ملاحظات اخلاقی:
فصلنامه نفس در تمام مراحل دریافت، داوری و انتشار مقالات، خود را ملزم به رعایت اصول اخلاق در نشر علمی و استانداردهای بینالمللی کمیته اخلاق در نشر (COPE) می‌داند. رعایت موازین اخلاقی زیر برای همه نویسندگان، داوران و اعضای هیئت تحریریه الزامی است.
۱. اصالت و سرقت علمی (Plagiarism)
مقاله ارسالی باید حاصل کار پژوهشی اصیل نویسندگان بوده و پیشتر منتشر نشده باشد. ارسال همزمان مقاله به سایر نشریات ممنوع است. تمامی مقالات پیش از ورود به فرآیند داوری از نظر سرقت علمی بررسی می‌شوند و در صورت اثبات، مقاله بی‌درنگ رد و بر اساس مقررات با نویسنده برخورد خواهد شد.
۲. رضایت آگاهانه و اخلاق پژوهش
در مطالعاتی که بر انسان انجام میشود، کسب رضایت آگاهانه از شرکت کنندگان و تأیید کمیته اخلاق دانشگاه یا مرکز پژوهشی مربوطه ضروری است. در پژوهش‌های حیوانی باید اصول اخلاقی مراقبت از حیوانات آزمایشگاهی رعایت شده باشد. شماره و تاریخ مجوز کمیته اخلاق باید در بخش روشهای مقاله ذکر شود.
۳. حمایت مالی و تعارض منافع
نویسندگان موظف‌اند تمام منابع مالی و حامیان پژوهش را به طور شفاف اعلام کنند. همچنین باید هرگونه منافع مالی، شخصی یا حرفه‌ای که می‌تواند بر نتایج یا تفسیر پژوهش تأثیر بگذارد را در فرم تعارض منافع اعلام نمایند. مقالاتی که تعارض منافع خود را اعلام نکنند، در فرآیند داوری با مشکل روبه‌رو خواهند شد.
۴. نویسندگی و سهم نویسندگان
فقط افرادی که سهم علمی معناداری در طراحی، اجرا، تحلیل یا نگارش پژوهش داشته‌اند به عنوان نویسنده معرفی می‌شوند. افزودن یا حذف نویسنده پس از ارسال مقاله تنها با درخواست کتبی و توضیح دقیق نویسنده مسئول و تایید فصلنامه امکانپذیر است. ترتیب نام نویسندگان بر عهده نویسنده مسئول است.
۵. امانتداری در داده‌ها و منشور داوری
داوران و اعضای هیئت تحریریه موظف به حفظ محرمانگی مقالات، اطلاعات و هویت نویسندگان هستند و نباید از داده‌های مقاله در جهت منافع خود یا دیگران استفاده کنند. داوری باید بر اساس معیارهای علمی و بدون جانبداری انجام شود. داوران باید در صورت وجود هرگونه تعارض منافع از داوری مقاله انصراف دهند.
۶. استفاده از هوش مصنوعی
استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی صرفاً به عنوان کمک در نگارش مجاز است و مسئولیت کامل صحت علمی و اخلاقی متن بر عهده نویسندگان است. ابزارهای هوش مصنوعی نمی‌توانند به عنوان نویسنده ذکر شوند و استفاده از آنها باید در بخش قدردانی یا روش‌ها اعلام شود.
۷. اصلاح و بازپس‌گیری (Retraction)
در صورت اثبات تخلف اخلاقی، خطای علمی بنیادین، یا داده‌های نادرست، نشریه حق اصلاح، ابراز نگرانی یا بازپس‌گیری مقاله را برای خود محفوظ می‌دارد. این اقدامات مطابق دستورالعمل‌های COPE و با اطلاع‌رسانی عمومی انجام میشود.
۸. محرمانگی و حفاظت از داده‌های افراد
اطلاعات هویتی بیماران و شرکت کنندگان در پژوهش باید به طور کامل محرمانه بماند. در تصاویر و داده‌های بالینی، رضایت کتبی بیمار برای انتشار و رعایت اصل ناشناس بودن هویت الزامی است.
برای گزارش هرگونه تخلف اخلاقی میتوانید با دفتر نشریه به نشانی Nafasjournal@gmail.com تماس بگیرید. تمام گزارش‌ها به صورت محرمانه بررسی خواهند شد.
رفتار غیراخلاقی انتشاراتی و پژوهشی و نحوه برخورد با تخلفات پژوهشی و نشر
فصلنامه نفس هرگونه تخلف از موازین اخلاق پژوهش و نشر را نقض جدی تعهدات علمی می‌داند و در برخورد با آن، مطابق اصول کمیته بینالمللی اخلاق در نشر (COPE) و سایر مراجع بینالمللی، رویه‌ای شفاف، منصفانه و مستند را در پیش میگیرد.
الف) مصادیق رفتار غیراخلاقی
۱. تخلفات مرتبط با تألیف
- سرقت علمی (Plagiarism) شامل کپی‌برداری از متن، ایده، داده یا ساختار دیگران بدون ذکر منبع
- خودسرقت علمی (Self-plagiarism) یا انتشار مجدد بخش عمدهای از آثار پیشین نویسنده
- ارسال همزمان مقاله به چند نشریه یا انتشار تکراری (Duplicate/Redundant Publication)
- تألیف هدیه‌ای (Gift Authorship) یا تألیف روحی (Ghost Authorship)، یعنی افزودن یا حذف نام افراد بدون سهم علمی واقعی
- برش تصنعی داده‌ها و انتشار نتایج یک پژوهش به صورت چند مقاله (Salami Slicing)
۲. تخلفات مرتبط با داده‌ها
- جعل داده (Fabrication) یا دستکاری و تحریف نتایج (Falsification)
- حذف یا دستکاری گزینشی داده‌ها به گونه‌ای که نتیجه پژوهش را تغییر دهد
- استفاده از داده‌های پژوهشی دیگران بدون اجازه و ذکر منبع
۳. تخلفات مرتبط با فرآیند داوری و نشر
- سوء استفاده از جایگاه در فرآیند داوری به نفع خود یا دیگران
- افشای محتوای مقاله در حال داوری، یا سرقت ایده‌های آن
- تخریب عمدی نتایج و انتقادهای غیرعلمی
- نفوذ در تصمیم سردبیر یا داوران از طریق غیرمتعارف
۴. تخلفات پس از انتشار
- انتشار تصویر، داده یا نتیجه نادرست که اصل آن قابل اثبات نباشد
- عدم همکاری نویسنده در ارائه داده‌های خام، برخلاف درخواست رسمی نشریه
ب) مراجع بینالمللی مورد استناد
نشریه در برخورد با تخلفات پژوهشی و انتشاراتی، از دستورالعمل‌های زیر به عنوان مرجع اصلی بهره میگیرد:
- دستورالعمل‌های COPE (Committee on Publication Ethics)
- اصول راهنمای ICMJE (International Committee of Medical Journal Editors)
- بیانیه هلسینکی در پژوهش‌های مرتبط با انسان
- دستورالعمل‌های کشوری کمیته اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی
ج) نحوه برخورد با تخلفات
مرحله ۱ : گزارش و بررسی اولیه
هرگونه گزارش تخلف از سوی داوران، خوانندگان، نویسندگان یا کارکنان نشریه، ابتدا در دبیرخانه ثبت و به صورت محرمانه بررسی میشود. در این مرحله صحت گزارش، مستندات و ابعاد موضوع ارزیابی می‌گردد.
مرحله ۲ : تشکیل کمیته بررسی
در صورت احراز احتمال وقوع تخلف، کمیته اخلاق نشریه، متشکل از سردبیر و یا جانشین وی، دو عضو هیئت تحریریه و یک متخصص اخلاق پزشکی، مأمور بررسی موضوع میشود.
مرحله ۳ : استعلام از نویسنده
نویسنده مسئول در جریان موضوع قرار میگیرد و فرصت مکتوب برای ارائه توضیحات و مستندات دفاعی خود را خواهد داشت. همکاری یا عدم همکاری نویسنده در این مرحله در تصمیم نهایی تأثیرگذار است.
مرحله ۴ : رأی و اقدام
بر اساس شدت تخلف، یکی از اقدامات زیر اعمال میشود:
- تخلف جزئی و قابل اصلاح (مانند کاستی در اعلام تعارض منافع یا خطای ارجاع): از نویسنده اصلاح درخواست شده و پیگیری میشود.
- تخلف جدی در مقاله در حال داوری یا منتشرشده: مقاله رد یا در صورت انتشار بازپس‌گیری (Retraction) میشود و اعلامیه لازم منتشر می‌گردد.
- تخلف جدی و عمدی (مانند جعل داده، سرقت علمی گسترده): علاوه بر بازپس‌گیری مقاله، محدودیت ارسال مقاله برای مدت مشخص یا دائمی برای نویسنده اعمال می‌گردد و موضوع به کمیته اخلاق مرکز پژوهش محل نویسنده و مراجع ذیربط اطلاع داده میشود.
مرحله ۵ : اطلاع‌رسانی
اقدام انجام شده با حفظ محرمانگی اطلاعات شخصی، بر اساس رویه استاندارد COPE و در قالب اعلامیه رسمی در وب‌سایت نشریه اطلاع‌رسانی میشود. اصل بازپس‌گیری همراه با دلیل آن، در صورت لزوم به پایگاه‌های نمایه‌سازی نیز گزارش می‌گردد.
د) حق اعتراض
نویسنده متخلف پس از ابلاغ رأی، تا ۲ هفته فرصت دارد اعتراض مکتوب خود را همراه با مستندات به سردبیر ارائه کند. تصمیم سردبیر پس از بررسی مجدد، قطعی و لازم‌الاجرا خواهد بود.