مرکز تحقیقات اخلاق و حقوق پزشکی - دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
  • ثبت‌نام
  • ورود
  • فارسی
    • English

مجله علمی - پژوهشی فقه پزشکی

  • صفحه اصلی
  • درباره
    • درباره‌ی مجله
    • نمایه نامه ها
    • ارسال مقاله
    • فیلم روش ارسال مقاله
    • تیم سردبیری
    • راهنمای نویسه گردانی
    • شیوه نامه فقه پزشکی
  • شماره‌های مجله
    • شماره جاری
    • بایگانی‌ها
  • فرم‌ها
    • فرم تعهدنامه
  • اطلاعیه‌ها
  • تماس با ما
جستجوی پیشرفته
  1. صفحه اصلی
  2. بایگانی‌ها
  3. دوره 17 شماره 47 (1404): مجله علمی پژوهشی فقه پزشکی سال هفدهم شماره چهل و هفت (یک هزار و چهارصد و چهار)
  4. مقاله اصیل پژوهشی

دوره 17 شماره 47 (1404)

آوریل 2025

امکان‌سنجی تحقق جرم ‌تحصیل مال از راه نامشروع در تجاری‌سازی پسماندهای بیولوژیک بیماران

  • ماشااله کريمي
  • میثم خزائی
  • مرضیه کریمی
  • فرشته ولیپوری گودرزی

مجله علمی - پژوهشی فقه پزشکی, دوره 17 شماره 47 (1404), 5 آوریل 2025 , صفحه 1-16
https://doi.org/10.22037/mfj.v17i47.52332 چاپ شده: 2026-03-20

  • مقاله
  • دانلود
  • ارجاع
  • مراجع
  • آمار
  • اشتراک

چکیده

زمینه و هدف: امروزه ممکن است اجزاء و بقایایی از بدن بیمار در فرآیند درمان و اعمال جراحی؛ مانند: بتد ناف و جفت جنین، تکه‌های استخوان، بافت، عضو قطع شده و ... به‌جای بماند که از نظر دانش پزشکی نوین برای رفع نیازهای پزشکی انسانی؛ مانند: ساخت دارو، پودر استخوان، محصولات دندان‌ پزشکی و... ، دارای ارزش بالای علمی، پژوهشی، پزشکی و حتی اقتصادی باشد. از سوی دیگر دیدگاه‌ رایج فقهی حقوقی، بیانگر پذیرش سلطنت و حاکمیت نسبی رابطه ملکیت فرد با بدن و اعضاء و جوارح آن و نیز مالیت داشتن آنهاست. حال پرسش از آن است که تصرفات پزشک و مراکز درمانی در پسماندهای بیولوژیک یادشده، بدون اطلاع‌رسانی به وی وگرفتن اجازه از او، می‌تواند از مصادیق رفتار مجرمانه تحصیل مال از راه نامشروع باشد یا خیر؟

مواد و روش‌ها: نوشتار حاضر با بهره‌گیری از منابع اصیل فقهی حقوقی و با روش توصیفی- تحلیلی امکان ناروایی بهره‌گیری از اجزء و بقایای یادشده در فرض پرسش را برای دست‌یابی به حکم مقتضی واکاوی می‌نماید.

یافته‌ها دستاوردهای پژوهش نشان می‌دهدکه به‌دلیل فراهم شدن زمینه استفاده از پسماندهای بیولوژیک بیماران و مالیت و ارزش اقتصادی یافتن آنها در پرتو پیشرفت‌های دانش پزشکی نوین برای مقاصد پیش‌گفته، از یک‌سو و پذیرش رابطه نسبی مالکیت و سلطنت انسان برآنها از دیدگاه رایج فقهی حقوقی از سوی دیگر، می‌تواند از مصادیق جرم تحصیل مال از راه نامشروع به‌شمار آید. در این راستا اطلاع‌رسانی نکردن پزشکان به بیمار و نگرفتن اذن از او برای بهره‌گیری از پسماندهای قابل استفاده نمونه‌هایی از راه‌های نامشروع برای رکن مادی این جرم «تحصیل مال» به‌شمار می‌روند.

کلمات کلیدی:
  • جرم
  • مال نامشروع
  • پسماند بیولوژیک
  • بیمار
  • pdf

ارجاع به مقاله

کريمي م., خزائی م., کریمی م., & ولیپوری گودرزی ف. (2026). امکان‌سنجی تحقق جرم ‌تحصیل مال از راه نامشروع در تجاری‌سازی پسماندهای بیولوژیک بیماران. مجله علمی - پژوهشی فقه پزشکی, 17(47), 1–16. https://doi.org/10.22037/mfj.v17i47.52332
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.acm-sig-proceedings##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.acs-nano##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.apa##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.associacao-brasileira-de-normas-tecnicas##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.chicago-author-date##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.harvard-cite-them-right##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.ieee##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.modern-language-association##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.turabian-fullnote-bibliography##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.style.vancouver##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.download.ris##
  • ##plugins.generic.citationStyleLanguage.download.bibtex##

مراجع

1. Arzhang, A. [Negahdari Aʿḍaʾ bi Qasd Peyvand]. Medical Figh Journal. 2015 (1394). 7(23-22):162. Available from: https://journals.sbmu.ac.ir/mf/article/view/10684 [In Persian]

2. Khomeini, SR. Jahād Akbar, yā Mubārizih bā Nafs. 36th ed. Tehran: Tanẓīm wa Nashr Āthār Imām Khomeini. 2017(1396). 61. [In Persian]

3. Akhlāqī, M & Sharīʿatmadārī, SH. Akhlāq 1: Insānshināsī dar Andīshih Imām Khomeini. 2nd ed. Tehran: Tanẓīm wa Nashr Āthār Imām Khomeini. 2007(1386). 121–122. [In Persian]

4. Ṭabāṭabāʾī, SMḤ. Tafsīr al-Mīzān. Beirut: al-Aʿlamī lil-Maṭbūʿāt. 1989(1368). 1:25. [In Persian]

5. Muʾmin Qummī, M. Kalimāt Sadīdat fī Masāʾil Jadīdat. Qum: al-Nashr al-Islāmī. 1995(1415). 163 & 181 &182. [In Arabic]

6. Tawḥīdī, MʿA. Miṣbāḥ al-Fiqāhat; Taqrīrāt Dars Āyat Allāh Abū al-Qāsim Khoei. Qum: Anṣārīyān. 1996(1417). 2:32 & 58 &59 & 207. [In Arabic]

7. Shahīdī, M. Tashkīl Qarārdādhā wa Taʿahhudāt. Tehran: Majmaʿ ʿIlmī wa Farhangī Majd. 1998(1377). 1:327. [In Persian]

8. Muntaẓirī, ḤʿA. Mabānī Fiqhī Ḥukūmat Islāmī. Qum: Kiyhān. 1990(1409). 8:444 & 7:429. [In Persian]

9. Adnani M. “The Jurisprudential Rule of "There Is no Harm or Damage in Islam" and it’s Usage at Medical Jurisprudence”. Research Letter of Social Jurisprudence (Interdisciplinary Researches in Jurisprudence/ Researches in Jurisprudence). 2014(1393) ;2(3):59-80. [In Persian]

10. Ṣafāʾī, SḤ. Maqālātī dar Bārihyi Ḥuqūq Madanī wa Ḥuqūq Taṭbīqī. Tehran: Mīzān. 2013(1392). 375. [In Persian]

11. Kalkstein JA. “Moore v. Moore v. Regents of the University of California Revisited”. Yale Symposium on Law and Technology. 2000. 3(4): 1-9. Available from: https://yjolt.org/moore-v-regents-university-california-revisited. [In English]

12. Shareefdeen, ZM. “Medical Waste Management and Control”. Journal of Environmental Protection. 2012. 3: 1625-1628. Available from: https://www.lifecarehospitalindia.com/pdf/JEP20121200006_ 48945057-medicalwastemanagement.pdf [In English]

13. Kirkeby A, Main H & Carpenter M. “Pluripotent Stem-Cell-Derived Therapies in Clinical Trial”. Cell Stem Cell. 2025. 32(1):10–37. [In English]

14. Choudhery, MS & Umezawa, A. “Stem Cells as Biological Drugs for Incurable Diseases”. Stem Cell Research & Therapy. 2025. 16(482).1-5. Available from: https://doi.org/10.1186/s13287-025-04632-8.[In English]

15. Bashdar MH, Taheri M, Yashooa, RKH, Gaylany HA, Snur RA, Ramiar KKH, et al. “Revolutionizing Medicine: Recent Developments and future Prospects in Stem-Cell Therapy”. International Journal of Surgery. 2024: 110(12):8002–8024. Available from: : https://www.ovid.com/jnls/international-journal-of-surgery/fulltext/10.1097/js9.0000000000002109~revolutionizing-medicine-recent-developments-and-future [In English]

16. Ismail Mendi B, Hirani R, Sayegh A, Hassan M, Fleshner L, Farabi B, et al. “Utilization of Stem Cells in Medicine: A Narrative Review”. International Journal of Moecularl Scienes. 2025. 26(19): 2-3. Available from https://doi.org/10.3390/ijms26199659.[In English]

17. Najafi M, Semyari H, Sadeghi R & et al. “The Effect of Freeze-Dried Bone Allograft and Partially Demineralized Freeze-Dried Bone Allograft on Regeneration of Rabbit Calvarial Bone Defects: A Histological and Histomorphometric Study”. Journal of Dental Medicine. 2019(1398). 32 (3) :136-145. [In Persian]

18. Faiella, RA. “Is Human Bone Graft Safe for the Management of Alveolar Defect? A Primer for Patient Consent”. Journal of the Massachusetts Dental Society. 2007. 56(3):18–20. [In English]

19. Khomeini, SR. Taḥrīr al-Wasīlat. Tehran: Tanẓīm wa Nashr Āthār Imām Khomeini. 2006(1385). 1:100. [In Persian]

20. Ibn Manẓūr, M. Lisān al-ʿArab. Beirut: Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī. 1988(1408). 10:177. [In Arabic]

21. Gurjī, A. Majmūʿat Maqālāt: Mālikīyyat Dar Islām. 2nd ed. Tehran: Tehran University. 2006(1385). 2:304. [In Persian]

22. Imāmī, SḤ. Ḥuqūq Madanī. Tehran: Intishārāt Islāmīyyat. 1996(1375). 1:42–43 & 4:63. [In Persian]

23. ʿAmīd, Ḥ. Farhang Fārsī ʿAmīd. Tehran: Amīr Kabīr. 1986(1365). 650. [In Persian]

24. Muʿīn, M. Farhang Fārsī Muʿīn. Tehran: Amīr Kabīr. 1963(1342). 1038. [In Persian]

25. Dihkhudā, ʿAA. Lughatnāmih Dihkhudā. 2nd ed. Tehran: Tehran University. 1998(1377). 1:2205 & 4:4933. [In Persian]

26. Qāsimzādih, M. Ilzāmhā wa Masʾūlīyyat Madanī Bidūni Qarārdād. Tehran: Mīzān. 2008(1387). 232–233. [In Persian]

27. Bārīklū, ʿA. Masʾūlīyyat Madanī. Tehran: Mīzān. 2006(1385). 186. [In Persian]

28. Najafī, MḤ. Jawāhir al-Kalām fī Sharḥ Sharāʾiʿ al-Islām. 7th ed. Beirut: Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī. 1983(1404). 22:345 & 41:510. [In Arabic]

29. Ruḥānī, MṢ. al-Masāʾil al-Mustaḥdathat. 4th ed. Qum: Dār al-Kitāb. 1993(1414). 123. [In Arabic]

30. Kātūzīyān, N. Amwāl wa Mālikīyyat. 3rd ed. Tehran: Bunyād Ḥuqūqī Mīzān. 2007(1386). 11–12. [In Persian]

31. Sharaf al-Dīn, A. al-Aḥkām al-Sharʿīyyat lil-Aʿmāl al-Ṭibbīyyat. Kuwait: al-Majlis al-Waṭanī lil-Thaqāfat wa al-Funūn wa al-Ādāb. 1983(1403). 94. [In Arabic]

32. Muḥsinī, MĀ. al-Fiqh wa Masāʾil al-Ṭibbīyyat. Qum: Būstān Kitāb. 2005(1426). 1:214, 216–219. [In Arabic]

33. Ḥabībī, Ḥ. Marg Maghzī wa Piywand Aʿḍā az Dīdgāh Fiqh wa Ḥuqūq. Qum: Būstān Kitāb. 2001(1380). 93, 71–72. [In Persian]

34. Jurisprudential Research Center of the Judiciary. Informing Jurisprudential Views 2: Organ Transplantation. Tehran: 1998 (1377):10-37. [In Persian]

35. Ṭabāṭabāʾī Yazdī, MK. Ḥāshīyat al-Makāsib. Beirut: Dār al-Muṣṭafā. 2002(1423). 1:5 & 55. [In Arabic]

36. Majidi J, Ameri P & Hatami AA. “Property and Ownership of Organs and Parts of the Human Body and its Effect on the Level of Responsibility of the Medical Team of the Organ Transplant Surgeon from the Point of View of Jurisprudence and Law”. Iranian Journal of Surgery. 2024(1403). 32(3): 80-90. Available from: https://www.ijs.ir/article_731226_2b96646110b3f10a81df173b8d4421d0.pdf?lang=fa [In English]

37. Muẓaffar, MR. Uṣūl al-Fiqh. Qum: Ismāʿīlīyān. 1994(1373). 2:91. [In Arabic]

38. Khomeini, SR. Anwār al-Hidāyat fī al-Taʿlīqat ʿAlā al-Kifāyat. 4th ed. Tehran: Tanẓīm wa Nashr Āthār Imām Khomeini. 2013(1434). 1:101–105. [In Arabic]

39. Gharawī Iṣfahānī, MḤ. Nihāyat al-Dirāyat fī Sharḥ al-Kifāyat. Qum: Sayyid al-Shuhadāʾ. 1995(1374). 3:30–31. [In Arabic]

40. Ḥurr ʿĀmilī, MḤ. Tafṣīl Wasāʾil al-Shīʿat ilā Taḥṣīl Masāʾil al-Sharīʿat. Qum: Āl al-Bayt. 1995(1374). 17:89. [In Arabic]

41. Hashemi, MS. [Asar Hoquqi Vagozari Ozv Ensan Mordeh Ya Mobtala Bih Marg Maqzi]. Journal of Approximation Idea. 2005(1384). 2(5):50–71.Available from: https://ensani.ir/fa/article/45135/%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D9%88%D8%A7%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D8%B6%D9%88-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%87-%DB%8C%D8%A7-%D9%85%D8%A8%D8%AA%D9%84%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D9%85%D8%BA%D8%B2%DB%8C [In Persian]

42. Rahmani, M. [Negangi bi Mabani Frghhi Peyvand A’za dar Fetavaye Magham Mo’azam Rahabri]. Journal of Research and Field. 2001(1380). 2(5): 30-77. Available from: https://noo.rs/0MP7y [In Persian]

43. Aghababaei Bani, A. [Naqsh va Mahiyate Ezn dar Peyvand A’za]. Medical Figh. 2015(1394). 7(23-22): 167–191. Available from: https://doi.org/10.22037/mfj.v7i23-22.10697 [In Persian]

44. Rāzī, M. Lawāmiʿ al-Bayyināt Sharḥ Asmāʾ Allāh Taʿālā wa al-Ṣifāt. Cairo: al-Kullīyyāt al-Azharīyyat. 1986(1406). 182. [In Arabic]

45. The Official Website of the Office of Grand Ayatollah Makarem Shirazi, Available at: https://old.makarem.ir/main.aspx?reader=1&pid=61769&lid=0&mid=1055.

46. Makārim Shīrāzī, N. Istiftāʾāt Jadīd. Qum: Madrisat al-Imām ʿAlī ibn Abī Ṭālib. 2006(1427). 1:443 & 446. [In Persian]

47. Fāḍil Muwaḥḥidī Lankarānī, M. Aḥkām Pizishkān wa Bīmārān. Qum: Markaz Fiqhī Aʾimmat Aṭhār. 2006(1427). 77 & 162. [In Persian]

48. Muntaẓirī, ḤʿA. Aḥkām Pizishkī Muṭābiq bā Fatāwā Āyat Allāh Muntaẓirī. 3rd ed. Tehran: Sāyih. 2006(1385). 82. [In Persian]

49. Mūsawī Ardibīlī, ʿAK. Istiftāʾāt Āyat Allāh Sayyid ʿAbd al-Karīm Mūsawī Ardibīlī. Qum: Nijābat. 2006(1385). 152. [In Persian]

50. Nūrī Hamidānī, Ḥ. Hizār wa Yik Masʾalih Fiqhī. 4th ed. Qum: al-Mahdī al-Muwʿūd. 2004(1383). 1:421. [In Persian]

51. Ḥabībzādih, MJ. Khīyānat dar Amānat dar Ḥuqūq Kiyfarī Īrān. Tehran: Nashr Āthār ʿIlmī Dānishgāh Tarbīyat Mudarris. 2002(1381). 5 & 13. [In Persian]

52. Rahiminezhad, E. [Jorm Chist Va Me’yarhaye Jormengari Kodam Ast?]. The Judiciarys Law Journal. 2002(1381). 66(41):135-160. Availsble from: https://www.jlj.ir/article_46639.html [In Persian]

53. Shīrāzī, M. Īṣāl al-Ṭālib ilā al-Makāsib. Tehran: Kitābsarā Aʿlamī. 2006(1385). 3:153. [In Arabic]

54. Fiyḍ Kāshānī, M. Mafātīḥ al-Sharāʾiʿ. Qum: Kitābkhānih Āyat Allāh al-ʿUẓmā Marʿashī Najafī. n.d. 3:121. [In Arabic]

55. AghaeeNia, H. “Where are we going with the current interpretation of the latter part of Article 2 of the Intensification Law?”. Judgment. 2011(1390). 11(71): 47–49. [In Persian]

56. Ṭūsī, MḤ. al-Mabsūṭ fī al-Fiqh al-Imāmīyyat. 3rd ed. Tehran: al-Maktabat al-Murtaḍawīyyat li-Iḥyāʾ al-Āthār al-Jaʿfarīyyat. 2008(1387). 8:164. [In Arabic]

57. Darwīsh, B. Ḥuqūq Jazā Ikhtiṣāṣī (2): Jarāʾim ʿAlayh Amwāl (Ṣudūr Chik Bīmaḥal, Khīyānat dar Amānat, Kulāhburdārī wa Sariqat). 2nd ed. Tehran: Nigāh Bayyinih. 2011(1390). 134. [In Persian]

58. Zirāʿat, ʿA. Jarāʾim ʿAlayh Amwāl wa Mālikīyyat bar Asās Qānūn Mujāzāt Islāmī 1392. Tehran: Nashr- Jāvidānih. 2013(1392). 100. [In Persian]

59. Esmaeili, E. [Akl Mal bi Batel dar Binesh Feghhi Sheykh Ansary̱]. Fiqh. 1994(1373).1(1):127–147. Available from: https://jf.isca.ac.ir/article_4146.html [In Persian]

60. Hāshimī Shāhrūdī, SM. Kitāb al-Ijārat. Qum: Dāʾirat al-Maʿārif Fiqh Islāmī. 2008(1429). 1:179. [In Arabic]

61. Mīr Muḥammad Ṣādiqī, Ḥ. Ḥuqūq Kiyfarī Ikhtiṣāṣī 1 (Jarāʾim ʿAlayh Amwāl wa Mālikīyyat). 65th ed. Tehran: Mīzān. 2024(1403). 146. [In Persian]

62. Ardibīlī, MʿA. Ḥuqūq Jazā ʿUmūmī. 39th ed. Tehran: Mīzān. 2014(1393). 1:280 & 336. [In Persian]

63. Afrāsīyāb, M. Jarāʾim Pizishkī, Dārūʾī wa Mawādd Ghazāʾī. 5th ed. Tehran: Markaz Āmūzish Quwwih Qaḍāʾīyyih. 2022(1401). 82. [In Persian]

64. Shubayrī Zanjānī, SM. Kitāb al-Nikāḥ. Qum: Raʾypardāz. 1998–2007(1377–1386). 1:77. [In Persian]

  • چکیده مشاهده شده: 15 بار
  • pdf دانلود شده: 10 بار

آمار دانلود

  • لینکدین
  • تویتر
  • فیسبوک
  • گوگل پلاس
  • تلگرام

اطلاعات

  • برای خوانندگان
  • برای نویسندگان

زبان

  • فارسی
  • English
  • صفحه اصلی
  • بایگانی
  • ارسال مقاله
  • درباره‌ی مجله
  • تیم سردبیری
  • اطلاعات تماس
قدرت یافته از OJSPlus