تحلیل فقهی عدول قانونگذار از نظریه مسئولیت مطلق به مسئولیت مبتنی بر تقصیر پزشک در قانون مجازات اسلامی مصوب 1392
مجله علمی - پژوهشی فقه پزشکی,
دوره 17 شماره 47 (1404),
5 فروردین 2025
,
صفحه 1-11
https://doi.org/10.22037/mfj.v17i47.48339
چکیده
زمینه و هدف: ازجمله مسائل اختلافی بین فقهای امامیه، موضوع مسئولیت پزشک غیرمقصر مأذون در صورت ایراد آسیب به بیمار است. اختلاف نظر فقهی در اینخصوص باعث اتخاذ رویکردهای مختلف در طول دوره قانونگذاری پس از پیروزی انقلاب اسلامی شده است؛ بهطوریکه تا قبل از تصویب قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 به تبعیت از مشهور فقها، دیدگاه مسئولیت مطلق پزشک پذیرفته شده بود، لیکن علیرغم پذیرش این دیدگاه در لایحه مجازات اسلامی قوه قضائیه و نیز مصوبه نخست مجلس شورای اسلامی، شورای نگهبان این دیدگاه را دارای ایراد دانست و مجلس به منظور رفع این ایراد، با الحاق یک تبصره، دیدگاه غیرمشهور یعنی مسئولیت مبتنی بر تقصیر پزشک را تصویب نمود. تقنین دیدگاه غیرمشهور پس از گذشت سه دهه از حاکمیت نظریة مسئولیت مطلق پزشک این سؤال را به ذهن متبادر میکند که مبنای عدول قانونگذار از این نظریه چیست؟
مواد و روشها: پژوهش حاضر به روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است. دادههای تحقیق با مراجعه به اسناد و منابع کتابخانهای گردآوری و به روش کیفی تجزیه و تحلیل شده است.
نتیجهگیری: نتیجه پژوهش بیانگر آن است که عدول قانونگذار از دیدگاه مشهور فقها در قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 نه به علت قوت مبانی دیدگاه غیرمشهور، بلکه به خاطر برداشت ناصحیح از دیدگاه مشهور و فتوای امام خمینی (ره) در مرحله نظارت شرعی بر ماده (495) این قانون و اعلام مغایرت شرعی این ماده و به تبع آن، اصلاح مصوبه توسط مجلس مطابق با دیدگاه غیرمشهور به منظور تأمین نظر شورای نگهبان بوده است. بنابراین، با عنایت به سهو صورت گرفته در مرحله نظارت شرعی و نظر به اتقان دلایل دیدگاه مشهور، لزوم معیار قرار گرفتن فتوای ولی فقیه در احکام نظامیه و رفع ابهام و تعارضات موجود در ماده فعلی، جایگزین شدن متن لایحه و مصوبة نخست مجلس به جای ماده (495) و حذف تبصره یک این ماده ضروری است.
- مسئولیت، تقصیر، پزشک، قانون مجازات اسلامی
ارجاع به مقاله
مراجع
Mosaddeghrad A, Isfahani P & Yousefinezhadi T. “The Rate of Medical Errors in Iranian Hospitals: A Systematic Review and Meta-Analysis”. Journal of the Faculty of Medicine, Tehran University of Medical Sciences. 2020 (1399). 4(78): 240. [In Persian]
Khoei, SA. Mabānī Takmilat al-Minhāj. Najaf: Maṭbaʿat al-ʾAdab. Nd. 2:221. [In Arabic]
Saadi, HA. “An Analysis of the Physician's Liability for Unintentional Damages in Light of the Rule of Benevolence”. Journal of Medical Jurisprudence. 2011 (1390). 7 & 8(3): 45. [In Persian]
Mufīd, M. al-Muqniʿ. Qum: Shiykh Mufīd. 1992(1413). 734-735. [In Arabic]
Ṭūsī, M. al-Nihāyat Fī Mujarrad al-Fiqh Wa al-Fatāwā. 2nd ed. Beirut: Dār al-Kitāb al-ʿArabī. 1979(1400). 734. [In Arabic]
Sallār Diylamī, Ḥ. al-Marāsim al- ʿAlawīyyat. Qum: Manshūrāt al- Ḥaramiyn. 1983(1404). 235. [In Arabic]
Ibn Zuhrih, Ḥ. Ghunyat al-Nuzūʿ ʾIlā ʿIlmay al-Uṣūl wa al-Furūʿ. Qum: Muʾassisat Imām Ṣādiq. 1996(1417). 402. [In Arabic]
Shahīd Thānī, Z. Masālik al-Afhām ʾIlā Tanghīḥ Sharāʾiʿ al-Islām. Qum: al-Maʿārif al-Islāmīyyat. 1992 (1413). 15: 327. [In Arabic]
Ibn Barrāj, AA. al-Muhadhdhab. Qum: al-Nashr al-Islāmī. 1985(1406). 2: 499. [In Arabic]
Ḥillī, J. Sharāʾiʿ al-Islām fī Masāʾil al-Ḥalāl wa al-Ḥarām. Qum: Ismāʿīlīyān. 1987(1408). 4:321. [In Arabic]
Ḥillī, Ḥ. Taḥrīr al-Aḥkām al- Sharīʿat ʿAlā Madhhab al-Imāmīyyat. Qum: Muʾassisat Imām Ṣādiq. 1999 (1420). 5:527. [In Arabic]
Shahīd Awwal, M. al-Lumʿat al-Dimashqīyyat. Qum: Dār Islāmīyyat. 1989 (1410). 275. [In Arabic]
Ṭabāṭabāʾī Ḥāʾirī, SʿA. Rīyāḍ al-Masāʾil. Qum: Āl al-Bayt. 1997 (1418). 16: 374-375. [In Arabic]
Najafī, MB. Jawāhir al-Kalām. Beirut: Dār al-Iḥyāʾ al-Turāth al- ʿArabī. 1983(1413). 43: 46. [In Arabic]
Khomeini, SR. Taḥrīr al-Wasīlat. Qum: Dār al-ʿIlm. Nd. 2: 560. [In Arabic]
Kulayni, M. al-Kāfī. Tehran: Dār al-Kutub al-Islāmīyyat. 1986(1407). 7: 364. [In Arabic]
Shahīd Awwal, M. Ghāyat al-Murād Fī Sharḥ Nukāt al-Irshād. Qum: Daftar Tablīghāt Islāmī. 1993(1414). 4: 446-447. [In Arabic]
Ibn Idrīs, AH. al-Sarāʾir al-Ḥāwī li-Taḥrīr al-Fatāwā. 2nd ed. Qum: Jimāʿat Mudarrisīn Ḥuzat ʿIlmīyyat Qum. 1989(1410). 3: 373. [In Arabic]
Ja’fari A & Rahbarpour MR. "Examining the Conformity of a Physician's Liability in Imami Jurisprudence with the Principle of Good Faith". Journal of Medical Jurisprudence. 2014 (1393). 20 & 21. (6): 47 [In Persian]
Shahīd Thānī, Z. al-Rawḍat al-Bahīyyat Fī Sharḥ al-Lumʿat al-Dimashqīyyat. Qum: Daftar Tablīghāt Islāmī. 1982(1412). 2:418. [In Arabic]
Guardian Council Research Center. Qānūn Mujāzāt Islāmī Muşawwab 1392. Tehran: Research Institute of the Guardian Council. 2016 (1395). 176. [In Persian]
Baqeripour B & Khazaei M. "The Foundations of a Physician's Liability in Iranian Jurisprudence and Law: Analysis of Article 495 of the Islamic Penal Code". Journal of Medical Law. 2019(1398). 48(13): 50. [In Persian]
Rahpiyk, S. Masʾūlīyyat Madanī wa Jubrānhā. 3rd ed. Tehran: Khursandī. 2009 (1388). 38. [In Persian]
Guardian Council Research Center. Mabānī Naẓarāt Shurāyi Nigahbān Dar Khuşūş Qānūn Mujāzāt Islāmī Muşawwab 1392. Researched by: Tavakkolpour MH, Masoudian M & Kouhi Isfahani K. Tehran: Research Institute of the Guardian Council. 2018 (1397).304. [In Persian]
Fatḥī, M & Kūhī Işfahānī, K. Qānūn Asāsī Jumhūrī Islāmī Irān. Tehran: Guardian Council Research Center. 2017 (1396). 370. [In Persian]
Transcripts of the Guardian Council's deliberations on the Islamic Penal Code of 2013. Session 2009. Available from: https://B2n.ir/kn 6496. [In Persian]
Khomeini SR. Taḥrīr al-Wasīlat. Trans by: Eslami, A. Qum: al-Nashr al-Islāmī al-Tābiʿat li-Jimāʿat al-Mudarrisīn Fī Ḥuzat ʿIlmīyyat Qum. 2004(1425). 4: 363. [In Arabic]
Khamenei, SA. Office of the Supreme Leader's website, Available from: https://B2n.ir/kn7258. [In Persian]
Mīrmuhammad Sādighī, H. Jarāʾim ʿAlayh Ashkhāş. 9th ed. Tehran: Mīzān. 2015 (1394). 389-390. [In Persian]
Ghurbānnīyā, N. Mulāḥiẓātī Darbāriyi Qānūn Mujāzāt Islāmī.Tehran: Frahang wa Andīshih Islāmī. 2014 (1394). 87-88. [In Persian]
- چکیده مشاهده شده: 183 بار
- pdf دانلود شده: 19 بار