فصلنامه نفس

همه‌گیری بیماری کووید-19 نیاز فوری به توسعه واکسن را برانگیخت که در این میان نگرانی‌ها در مورد اثرات نامطلوب واکسن‌ها قابل بحث می‌باشد. این مطالعه تجزیه و تحلیل جامعی از عوارض جانبی واکسن‌های کووید-19 انجام داده است.

در این مطالعه مروری جهت یافتن مقالات مرتبط با کلیدواژه‌های مرتبط با موضوع ("adverse effect*"[ti] OR complication[tiab] OR safety[ti]) AND (covid-19[ti] OR  sars-cov-2[ti]) AND vaccin*[ti] در پایگاه های اطلاعاتی  Google Scholar، Web of  Science ،PubMed ، Scopus از ژانویه 2021 تا دسامبر  2023 مورد جستجو قرار گرفتند. از 1720 مقاله به دست آمده، از مجموع 90 مطالعه مرتبطی که به دنبال تزریق واکسن کووید-19 عوارض جانبی را گزارش کرده بودند، 15 مقاله منتخب که در خصوص عوارض و امنیت واکسن‌های کووید به بحث و بررسی پرداخته بودند، انتخاب و مورد بررسی جامع مروری قرار گرفتند. در کشورهای مختلف، رویدادهای نامطلوب به دنبال تزریق واکسن، به روش‌های مختلفی همچون ویزیت‌های حضوری تا روش‌های مبتنی بر پلتفرم و اطلاع رسانی از طریق تلفن یا سامانه‌های مبتنی بر وب ثبت شده است. عوارض واکسن به دو دسته اصلی غیرجدی و جدی و از لحاظ شدت به خفیف، متوسط و شدید تقسیم‌بندی شده است. عوارض مرتبط غیر جدی معمولا تب خفیف و علائم موضعی بوده است. عوارض شدید در چندین گروه اصلی گروه شامل عوارض انعقادی، عصبی، قلبی عروقی، عروقی مغزی و سایر عوارض طبقه بندی شدند. بروز عوارض جدی مرتبط با واکسیناسیون شامل فوت و بستری در بیمارستان می‌باشد. عوارض جانبی واکسیناسیون کووید-19 عمدتا خفیف و گذرا بوده، در حالی که بروز عوارض جدی به‌ طور استثنایی نادر بوده است. این یافته‌ها نقش حیاتی واکسیناسیون را در حفاظت از سلامت عمومی جهانی در نبرد مداوم علیه این بیماری همه‌گیر تقویت می‌کند و کارآیی واکسن‌ها را در نجات زندگی برجسته می‌کند.

زمینه: بیماری فیبروز کیستیک یک اختلال اتوزومال مغلوب است که به دلیل جهش در پروتئین تنظیم کننده هدایت‌گر غشایی فیبروز کیستیک (CFTR)، رخ می‌دهد و منجر به بروز اختلالات تنفسی و گوارشی در این بیماران می‌گردد. هدف این مطالعه ارائه گیاهان دارویی با اثرات بالقوه بر بهبود عملکرد CFTR، اختلالات سیستم گوارش و تنفس بیماران مبتلا به فیبروز کیستیک است.

روش: در این مطالعه، ابتدا در مورد گیاهان موثر بر سرفه پروداکتیو و اختلالات گوارشی در منابع طب ایرانی (کتاب قانون فی الطب، ذخیره خوارزمشاهی، اکسیر اعظم و مخزن الادویه) با کلید واژه‌های "سرفه رطب، سرفه رطوبی، سعال، آفات هضم، فساد هضم، ضعف هضم، ضعف معده و امراض معده" جستجو انجام شد. اطلاعات داروشناسی گیاهان از کتب فارماکوپه گیاهی ایران و PDR for herbal medicines استخراج شد سپس در پایگاه‌های داده پاب مد و گوگل اسکالر با اسامی گیاهان و کلیدواژه‌های دیس پپسی، سرفه و CFTR جستجو انجام شد.

یافته‌ها: نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که گیاهان شیرین بیان و بادرنجبویه موثر بر عمکرد CFTR جهش یافته و کانال کلر هستند؛ گیاهان انیسون، زیره، شوید، دارچین، آویشن باغی، شیرین بیان، زنجبیل، نعناع فلفلی و بادرنجبویه دارای اثرات اثبات شده در مطالعات بالینی بر اختلال دیس پپسی هستند و گیاهان آویشن باغی، زنجبیل، شیرین بیان و پنیرک نیز دارای اثرات ضد سرفه و برونشیت می‌باشند.

نتیجه‌گیری: گیاهان دارویی با اثر گذاری بر اختلالات پروتئین CFTR، تنفسی و گوارشی به عنوان درمان مکمل در بیماران فیبروز کیستیک می‌توانند کمک‌کننده باشند لذا پیشنهاد می‌شود مطالعات بیشتری در این زمینه انجام گیرد.

در جهان کسب ‌وکار متلاطم کنونی سازمان‌هایی توانایی تداوم بقا را دارند که دائما در حال بهبود عملکرد سازمانی خود باشند. بهبود عملکرد سازمانی در سایه‌ "ارزیابی عملکرد" امکان‌پذیر می‌باشد. در همه‌ سازمان‌ها "ارزیابی عملکرد سازمان" جهت ارتقا عملکرد سازمان و دستیابی به اهداف، رسالت و چشم‌اندازهای آن نقشی استراتژیک دارد. لذا هدف پژوهش حاضر طراحی مدل ارزیابی عملکرد نظام بهداشت بود. مشارکت‌کنندگان پژوهش جهت مصاحبه 13 تن از خبرگان بودند. روش نمونه‌گیری هدفمند از نوع گلوله برفی و مبنای تعیین حجم نمونه اشباع نظری بود. روش تحقیق حاضر نیز از نظر هدف کاربردی و از لحاظ ماهیت توصیفی و از نوع اکتشافی بود. بر اساس فلسفه و پارادایم تحقیق، پژوهش حاضر در زمره‌ پارادایم تفسیری قرار می‌گیرد. ابزار گردآوری داده‌ها مصاحبه‌های نیمه ساختاریافته با خبرگان بود. جهت تحلیل متن مصاحبه‌ها از تکنیک کیفی "تحلیل محتوا" استفاده شد به طوری که 256 کد پایه، 66 زیر مقوله و 14 مقوله‌ رضایت ذینفعان، فرایندهای سازمانی، فرایندهای بیمارستانی، رشد، توسعه و بهبود، بهبودهای مالی، مسئولیت و پاسخ‌گویی اجتماعی، محیط‌ زیست پسند بودن، شهرت بیمارستان، وجدان کاری کارکنان، تعامل کارکنان با یکدیگر، تعلق سازمانی کارکنان، شهروندمداری، اخلاقیات سازمانی و برنامه‌ها و راهبردهای سازمانی احصا گردید. روایی تکنیک کیفی "تحلیل محتوا" با استفاده از روش لینکلن و گوبا و پایایی آن با استفاده از ضریب توافق بین دو کدگذار (95/0) تایید شد. در نهایت نیز پیشنهادهایی به بیمارستان‌های شهر تهران جهت بهبود نظام ارزیابی عملکرد ارائه گردید.

در جهان کسب‌وکار کنونی سازمان‌هایی توانایی تداوم بقاء و رقابت با سایر سازمان‌ها را دارند که کارکنانشان از خود رفتارهای فرا – نقشی بروز دهند؛ امروزه سازمان‌ها بیش از هر زمان دیگری نیازمند شهروندان سازمانی می‌باشند، یعنی کارکنانی که تنها به وظایف موجود در شرح شغلی خود اکتفاء نکنند و بدون هیچ گونه چشم‌داشتی به طور خودجوش و خودخواسته به انجام رفتارهای فراتر از شرح شغل خود بپردازند. لذا هدف پژوهش حاضر تدوین مدل رفتار شهروندی سازمانی در بیمارستان‌های آموزشی شهر تهران بود؛ مشارکت‌کنندگان پژوهش جهت مصاحبه 13 نفر از خبرگان بودند؛ روش نمونه‌گیری هدفمند از نوع گلوله‌ی برفی و مبنای تعیین حجم نمونه اشباع نظری بود. روش تحقیق کنونی نیز از نظر هدف کاربردی و از لحاظ ماهیت توصیفی - اکتشافی بود. بر اساس فلسفه و پارادایم تحقیق، پژوهش کنونی در زمره‌ی پارادایم تفسیری قرار می‌گیرد. ابزار گردآوری داده‌ها مصاحبه‌های نیمه ساختاریافته با خبرگان بود؛ جهت تحلیل متن مصاحبه‌ها از تکنیک کیفی "تحلیل محتوا" استفاده شد؛ و 165 کد پایه، 47 زیر مقوله و 10 مقوله‌ی تحول‌خواهی، مددرسانی، تکریم کارکنان، وظیفه‌شناسی، تعامل‌گرایی خیرخواهانه، تعلق سازمانی، شخصیت شهروند مدار، شهروند معنوی، شهروند اخلاقی و درون قوی و الهی احصاء گردید. روایی تکنیک کیفی "تحلیل محتوا" با استفاده از روش لینکلن و گوبا و پایایی آن با استفاده از ضریب توافق بین دو کدگذار (96/0) تأیید شد. در نهایت نیز پیشنهادهایی به بیمارستان‌های آموزشی شهر تهران جهت بهبود رفتارهای فرا – نقشی ارائه گردید.

 یکی از چالش های مهم در داده کاوی پزشکی، وجود پایگاه داده های نامتوازن، است. در اغلب موارد داده ها از  توزیع یکسانی برای آموزش طبقه بندها برخوردار نیستند و به‌طور ذاتی نمونه‌های یک کلاس نسبت به کلاس دیگر کمتر بوده و موجب بایاس شدن مدل یاگیر به سمت کلاس اکثریت می شود. این عدم توازن در تصاویر اشعه ایکس بیماری کرونا نسبت به تصاویر ذات الریه مشهود است. به‌طورکلی روش‌های حل مسائل نامتوازن به دو دسته نمونه‌گیری کاهشی و نمونه‌گیری افزایشی تقسیم می‌شوند. در این مقاله یک روش نمونه‌گیری افزایشی با استفاده از الگوریتم علف های هرز مهاجم ارائه‌شده است که رویکردی جدید را به منظور تولید نمونه در کلاس اقلیت معرفی می کند و عملکرد آن از نظر کارآمدی در طبقه بندی داده‌های نامتوازن کوید 19 مورد تحلیل و بررسی قرارگرفته‌ است. بدین منظور ابتدا، استخراج ویژگی های تصاویر X-ray کوید19 با استفاده از یادگیری عمیق و  سپس کاهش ابعاد ویژگی ها به روش PCA صورت گرفته و در نهایت، افزایش نمونه های مصنوعی در فضای ویژگی  توسط الگوریتم علف های هرز انجام شده است. نمونه‌های مصنوعی تولید شده  به همراه کلاس اقلیت مجموعه داده نهایی متوازن را تشکیل می‌دهند. نتایج مطالعه نشان‌دهنده عملکرد بهتر روش پیشنهادی می‌باشد.

تخریب عملکرد و ساختار بافت ریوی از جمله مضرات سلولی ناشی از دود سیگار می­باشد. هدف از مطالعه حاضر بررسی تغییرات هیستولوژیک و بیان ژن­های TIMP1، CTGF و LOXL1 ریوی به دنبال 6 هفته تمرین هوازی متناوب و مکمل­دهی نانوسلنیوم در رت­های در معرض عصاره دود سیگار می­باشد. در این مطالعه تعداد 35 سر رت نر سالم نژاد ویستار (وزن: 200-220 گرم) به طور تصادفی به 7 گروه کنترل سالم (Control)، تمرین هوازی متناوب (Exe)، مکمل نانوسلنیوم (Nano Se)، Exe+Nano Se، عصاره دود سیگار (CSE)، CSE+Exe و CSE+Exe+Nano Se تقسیم شدند. برای گروه­های CSE، عصاره دود سیگار هر هفت روز یک بار تزریق شد (150 میکرولیتر با تزریق IP، 1 روز در هفته به مدت 6 هفته).  مکمل نانوسلنیوم نیز به میزان 2.5 میلی گرم بر کیلوگرم وزن بدن به صورت گاواژ، 3 روز در هفته به مدت 6 هفته به حیوانات گروه مکمل خورانده شد. تمرین هوازی تناوبی نیز 49 دقیقه در روز، 5 روز/هفته به مدت 6 هفته به صورت اینتروال برای گروه Exe انجام شد. در نهایت بافت ریه خارج و تغییرات هیستولوژیک با روش H&E و تغییرات بیان ژنی با روش Real Time Pcr ارزیابی شد. عصاره دودسیگار سبب گسترش نکروز و تخریب انسجام بافتی ریه نسبت به گروه­های کنترل سالم شد. با این وجود مکمل نانوسلنیوم و ورزش تا حدودی این تخریبات را جبران کرد. در بررسی بیان ژن­های مرتبط با بافت همبند ریوی مشخص شد بیان ژن TIMP1 افزایش و CTGF و LOXL1 کاهش معنی­داری را در گروه­های سیگاری به ویژه CSE و CSE+Exe نسبت به گروه­های سالم، ورزش و مکمل نشان دادند (p<0.05).  به نظر می­رسد استفاده از تمرین هوازی متناوب در کنار مکمل نانوسلنیوم می­تواند تخریبات بافتی و سلولی ریوی را تا حدودی کنترل نماید. با این وجود مطالعات بیشتر به ویژه با شدت و مدت بیشتر ورزش در این زمینه نیاز است.

زمینه و هدف: از مهمترین فاکتورهای ژنتیکی میزبان که در شدت بیماری های ویروسی بویژه کووید-19 نقش دارند، می توان به طیف گسترده ژنهای رمز دهنده سیتوکین ها و فاکتورهای التهابی و وجود پلی مورفیسم های ( چند شکلی ها)  تک نوکلئوتیدی(Single Nucleotide Polymorphisms :SNPs) اشاره کرد. عفونت با ویروس  SARS-CoV-2 بر حسب وجود تنوع نوکلئوتیدی در این ژنها  گاه منجر به بر هم خوردن تعادل پاسخ های ایمنی خواهد شد که با پیامد التهاب شدید و طوفان سیتوکینی  و حتی به فوت  بیماران همراه خواهد بود. در این مطالعه همبستگی بین فراوانی پلی مورفیسم rs4073 در ژن اینترلوکین-8 و ارتباط آن با شدت بیماری کووید-19 بررسی شده است.

مواد و روش ها: 164 بیمار مبتلا به کووید-19 شامل 89 بیمار بهبود یافته و 75 بیمار فوت شده مورد بررسی قرار گرفتند. پس از استخراج DNA از نمونه خون بیماران، با استفاده از روش PCR-RFLP، فراوانی پلی مورفیسمrs4073  در ژن اینترلوکین-8 با استفاده از پرایمرهای اختصاصی ژن و آنزیم MunI مورد برررسی و آنالیز آماری با استفاده از برنامه های SPSS و SNP-Stats قرار گرفت.

نتایج:  درصد فراوانی الل جهش یافته A در بیماران فوت شده برابر 40درصد و در بیماران بهبود یافته 60 درصد محاسبه گردید و در هر دو گروه از بیماران ژنوتایپ TA بیشترین فراوانی را داشته است. همبستگی پلی­مورفیسمrs4073  در ژن اینترلوکین-8  با شدت بیماری کووید-19 در هیچکدام از مدل های ژنتیکی، از نظر آماری (P-value<0.05) معنادار نبود.

نتیجه گیری: نتایج حاصل نشان داد که احتمالاً پلی مورفیسم rs4073 در ژن اینترلوکین-8 در جمعیت بیماران مورد بررسی در این مطالعه ارتباطی با شدت بیماری کووید-19 ندارد. هرچند با توجه به حجم نمونه در این پژوهش ، پیشنهاد میشود بررسی های آتی با جمعیت بیشتری انجام شود.

از بررسی تاریخ طب و ادبیات ملل این حقیقت رخ می‌نماید که این دو دانش بشری ارتباط نزدیکی با هم داشته و زبان ادبی در شعر و جهان داستانی در رمان بستری برای ثبت و انتقال یافته‌های پزشکی بوده‌است. امروزه ادبیات داستانی ملل در ژانر علمی- تخیلی شاهد خلق حوادث و رویدادهایی در قالب داستان است که برای بشر ناشناخته بوده و به نوعی پیش‌بینی آنها به شمار می‌آید. برای مثال رمان« بیست هزار فرسنگ زیر دریا» از ژول ورن که به ماجراجویی های دانشمندی به نام پی یر آروناکس در یک زیردریایی فوق پیشرفته برای بررسی اعماق ناشناخته‌ی دریا می‌پردازد، رمان«جنگ دنیاها» از اچ جی ولز که حمله مریخی ها به زمین را طرح می‌کند و رمان «ایزدان هم» اثر آیساک آسیموف که موضوع انرژی نامحدود ناشی ازمبادلات ماده کهکشانی را پیش‌گویی می‌نماید.

از داستان‌های علمی- تخیلی معاصری که به موضوع پزشکی و پیش‌گویی بیماری کرونا پرداخته، رمان« چشمان تاریکی» است که در قرن بیستم میلادی نگاشته شده و عنصر حقیقت‌مانندی رمان در پیش‌بینی و شیوه مقابله با ویروس کرونا و بیماری ناشی از آن جالب‌توجه است. هدف از این پژوهش که به روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای صورت گرفته، پاسخ به این پرسش است که عنصر حقیقت‌مانندی تا چه حد در این کتاب به واقعیت نزدیک و قابل تحقق است؟ برای این منظور، جنبه‌های حقیقت‌مانندی جهان داستان بررسی و با تظاهرات بیماری کووید19 در دنیای واقعی مطابقت داده شد. نتایج حاصل از این پژوهش بیانگر این واقعیت است که بسیاری از مشخصات بیماری مذکور در رمان چشمان تاریکی همان ویژگی‌های بیماری کروناست که شامل مشخصات ویروس، مکان شیوع بیماری، شیوه‌ی دفن اجساد، عوارض جسمی ناشی از بیماری و بسیاری از موارد دیگر که در پژوهش به آن‌ها اشاره شده است.