بررسی انتقادی دیدگاه فوکویاما درباره بهبود ژنتیکی انسان از منظر اخلاق
مجله اخلاق زیستی- علمی پژوهشی,
دوره 16 شماره 41 (1405),
19 ژوئن 2026
,
صفحه 1-13
https://doi.org/10.22037/bioeth.v16i41.50880
چکیده
زمینه و هدف: انسانها همواره به دنبال بهبود کیفیت زندگی، سلامت و تواناییهای خود بودهاند. پیشرفتهای اخیر در مهندسی ژنتیک، امکان مداخلات ژنتیکی به منظور بهبود بیسابقه قابلیتها و ویژگیهای انسانی و غلبه بر محدودیتهای انسان را فراهم کرده است. تحولات قابل توجه در علوم و فناوریهای زیست پزشکی، بهبود ژنتیکی انسان را به یکی از مسائل اصلی اخلاق کاربردی مبدل کرده است. استفاده از فناوری ژنتیک به منظور بهبود ویژگیها و ظرفیتهای انسانی با مخالفتهایی مواجه شده است. استدلال مبتنی بر ماهیت و طبیعت انسان شناختهشدهترین و قویترین استدلال علیه بهبود ژنتیکی به شمار میرود. فرانسیس فوکویاما ازجمله افرادی است که این استدلال را ارائه کرده است. در این مقاله استدلال فوکویاما از منظر اخلاق مورد نقد و بررسی قرار میگیرد.
روش: روش پژوهش توصیفی-تحلیلی است و گردآوری اطلاعات به شیوه کتابخانهای انجام شده است.
ملاحظات اخلاقی: در نگارش این مقاله، اصول صداقت و امانتداری رعایت شده است.
یافتهها: فرانسیس فوکویاما یکی از مخالفان جدی مهندسی ژنتیک و بهبود قابلیتهای ژنتیکی انسان است. از نظر وی پیشرفتهای بیوتکنولوژی طبیعت و ماهیت انسان را تغییر میدهد. طبیعت انسان شامل اساسیترین و فراگیرترین ویژگیهای گونه انسان است که بیش از آنکه متأثر از عوامل محیطی باشد، منشأ ژنتیکی دارد و خاستگاه بنیادین حس اخلاقی، مهارتهای اجتماعی و تفکر فلسفی است. فوکویاما در نهایت بین درمان و بهبود ظرفیتهای انسانی تمایز قائل میشود و استفاده از بیوتکنولوژی را تنها برای درمان بیماریهای ژنتیکی مجاز میداند. ناتوانی در ارائه تعریفی دقیق از طبیعت، نادیده گرفتن محدودیتهای بیوتکنولوژیکی، عدم تفاوت میان بهبود و درمان، ناکارآمدی مفهوم طبیعت انسان در تحلیل اخلاقی بهبود ژنتیک انسان و معیار بودن طبیعت انسان برای تعیین موارد اخلاقی و غیر اخلاقی بهسازی ژنتیک از مهمترین اشکالات استدلال فوکویاما هستند.
نتیجهگیری: استدلال فرانسیس فوکویاما با اشکالات جدی مواجه است و از اتقان کافی برخوردار نیست. ازاینرو وی نمیتواند با استدلال مبتنی بر طبیعت و ماهیت انسان، غیراخلاقی بودن بهرهگیری از مهندسی ژنتیک برای بهبود ظرفیتهای انسان را به اثبات برساند.
- بهبود ژنتیکی انسان
- فرانسیس فوکویاما
- طبیعت انسان
- اخلاق کاربردی
ارجاع به مقاله
مراجع
1. DeGrazia D. Creation ethics: reproduction, genetics and quality of life. Journal of medical ethics. 2015; 41(5): 415-416.
2. Savulescu J, Bostrom N. Human enhancement: OUP Oxford; 2009.
3. Morar N. An empirically informed critique of Habermas’ argument from human nature. Science and Engineering Ethics. 2015; 21(1): 95-113.
4. Fukuyama F. Ayandeh-ye fara-ensani-ye ma: payamadha-ye enqelab-e biotechnology [Our posthuman future: consequences of the biotechnology revolution]. Translated by Ghotb T. Tehran: Tarh-e No; 2006. [Persian]
5. Kaebnick GE. The nature of the problem. Hastings Cent Rep. 2002; 32(6): 40-42.
6. Carbone J. Toward a more communitarian future? Fukuyama as the fundamentalist secular humanist. Mich Law Rev. 2003; 101(6): 1905-1924.
7. Price J. Shadows in the dark: review of Francis Fukuyama’s Our posthuman future. BioSocieties. 2006; 1(2): 264-266.
8. Resnik DB. Review of Francis Fukuyama’s Our posthuman future. BioSocieties. 2006; 1(2): 264-266.
9. Kamm F. What is and is not wrong with enhancement? [Internet]. 2006. Available from: https://ssrn.com/abstract=902372
10. Harris J. “Enhancements Are a Moral Obligation”. In: Bostrom N, Savulescu J, editors. Human Enhancement. Oxford (GB): Oxford University Press; 2009. p. 131-155.
11. Lewens T. Human nature: the very idea. Philosophy & Technology. 2012; 25(4): 459-474.
12. Buchanan AE. Beyond humanity? The ethics of biomedical enhancement: Oxford University Press; 2011.
13. Groll D, Lott M. Is there a role for ‘human nature’ in debates about human enhancement? Philosophy. 2015; 90(4): 623-651.
14. Thompson M. Apprehending human form. Royal Institute of Philosophy Supplements. 2004; 54: 47-74.
15. Daniels N. Can anyone really be talking about ethically modifying human nature? In: Savulescu J, Bostrom N, editors. Human enhancement. Oxford: Oxford University Press; 2009. p. 25-42.
- چکیده مشاهده شده: 28 بار
- PDF دانلود شده: 23 بار