مقالات مروری


سیاهدانه: دانه‌ای سودمند در اپروچ درمانی آسم

هانیه طاهرمحمدی, علی عبدالهی نیا, محمدعلی طاهرمحمدی

فصلنامه نفس, دوره 12 شماره 3 (1404), 4 دسامبر 2025,

زمینه: آسم یک بیماری التهابی مزمن مجاری هوایی است که علی‌رغم درمان‌های دارویی بیماران دچار عود علائم و عوارض دارویی می‌شوند. از آنجایی‌که سیاهدانه به عنوان یک دانه دارویی ضد التهابی معرفی شده‌است، هدف این مطالعه ارائه اثرات این دانه دارویی در بیماران مبتلا به آسم است.

روش: جهت انجام این مطالعه، با استفاده از کلیدواژه‌های سیاهدانه همراه با بیماری‌ آسم در پایگاه‌های داده گوگل اسکالر و پاب مد بدون محدودیت زمانی جستجو انجام شد.

یافته‌ها: نتایج مطالعه ما نشان دهنده اثرات ضد التهابی سیاهدانه با شکل‌های مختلف دارویی آن در بیماری آسم است به طوریکه در نمونه‌های سرمی بیماران مبتلا به آسم کاهش ائوزینوفیل، IgE،  Th17و IL-4 و افزایش  IFN-ɣو T-reg و بهبود نسبت IFN-ɣ/IL-4 و کاهش نسبت Th17/T-reg نشان داده‌شد و در بالین بیماران نیز منجر به بهبود نمره پرسشنامه تست کنترل آسم و تست عملکردی ریه شد.

نتیجه‌گیری: نتایج مطالعه حاضر نشان می‌دهد که سیاهدانه به عنوان یک دانه دارویی با اثرات ضد التهابی می‌تواند به عنوان یک درمان مکمل در بیماران مبتلا به آسم کمک‌کننده باشد. لذا جهت استفاده از این داروی مکمل در بالین بیماران، پیشنهاد می‌شود جهت ارائه مدارک بالینی بیشتر، مطالعاتی با روش و حجم نمونه مشابه در آینده انجام گیرند.

ارزیابی هزینه اثربخشی واکسیناسیون کوید-19 در ایران و جهان

حمیدرضا جماعتی, رجبعلی درودی, فرناز احمدی, فاطمه سادات حسینی بهارانچی, فریبا قربانی, سیما نورعلی, بهامین آستانی, شادی شفقی

فصلنامه نفس, دوره 12 شماره 3 (1404), 4 دسامبر 2025,

سابقه و هدف: واکسیناسیون کووید-19 چالش هایی را برای تصمیم گیرندگان در مقیاس جهانی و همینطور در سطح ملی به ویژه در کشورهای در حال توسعه ایجاد نمود. مطالعه حاضر با هدف بررسی پیامدهای بهداشتی و اقتصادی تزریق واکسن انجام شد.

مواد و روشها: در این مطالعه مروری جهت یافتن مقالات مرتبط با کلیدواژه های مرتبط با موضوع (SARS-COV-2, Vaccination cost effectiveness, incremental cost-effectiveness ratio, quality-adjusted life year) در پایگاه های اطلاعاتی Google Scholar،  Web of Science،PubMed ، Scopusتا آوریل 2023 مورد جستجو قرار گرفتند. در مجموع 65 مطالعه مرتبط در سایت های عنوان شده یافت گردید. در نهایت 12 مقاله از مطالعاتی که در خصوص هزینه اثربخشی واکسن های کوید در بیماران کرونایی بود انتخاب و مورد بررسی مروری قرار گرفتند.

یافته ها: در اکثر مطالعات، به منظور ارزیابی هزینه اثربخشی واکسن، دو سناریوی واکسیناسیون و عدم واکسیناسیون با همدیگر مقایسه شده بودند. بخشی از مطالعات از داده های دنیای واقعی واکسیناسیون استفاده کرده بودند، بخشی دیگر از نتایج مدل سازی بر اساس فرضیه ها بهره گرفته بودند. نسبت هزینه اثربخشی افزایشی (ICER) برنامه واکسیناسیون کووید-19 را در مقایسه با هزینه افزایشی به ازای هر واحد سال زندگی تعدیل شده با کیفیت (QALY) تولید شده با آستانه تمایل به پرداخت (WTP) محاسبه نموده بودند. در اکثر کشورها برنامه واکسیناسیون به طور متوسط منجر به QALY افزایشی شده بود که نشان می‌دهد این یک استراتژی مقرون به صرفه در مقایسه با عدم واکسیناسیون در اکثر گروه‌های سنی جمعیتی است. همچنین اگرچه که ثابت شد که در برخی کشورها واکسیناسیون افراد مسن بالای 65 سال از مقرون به صرفه ترین رویکردها بوده است، الویت بندی این گروه سنی جهت واکسیناسیون در جوامع در حال توسعه با درآمد متوسط یا پایین مزایای کمتری بر واکسیناسیون به صورت غیر الویت بندی دارد و همچنین در جوامعی که بخش عمده ی آن را جمعیت جوان شامل میشود، اولویت قرار دادن افراد مسن در برنامه ی واکسیناسیون کشوری دارای مزایای محدودتری میباشد.

 نتیجه گیری: مدل عملیاتی واکسیناسیون دراکثر کشورهای جهان، بیانگر مقرون به صرفه بودن برنامه واکسیناسیون کوید-19 می باشد. این یافته‌ها از اجرای استراتژی‌های واکسیناسیون حمایت می‌کند و چارچوب مناسبی برای تصمیم‌گیرندگان در هنگام تدوین سیاست‌ها ارائه میدهد.

مقالات پژوهشی اصلی


مقایسه رضایت مندی افراد توان یاب مراجعه کننده به درمانگاه های سرپایی قبل و بعد از اجرای طرح همراه یار بیمار: یک مطالعه ی آزمایشی

مریم واشقانی, مرجان سیستانی, شادی خبیری, اعظم احمدی, نسرین امینیان, فاطمه کیوانی راد, الهام قازانچایی, محمد ورهرام, علی اکبر ولایتی

فصلنامه نفس, دوره 12 شماره 3 (1404), 4 دسامبر 2025,

مقدمه:  رضایتمندی مراجعین از شاخصهای مهم بررسی کیفیت خدمات ارائه شده  به مراجعین است. در این مطالعه میزان رضایت مندی مراجعین به درمانگاههای سرپایی را قبل و بعد از طرح همراه یار بیماران توان یاب را مقایسه کرده ایم.

مواد و روشها: این طرح  آزمایشی در بالغین مراجعه کننده به  درمانگاههای سرپایی بیمارستان دکترمسیح دانشوری (تهران، ایران) در تابستان سال 1402 اجرا شد. بیماران بستری، افراد بی سواد، افراد دارای مشکل بینایی، شنوایی و گفتاری به نحوی که قادر به شرکت در مصاحبه نباشند و افراد دارای اختلال ذهنی از مطالعه حذف شدند. قبل از مطالعه میزان رضایتمندی بیماران توسط واحد گیرنده خدمت بررسی شد. طرح همراه یار بصورت همراهی یکی از کارکنان بیمارستان برای تمام  مراجعین توان یاب ( شامل مراجعین بار اول، مراجعین بدون همراه ناتوان یا مسن یا دارای معلولیت جسمی و یا اختلالات روحی) انجام شد. در تمام مراحل پس از ورود به بیمارستان (پذیرش، درمانگاه، اقدامات پاراکلینیک و داروخانه) یک همراه یار با مراجعین مذکور همراهی و مساعدت کرده و مشکلات احتمالی را برطرف می کردند. نفرات اول، وسط و آخر هر درمانگاه بر اساس نوبت ثبت شده در سیستم کامپیوتری بیمارستان برای هر یک از پزشکان در دو گروه پس از اخذ رضایت نامه کتبی وارد مطالعه شدند. نظرسنجی با پرسشنامه استاندارد دفتر بهبود کیفیت بیمارستان ابلاغی وزارت بهداشت توسط یک پرستار در دو نوبت صبح و عصر انجام شد. میزان رضایت مندی وکیفیت ارائه خدمت به مراجعین قبل و بعد از مداخله مقایسه شد.

نتايج: در این طرح  ، 66 نفر از افراد توان یاب از خدمات ویژه همراه یار استفاده کردند و یک سوم آنها در نظرسنجی شرکت کردند. رضایت مندی 90 نفر از مراجعین سرپایی قبل و 112 نفر بعد از اجرای طرح سنجیده شد. قبل از مداخله، دوگروه از نظرخصوصیات مراجعین مانند سن، جنس، تحصیلات، وضعیت تاهل، زمان مراجعه، نوع بیمه و نوع دریافت نوبت مراجعین تفاوت معنی داری نداشتند. میزان رضایتمندی کل مراجعین 85% بوده است. میزان رضایت مندی مراجعین قبل و بعد از مداخله اختلاف معنی داری نداشت. با بالا رفتن میزان تحصیلات مراجعه کنندگان میزان رضایت مندی آنها افزایش یافت. سایر متغیرها مانند جنس، وضعیت تاهل، نوع بیمه، نحوه ی دریافت نوبت و سن در میزان رضایت مندی مراجعین اثر معنی داری نداشتند.         

نتيجه گيري: در این مطالعه استفاده از خدمات ویژه  و همراه یار برای توان یابان سبب بهبود کیفیت ارائه مراقبت به بیماران شد ولی میزان رضایت مندی آنها را افزایش نداد.

محاسبه هزینه تمام شده جراحی پیوند ریه و مقایسه آن با تعرفه مصوب در بیمارستان مسیح دانشوری در سال 1403

فاطمه شیخان, مانی یوسف‌وند ; محمد ورهرام, مهدی کاظم‌پور دیزجی, عاطفه عابدینی, رحیم روزبهانی; مجتبی مخبر دزفولی, علیرضا جهانگیری, علی اکبر ولایتی

فصلنامه نفس, دوره 12 شماره 3 (1404), 4 دسامبر 2025,

مقدمه: اطلاعات اطلاعات هزینه ای به مدیران بیمارستان ها اجازه تصمیم گیری و قیمت گذاری صحیح خدمات را می دهد و بدون داشتن اطلاعات صحیح و قابل اتکا نمی توانند تصمیم گیری کنند. بنابراین این مطالعه با هدف محاسبه هزینه تمام شده جراحی پیوند ریه و مقایسه آن با تعرفه مصوب سال 1403در بیمارستان مسیح دانشوری انجام شد.

مواد و روش ها: این پژوهش، مطالعه ای کمی و از نوع توصیفی و مقطعی که به صورت گذشته نگر در سال 1403 در مرکز آموزشی، درمانی و پژوهشی مسیح دانشوری انجام شد. در مرحله اول داده‌های مورد نیاز در مورد هزینه‌های واقعی عمل جراحی پیوند ریه، از طریق سیستم اطلاعات بیمارستانی و به تفکیک عنوان آیتم‌های هزینه جمع آوری شد. در مرحله دوم اطلاعات مورد نیاز در مورد تعرفه مصوب از بخشنامه‌های سالیانه شورایعالی بیمه برای سال 1403 استخراج شد. تحلیل داده و اطلاعات استخراج شده به استفاده از برنامه های نرم افزاری اکسل انجام گردید. در این بخش فراواني، جمع و ميانگين ریالی اختلاف بین تعرفه مصوب و صورتحساب بیمارستان از طریق نرم افزار اکسل مورد بررسی قرار گرفت.

نتايج: در مجموع هزینه تمام شده عمل جراحی پیوند دو ریه به مبلغ 11,085,001,152ريال می باشد که در مقایسه با تعرفه دولتی که برای این عمل در نظر گرفته شده است، مبلغی بالاتر می باشد. به عبارت دیگر عمل پیوند دو ریه برای بیمارستان 11,085,001,152 ريال هزینه دارد در حالی که درآمد آن مطابق با تعرفه دولتی 7,653,252,364 ريال است بنابراین عمل پیوند ریه برای بیمارستان زیان به مبلغ  3,431,748,788 ريال را شامل می شود.

نتيجه گيري: این مطالعه اطلاعات جامعی را در اختیار سیاستگذران می گذارد تا از این طریق بتوانند تصمیمات مناسبی در ارتباط با تصویب تعرفه ها بخش سلامت اتخاذ کنند. البته افزایش هزینه های بیمارستان از جنبه های مدیریتی بیمارستان نیز بایستی در نظر گرفته شوند بنابراین باید به مدیریت هزینه در بیمارستان ها نیز توجه نمود و مدیران بیمارستان ها راهکارهایی جهت مدیریت منابع در بیمارستان‌ بکار گیرند.

زمینه: افزایش تدریجی بیماری‌های قارچی و استفاده گسترده از ضد قارچ‌ها در طول سال‌های اخیر منجر به پیدایش سویه‌های مقاوم به این داروها شده است.  الزام به انجام آزمایش های حساسیت ضد قارچی در شرایط آزمایشگاهی برای انتخاب درمان ضد قارچی مناسب و مؤثر در حال افزایش است.  عفونت کاندیدیازیس در سراسر جهان شایعترین  بیماریهای قارچی فرصت طلب می باشد و داروی فلوکونازول داروی انتخاب اول بوده وبیشتر از بقیه داروها برای درمان تجویز می شود.

روش: در این بررسی  100 جدایه کاندیدا از نمونه های بالینی پس از بستری شدن در بخش های مراقبت های ویژه بیمارستان در تهران مورد مطالعه قرار گرفتند ، کاندیدا آلبیکنس ( تعداد = 54) ، کاندیدا گلابراتا ( تعداد= 38 ) ، کاندیدا تروپیکالیس ( تعداد = 6 ) و کاندیدا کروزئی ( تعداد = 2)  تشخیص داده شدند  ، شناسایی گونه های کاندیدای مقاوم به فلوکونازول  به روش غربالگری و آزمایش حساسیت به داروهای ضد قارچی با روش براث ميکرودايلوشن طبق پروتکل CLSI-M27-A4 برای داروهای ایتراکونازول، وریکونازول و پوساکونازول انجام شد.

یافته ها:  در این بررسی  80% ایزوله ها به فلوکونازول مقاومت نشان دادند. میزان حداقل دوز مهارکننده ،مقادیر MIC 90 , MIC50    برای داروی وریکونازول ، ایتراکونازول و پسوکونازول به ترتیب 0/125 و1 میکروگرم در میلی لیتر، 0/25 و1 میکروگرم برمیلی لیتر ،0/125 و 1 میکروگرم در میلی لیتر محاسبه گردید. 88 درصد ایزوله‌های کاندیداهای مقاوم به فلوکونازول، به وریکونازول حساس ارزیابی شدند. مقایسه میانگین مقادیر حساسیت دراین سه دارو نشان داد که تفاوت در میزان حساسیت از نظر اماری معنی دار نمی باشد(0/124 = p-value).

نتیجه ­گیری: موارد مقاومت به فلوکونازول در بین گونه های کاندیدا در بیماران بستری در بیمارستان ها افزایش یافته است، وریکونازول به عنوان داروی جانشین کارایی دارد. داروهای ایتراکونازول و پسوکونازول نیز با موفقیت در درمان عفونت‌های کاندیدایی استفاده می گردند . باید با مطالعات بیشتر مقادیر استاندارد حداقل غلظت مهارکننده برای تعیین مقاومت به این داروها بر روی سویه های کاندیدا تعیین گردند بعلاوه داروهای جدید با عوارض بالینی کمتر بررسی وتولید شوند.

تاثیر آموزش ذهن آگاهی بر شادکامی و ابعاد آن بر پزشکان در ایام کرونا

بهاره علیپور شهیر, آتنا اصفهانی خالقی, مهدی عرب زاده, مونا علیپور شهیر

فصلنامه نفس, دوره 12 شماره 3 (1404), 4 دسامبر 2025,

مقدمه: با شیوع بیماری کرونا و چالش‌هایی که برای پزشکان به همراه داشته، شاهد بروز پریشانی های ذهنی و به تبع آن کاهش شادکامی در آنها بوده‌ایم، در این پژوهش هدف، تعیین تاثیر ذهن آگاهی بر شادکامی و ابعاد آن بر پزشکان در دوره همه‌گیری ویروس کرونا بود.

روش: پژوهش حاضر با توجه به هدف کاربردی و روش آن به شیوه نیمه آزمایشی و با طرح پیش‌آزمون-پس‌آزمون با گروه کنترل اجرا شد. جامعه آماری پژوهش حاضر، شامل پزشکان مشغول در بیمارستان‌های امام علی(ع) و کوثر در دوران شیوع کرونا بود. حجم نمونه 30 نفر از پزشکان مشغول در بیمارستان‌های مذکور که به صورت داوطلب انتخاب شده بودند و به صورت تصادفی در گروه‌های آزمایش و کنترل قرار داده شدند. سپس به منظور ارزیابی شادکامی هر دو گروه شرکت‌کنندگان پرسشنامه شادکامی آکسفورد استفاده شد. درمرحله بعد جلسات ذهن‌آگاهی بر اساس پروتکل ون‌سون و همکاران در قالب 8 جلسه 90 دقیقه‌ای برای گروه آزمایش ارائه شد. پس از پایان 8 جلسه آموزشی و در مرحله پس‌آزمون پرسشنامه شادکامی آکسفور در اختیار هر دو گروه کنترل و آزمایش قرار گرفت. داده‌ها به وسیله نرم‌افزار SPSS-22  پردازش شد.

یافته‌ها: نتایج حاصل از یافته‌های تحلیل کوواریانس تک‌متغیره و چندمتغیره حاکی آن است که از نظر شادکامی و مولفه‌های آن (رضایت‌اززندگی، حرمت‌خود، بهزیستی‌فاعلی، رضایت‌خاطر و خلق‌مثبت) درمرحله پس‌آزمون بین گروه‌ها تفاوت معناداری دیده می‌شود. بنابراین فرضیه مورد نظر تایید شد و می‌توان گفت که آموزش ذهن‌آگاهی در افزایش شادکامی و مولفه‌های در پزشکان موثر است.

نتیجه گیری: ذهن‌آگاهی می‌تواند وضعیت پزشکان در دوران همه‌گیری بیماری کرونا را در زمینه شادکامی و مولفه‌های آن را بهبود بخشد.

مقدمه:
اضطراب حالتی روانی است که فرد در آن احساس خطر یا تهدید را تجربه می‌کند، در حالی که تهدید واقعی وجود ندارد. با اینکه اضطراب به‌عنوان یک واکنش طبیعی در انسان شناخته می‌شود، مکانیسم‌های مغزی دقیق آن هنوز به‌طور کامل شناسایی نشده‌اند. پیاز بویایی علاوه بر پردازش اطلاعات بویایی، در فرآیندهای شناختی و هیجانی مانند اضطراب نیز دخالت دارد. در این مطالعه، توان نوسانات باند گاما در پیاز بویایی در حالت پایه و تحت شرایط اضطراب ناشی از محیط جدید بررسی شد.

مواد وروش‌ها:
در این تحقیق از شش موش صحرایی نر نژاد ویستار استفاده شد که در دمای ۲۱ ± ۲ درجه سانتی‌گراد و چرخه شبانه‌روزی استاندارد نگهداری شدند. ثبت پتانسیل میدانی محلی (LFP) از پیاز بویایی در حین انجام آزمون رفتاری Open Field (OF) صورت گرفت. برای ثبت سیگنال‌ها از دستگاه BIODAC-Bi401l9B استفاده شد و تمامی داده‌ها با فیلتر میان‌گذر Butterworth پردازش گردید.

یافته‌ها:
نتایج نشان داد که توان نوسانات در باند گاما پایین (۳۰–۵۰ هرتز) و گاما بالا (۵۰–۸۰ هرتز) در پیاز بویایی در شرایط اضطراب ناشی از محیط جدید نسبت به حالت پایه افزایش می‌یابد. این افزایش در توان نوسانات به‌ویژه در محدوده گاما پایین (P-value: 0.003) و گاما بالا (P-value: 0.009) قابل‌مشاهده بود.

نتیجه‌گیری:
این مطالعه نشان می‌دهد که پیاز بویایی علاوه بر نقش پردازش بویایی، در تنظیم پاسخ‌های اضطرابی نیز دخالت دارد. افزایش توان نوسانات گاما در این ناحیه در شرایط اضطراب ناشی از محیط جدید می‌تواند به‌عنوان نشانه‌ای از فعالیت‌های مغزی مرتبط با اضطراب در نظر گرفته شود. این نتایج می‌توانند پایه‌گذار تحقیقات آینده در زمینه درک مکانیزم‌های عصبی اضطراب و توسعه روش‌های درمانی برای اختلالات اضطرابی باشند.