: مؤسسه بین‌المللی اندیشه و تمدن اسلامی (ایستاک)، ص 69.

ابن ربن طبری، علی بن سهل. (1423 ق.). فردوس الحکمة فی الطب. مصحح عبدالکریم سامی جندی، بیروت: دارالکتب العلمیه، ص 232.

ابن زهر، عبدالملک. (1403 ق.). التیسیر فی المداواة و التدبیر. محقق میشیل الخوری، دمشق: دارالفکر، چاپ اول، صص 73-52.

ابن سلوم حلبی، صالح بن نصرالله. (1388 ش.). غایة الإتقان فی تدبیر بدن الإنسان. تهران: دانشگاه علوم پزشکی ایران، صص 70-158.

ابن ‌سینا، حسین بن عبدالله. (1386 ش.). أمراض العین و علاجاتها. مصحح محمد رواس قلعه‌جی و محمد ظافر وفائی. تهران: مؤسسه مطالعات تاریخ پزشکی، طب اسلامی و مکمل دانشگاه علوم پزشکی ایران، صص 56-148.

ابن ‌سینا، حسین بن عبدالله. (1389 ش.). قانون. ترجمه عبدالرحمن شرفکندی، تهران: سروش، جلد اول، ص 510؛ جلد سوم، ص 306.

ابن ‌سینا، حسین بن عبدالله. (1426 ق.). القانون فی الطب. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، جلد دوم، صص 6-354؛ جلد سوم، ص 434.

ابن قف، امین‌الدوله بن یعقوب. (1356 ق.). العمدة فی الجراحة. حیدرآباد: فی مجلس دائرة‌المعارف العثمانیة الکائنة، جلد اول، ص 198؛ جلد دوم، صص71-163.

ابن ‌نفیس. (1414 ق.). المهذّب فی ‌الکحل المجرّب. رباط: چاپ محمد ظافر وفائی و محمد رواس قلعه‌جی، صص 309-292.

ابن‌ نفیس. (1423 ق.). الصیدلیة المجربة (الموجز فی الطب). مصحح محسن عقیل، بیروت: دار المحجه البیضاء، صص 372-206.

ابن ‌نفیس. (2008 م.). شرح فصول ابقراط. تصحح یوسف زیدان، قاهره: نهضت مصر، ص 338.

ابن هاشم، راشد بن عمیر. (1405 ق.). فاکهة ابن السبیل. عمان: وزارت التراث القومی و الثقافه، صص 167-24.

ابن هبل بغدادی، علی بن احمد. (1362 ق.). المختارات فی الطب. حیدرآباد: دائرة‌المعارف العثمانیة، جلد اول، ص 320؛ جلد سوم، صص 114-90؛ جلد چهارم، صص 198-21.

احمد، شمس‌الدین. (1387 ش.). خزائن الملوک. تهران: دانشگاه علوم پزشکی ایران، جلد اول، ص 333؛ جلد دوم، صص 157-54.

اخوینی، ربیع بن احمد. (1371 ش.). هدایة المتعلمین فی الطب. مصحح جلال متینی، مشهد: دانشگاه مشهد، ص 613.

ازدی، عبدالله بن محمد. (1387 ش.). کتاب الماء. تهران: دانشگاه علوم پزشکی ایران، مؤسسه مطالعات تاریخ پزشکی، طب اسلامی و مکمل، جلد دوم، ص 611؛ جلد سوم، ص 947.

انطاکی، داود بن عمرو. (1415 ق.). بغیة المحتاج فی المجرب من العلاج. بیروت: دارالفکر، صص 78-61.

انطاکی، داود بن عمرو. (1420 ق.). النزهة المبهجة فی تشحیذ الأذهان و تعدیل الأمزجة. أحمد عبدالله عدنان تحقیق المنتفکی الرفاعی، قم: مؤسسه البلاغ، ص 304.

انطاکی، داود بن عمرو. (بی‌تا.). تذکرة أولی الألباب ـ الجامع للعجب العجاب. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، ص 631.

بهاءالدوله، بهاءالدین بن میر قوام‌الدین. (بی‌تا.). خلاصة التجارب (طبع جدید). محققان محمدرضا شمس اردکانی، عبدالعلی محقق‌زاده، پویا فریدی و زهره ابوالحسن‌زاده، تهران: دانشگاه علوم پزشکی، صص 304-245.

ثابت بن قره. (1419 ق.). الذخیرة فی علم الطب (معالجة الأمراض بالأعشاب). محقق احمد فرید مزیدی، بیروت: دارالکتب العلمیه، صص 9-73.

جالینوس. (1387 ش.). کتاب جالینوس إلی غلوقن (المقالة الأولی و الثانیة)، مجموعه هشت کتاب طبی (مجموعه ثمانیة کتب طبیة). مترجم حنین بن اسحاق، تهران: دانشگاه علوم پزشکی ایران، مؤسسه مطالعات تاریخ پزشکی، طب اسلامی و مکمل، ص 181.

جالینوس. (1390 ش.). جوامع کتاب جالینوس فی الأمراض الحادثة فی العین (شش رساله کهن پزشکی). مصحح یوسف بیگ باباپور، قم: مجمع ذخائر اسلامی، ص 84.

جرجانی، اسماعیل بن حسن. (1345 ش.). الأغراض الطبیة و المباحث العلائیة. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، صص 548-320.

جرجانی، اسماعیل بن حسن. (1355‍ ش.). ذخیره خوارزمشاهی. چاپ عکسی از نسخه‌ای خطی، تهران: چاپ علی‌اکبر سعیدی سیرجانی، جلد دوم، صص 2-241؛ جلد سوم، صص 234-21.

حلبی، خلیفه بن ابی المحاسن. (1415 ق.). الکافی فی الکحل. تحقیق محمد ظافر وفائی و محمد رواس قلعه‌جی. بیروت، صص 292-126.

حموی، صلاح‌الدین بن یوسف کحال. (1407 ق.). نورالعیون و جامع الفنون. ریاض: مرکز الملک فیصل للبحوث و دراسات الإسلامیه، صص 261-174.

حنین بن اسحاق. (1928 م.). العشر مقالات فی العین. تحقیق ماکس مایرهوف. قاهره: بی‌نا، صص 4-133.

رازی، محمد بن زکریا. (1387 ش.). المنصوری فی الطب. ترجمه محمدابراهیم ذاکر، مصحح حازم بکری صدیقی، تهران: دانشگاه علوم پزشکی تهران، صص 446-317.

رازی، محمد بن زکریا. (1412 ق.). تقاسیم العلل (کتاب التقسیم و التشجیر). مصحح صبحی محمود حمامی، حلب: منشورات جامعه حلب معهد التراث العلمی العربی، ص 112.

رازی، محمد بن زکریا. (1422 ق.). الحاوی فی الطب. محقق هیثم خلیفه طعیمی، بیروت: دار احیاء التراث العربی، جلد اول، صص 44-331.

زهراوی، خلف بن عباس. (1374‍ ش.). التصریف لمن عجز عن التألیف. ترجمه احمد آرام و مهدی محقق، تهران، صص 157-21.

زهراوی، خلف بن عباس. (1406 ق.). التصریف لمن عجز عن ‌التألیف. فرانکفورت: چاپ عکسی از نسخه خطی کتابخانه سلیمانیه استانبول، مجموعه بشیرآغا، چاپ فؤاد سزگین، شماره 502، صص 13-405.

زهراوی، خلف بن عباس. (1422 ق.). الجراحة، المقالة الثلاثون من التصریف لمن عجز عن التألیف. تحقیق عبدالعزیز ناصر الناص و علی بن سلیمان التویجری. ریاض: مطابع الفرزدق التجاریه، صص 295-93.

سجزی، مسعود بن محمد. (1387 ش.). حقائق أسرار الطب. قم: مؤسسه احیای طب طبیعی، جلال‌الدین، ص 58.

شاه‌ارزانی. (1380 ش.). میزان الطب. محقق هادی نصیری، قم: مؤسسه فرهنگی سما، صص 249-50.

شاه‌ارزانی. (1387 ش.). طب اکبری. قم: مؤسسه احیای طب طبیعی، جلد اول، صص 317-293؛ جلد دوم، صص 308-1137.

شاه‌ارزانی. (بی‌تا). مفرح القلوب (شرح قانونچه). تصحیح علیرضا رحیمی ثابت. لاهور: مطبعة إسلامیة، صص 8-427.

شطشاط، علی بن حسین. (1999 م.). تاریخ الجراحة فی الطب العربی. بن‌غازی، صص 11-208.

شعرانی، عبدالوهاب بن احمد. (1419 ق.). مختصر تذکرة الإمام السویدی فی الطب. مصحح احمدفرید مزیدی. بیروت: دارالکتب العلمیه، ص 53.

شیرازی، محمدتقی. (1387 ش.). شرح و نگارش نو و روان از تسهیل العلاج و رساله حافظ الصحه. قم: مؤسسه احیای طب طبیعی، صص 23-314.

شیزری، عبدالرحمان. (1401 ق.). نهایة الرتبة فی طلب الحسبة. به کوشش بازعرینی، بیروت، ص 98.

طبری، ابوالحسن احمد بن محمد. (1419 ق.). المعالجات البقراطیه، أمراض العین و معالجاتها. تصحیح محمد رواس قلعه‌جی و محمد ظافر وفائی، لندن: مؤسسه الفرقان للتراث الإسلامی، صص 155-56.

طریحی، فخرالدین بن محمد. (بی‌تا). مجمع البحرین. جلد پنجم، ص 234.

عبدالغنی، مصطفی لبیب. (2000 م.). دور الزهراوی فی تأسیس علم الجراحة. قاهره: دارالثقافه للنشر و التوزیع، صص 101-76.

عطار اسرائیلی، داود بن ابی نصر. (1383 ش.). منهاج الدکان و دستور الأعیان فی أعمال و تراکیب الأدویة النافعة للأبدان. تهران: دانشگاه علوم پزشکی ایران، ص 118.

عقیلی علوی شیرازی، سیدمحمدحسین بن محمدهادی. (1385 ش.). خلاصة الحکمة. قم: اسماعیلیان، جلد سوم، صص 84-42.

عقیلی علوی شیرازی، سیدمحمدحسین بن محمدهادی. (بی تا.). قرابادین کبیر. تهران: دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی تهران، مؤسسه مطالعات تاریخ پزشکی، طب اسلامی و مکمل، صص 49-528.

علی بن عباس. (1294 ق.). کامل الصناعة الطبیة. قاهره: بولاق، جلد دوم، ص 387؛ جلد سوم، ص 457؛ جلد چهارم، صص 78-236.

علی بن عباس. (1997 م.). الکحالة (طب العیون). مصحح محمد رواس قلعه‌جی و محمد ظافر وفائی، دمشق: منشورات وزارت الثقافه، ص 285.

علی بن عیسی کحّال. (1383 ق.). تذکرةالکحّالین. حیدرآباد دکن: چاپ غوث محیی‌الدین قادری شرفی، صص 69-122.

غافقی، محمد بن قسوم بن اسلم. (1987 م.). المرشد فی طب العین. بیروت: بی‌نا، صص 77-331.

قادری، سیدابوالقاسم قدرت‌الله. (1387 ش.). فصول الأعراض (شرح کتاب حدود الأمراض حکیم ارزانی). تهران: دانشگاه علوم پزشکی ایران، صص 247-139.

قطب‌الدین شیرازی، محمود بن مسعود. (1387 ش.). فی بیان الحاجة إلی الطب و الأطباء و وصایاهم. تهران: دانشگاه علوم پزشکی ایران، ص 18.

قمری بخاری، حسن بن نوح. (1387 ش.). التنویر. تهران: دانشگاه علوم پزشکی ایران، ص 56.

کامل، محمدحسین. (1387 ش.). المؤجز فی تاریخ الطب و الصیدلة عند العرب. تهران: دانشگاه علوم پزشکی ایران، جلد اول، ص 109.

کرمانی، محمدکریم بن ابراهیم. (بی‌تا.). جوامع العلاج (دو رساله طبی از کرمانی). کرمان: مطبعة السعادة، ص 238.

کرمانی، نفیس بن عوض. (1387 ش.). شرح الأسباب و العلامات. قم: مؤسسه احیای طب طبیعی، جلد اول، صص 307-255؛ جلد دوم، ص 418.

کشکری، یعقوب. (1405 ق.). کناش فی الطب. فرانکفورت: چاپ عکسی از نسخه خطی کتابخانه سلیمانیه استانبول، مجموعه ایاصوفیه، شماره 3716، صص 96-44.

کعدان، عبدالناصر. (1999 م.). الجراحة عند الزهراوی. حلب، ص 56.

گیلانی، علی. (1387 ش.). مجربات حکیم علی گیلانی. مصحح علیرضا مسعودی. تهران: دانشگاه علوم پزشکی ایران، ص 10.

محمد بن محمد عبدالله. (1383 ش.). تحفه خانی. تهران: دانشگاه علوم پزشکی ایران، صص 605-198.

مؤلف ناشناخته. (1386 ش.). بدیعات اختیاری. از مجموعه گنجینه بهارستان، تهران: کتابخانه موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، جلد دوم، ص 113.

ناظم جهان، محمد اعظم. (1387 ش.). اکسیر اعظم. تهران: دانشگاه علوم پزشکی ایران، مؤسسه مطالعات تاریخ پزشکی، طب اسلامی و مکمل، جلد اول، صص 469-382؛ جلد چهارم، ص 317.

نجار، عامر. (1994 م.). فی تاریخ الطب فی الدولة الإسلامیة. قاهره: دارالمعارف، صص 80-179.

نخعی آشتیانی، محمد مؤمن بن محمد حسین. (1387 ش.). تذکرة العلاج. تهران: دانشگاه علوم پزشکی ایران، ص 30.

هروی، محمد بن یوسف. (1387 ش.). بحرالجواهر (معجم الطب الطبیعی). قم: مؤسسه احیای طب طبیعی، جلال‌الدین، ص 337.

یوسفی هروی، یوسف بن محمد. (1382 ش.). طب یوسفی (جامع الفوائد). تهران: دانشگاه علوم پزشکی ایران، ص 30.

  • چکیده مشاهده شده: 696 بار
  • PDF دانلود شده: 535 بار

آمار دانلود

  • لینکدین
  • تویتر
  • فیسبوک
  • گوگل پلاس
  • تلگرام

اطلاعات

  • برای خوانندگان
  • برای نویسندگان
  • برای کتابداران

زبان

  • فارسی
  • English
  • صفحه اصلی
  • بایگانی
  • ارسال مقاله
  • درباره‌ی مجله
  • تیم سردبیری
  • اطلاعات تماس

مجله تاریخ پزشکی دارای رتبه علمی پژوهشی از کميسيون نشريات علوم پزشکی کشور (http://journalportal.research.ac.ir/)، وابسته به مرکز تحقيقات اخلاق و حقوق پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی بوده و به صورت پیوسته منتشر می شود. این مجله، یک مجله‌ الکترونيکی است که به زبان فارسی به همراه چکيده انگليسی با دسترسی آزاد (open access) چاپ می شود.

قدرت یافته از OJSPlus