مجله علمی - پژوهشی فقه پزشکی

شیر طبیعی انسان کامل‌ترین غذا برای تغذیه نوزادش می‌باشد، چراکه دارای مزایای جسمی و روانی برای شیرخوار و شیردهنده و مزایای اقتصادی برای خانواده و به تبع آن، جامعه می‌باشد. تولید شیر در زنان ـ به طور طبیعی ـ پس از بارداری و تولد فرزند صورت می‌گیرد، اما امروزه با استفاده از القای شیردهی، امکان تولید شیر ـ بدون بارداری ـ صورت گرفته است. تحقیق بر آن است که این موضوع جدید پزشکی، از دیدگاه فقهی بررسی شود. این تحقیق بر آنست که به روش توصیفی ـ تحلیلی به این پرسش پاسخ دهد که حکم اولیه شیردهی القایی در فقه امامیه چیست و چه آثاری بر آن بار می‌شود؟ به نظر نویسندگان هرچند القای شیردهی عملی جایز است، اما باعث ایجاد محرمیت نمی‌شود.

اصل حسن نیت ابتدا در حقوق رومی ژرمنی ظهور و توسعه یافته است و از آنجا وارد ادبیات حقوقی در کشور ما گردیده است. حسن نیت در نظام رومی ژرمنی دارای دو مفهوم مستقل است: حسن نیت به مفهوم تصور خلاف واقع معفو و قابل حمایت و حسن نیت به مفهوم درستی و صداقت در انعقاد، اجرا و تفسیر قرارداد. به تبع این دو مفهوم، دو بعد حمایتی و الزامی اصل حسن نیت وجود دارد که هر بعد، ناظر به یک مفهوم حسن نیت است. بررسی انطباق اصل حسن نیت با فقه امامیه و اصطیاد قاعده فقهی حسن نیت، نیازمند پاسخ به سؤالات متعددی است که این پژوهش صرفاً به یکی از آن‌ها پاسخ می‌دهد. از جمله سؤالات این است که آیا مصادیق معارض با اصل حسن نیت در فقه وجود دارد؟ برخی مسأله مسؤولیت پزشک در فقه امامیه را از مصادیق معارض اصل حسن نیت دانسته‌اند. در این پژوهش با تبیین اصل حسن نیت و مسؤولیت پزشک، ثابت شد مسؤولیت پزشک در فقه امامیه تنافی با اصل حسن نیت ندارد. یافته‌های این پژوهش حاکی از آن است که در روابط پزشک و بیمار به صرف این‌که فقدان سوء نیت پزشک ثابت شد، تعهد حسن نیت پزشک محقق نشده است. علاوه بر بحث فقهی، تغییرات تقنینی اخیر در این حوزه نیز مورد بررسی قرار گرفته است.

ترک درمان یکی از شقوق ترک فعل است که به دلیل ارتباط با سلامت انسان‌ها از اهمیت زیادی برخوردار است. دو دیدگاه در خصوص مسؤولیت تارک درمان وجود دارد: دیدگاه اول، که معتقد به مسؤولیت مطلق علت اولیه است و برای تارک درمان مسؤولیتی در قبال تشدید، قائل نیست. مهم‌ترین دلیل ایشان، صعوبت احراز رابطه استناد و تشکیک در امکان تشکیل عنصر مادی از طریق ترک فعل است؛ دیدگاه دوم، که معتقد به مسؤولیت نسبی تارک می‌باشد و ضمن رد عدم تحقق عنصر مادی جرم با ترک فعل؛ در صورت وجود رابطه استناد بین ترک درمان و آثار ناشی از آن، مانعی بر سر راه تحقق مسؤولیت تارک درمان در مقابل تشدید آثار حادث شده نمی‌بیند و به نظر می‌رسد این نظریه مورد پذیرش قانونگذار در سال 1392 قرار گرفته است. رابطه استناد رابطه‌ای علمی است و احراز مسؤولیت تارک درمان، منوط به احراز رابطه استناد بر اساس آن چه اصول حقوقی در لزوم تفکیک عوامل مؤثر در آسیب بیان داشته‌اند می‌باشد و در تسلسل علل و اسباب موجود در کنار تارک درمان، هریک به میزان صدق رابطه استناد مسؤول خواهند بود.

کاهش جنین، راهی برای غلبه بر مخاطرات تعدد جنین است، اما شمارش آن به عنوان یکی از مصادیق سقط از سویی و مشکلات اخلاقی و فقهی انتخاب جنین هدف برای کاهش از سوی دیگر، مسائل ویژه‌ای را در این قلمرو پدیدار ساخته است. در تلاش برای یافتن مبنای فقهی برای جواز کاهش جنین در تعدد طبیعی، استناد به قواعدی فقهی مانند لاضرر، لاحرج و دفاع می‌تواند راهگشا باشد، اما این امر در تعدد مصنوعی با چالش‌هایی مواجه است. عیب جنین، اهمیت حفظ جنین از نظر پزشکی، سهولت کاهش، انتخاب تصادفی و تخییر نیز می‌توانند ملاک‌هایی برای انتخاب در کاهش جنین به شمار آیند.

استفاده از تخمک اهدایی یکی از روش‌های کمکی تولید مثل است که زمينه‌ باروري خانواده‌های نابارور را فراهم می‌کند. گرفتن تخمک از بانک تخمک از جنبه‌های مختلف پزشکی، فقهی (حقوقی) و اخلاقی قابل بررسی است. در این مقاله بر آن هستیم تا مشروعیت یا عدم مشروعیت استفاده از این روش درمان ناباروری را بر اساس آموزه‌های فقه اسلامی ارزیابی و تحلیل کنیم. همچنین معلوم کنیم که رابطه خویشاوندی میان کودک و کدامیک از دو زن اهداکننده تخمک و زن نابارور برقرار است.

خدشه‌پذیری دلایل مشروعیت استفاده از تخمک اهدایی از یکسو، نادیده‌گرفته‌شدن حق کودک، برهم‌خوردن روابط خویشاوندی و لزوم استفاده از اندام‌ها و مایعات جنسی در کانون خانواده، سبب می‌شود تا استفاده از تخمک اهدایی را برای درمان ناباروری نامشروع بدانیم. همچنین کودک تنها با زن اهداکننده تخمک رابطه خویشاوندی فرزندی ـ مادری داشته، هیچ پیوند خویشاوندی با زن نابارور ندارد.

درک نیازهای مذهبی بیماران مي‌تواند بر چگونگي ارتباط و ارائه مراقبت مذهبی به بيماران تأثيرگذار باشد. این مطالعه کیفی با رویکرد تحلیل محتوا و با هدف تعیین نیازهای مذهبی بیماران مبتلا به سرطان در ایران صورت گرفت. شرکت‌کنندگان در مطالعه را 18 بیمار مبتلا به سرطان که از فروردین تا شهریور 92 در انستیتو کانسر بیمارستان امام خمینی (ره) تهران بستری شده بودند، تشکیل می‌دادند. نمونه‌گیری به صورت هدفمند شروع و تا اشباع داده‌ها ادامه یافت. برای جمع‌آوری داده‌ها از مصاحبه نیمه‌ساختاریافته استفاده و تحلیل داده‌ها با روش تحلیل محتوای قراردادی انجام شد. سپس درون‌مایه‌ها استخراج گردید.

1ز 611 کد اولیه به دست‌آمده، با تحلیل داده‌ها درون‌مایه مذهب استخراج شد که دارای 3 طبقه باورهای دینی، ارتباط با خداوند و نیاز به عبادت و زیرطبقات اعتقاد، توسل، نزدیکی به خداوند، توکل به خداوند، دعا، نیایش و انجام مناسک مذهبی بود. این مطالعه نشان داد: بیماران مبتلا به سرطان در ایران، بر حسب شرایط فرهنگی، مردمی مذهبی بوده و برای سازگاری با شرایط بحرانی زندگی نظیر ابتلا به بیماری‌های صعب‌العلاج، بیشتر به مذهب رو می‌آورند. داشتن باورهای مذهبی، منجر به کم‌رنگ‌ترشدن مشکلات روانی شده و سازگاری بیمار با بیماری را بیشتر کرده و به حفظ امید در آنان کمک می‌نماید. نتایج این پژوهش می‌تواند توسط مدیران پرستاری جهت برنامه‌ریزی کلان مراقبت کل‌نگر در این بیماران مورد توجه قرار گیرد.

اعتیاد به عنوان یکی از چالش‌های مهم اجتماعی، بهداشتی و سیاسی در جهان است. متخصصین بر این باوراند که معنویت و مذهب در درمان اعتیاد نقش بسزایی دارد. این پژوهش مطالعه‌ای توصیفی همبستگی است که در آن حجم نمونه 287 نفر با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای انتخاب شدند. در این مطالعه از پرسشنامه‌های سلامت معنوی و اعتقادات مذهبی جهت گردآوری اطلاعات استفاده شد. اطلاعات با استفاده از شاخص‌های مرکزی پراکندگی و آزمون‌های کولموگرو اسمیرنو، کروسکال واليس و ضریب همبستگی اسپیرمن مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته‌ها نشان داد که نمره کل سلامت معنوی 11/95±61/56، نمره کل اعمال مذهبی 1/79±4/55 و نمره دینداری مذهبی 3/08±10/42 بود. ارتباط معنی‌دار مثبتی بین نمره کلی سلامت معنوی با هر دو بعد اعتقادات مذهبی مشاهده شد (p=0/001). سلامت معنوی و عملکرد مذهبی و دینداری مذهبی می‌تواند نقش حمایتی از فرد در مقابل گرایش به مصرف مواد داشته باشد.