جبران خسارات وارده بر محیط زیست با تأکید بر بحران دریاچه ارومیه و استناد به قاعده لاضرر، اتلاف و تسبیب
مجله اخلاق زیستی- علمی پژوهشی,
دوره 11 شماره 36 (1400),
17 مرداد 2021
,
صفحه 1-16
https://doi.org/10.22037/bioeth.v11i36.34906
چکیده
زمینه و هدف: در اسلام برای پاسداشت محیط زیست، احکامی در چارچوب قواعد کلی جبران خسارت، از جمله قاعده لاضرر، اتلاف و تسبیب وجود دارد که میتوان آنها را در راستای مبانی فقهی مسؤولیت مدنی زیستمحیطی مورد بررسی قرار داد. پژوهش پیش رو با هدف بررسی جبران خسارات وارده بر محیط زیست با تأکید بر بحران دریاچه ارومیه و استناد به قاعده لاضرر، اتلاف و تسبیب، انجام گرفته است.
مواد و روشها: پژوهش حاضر به روش توصیفی ـ تحلیلی و با جمعآوری اطلاعات به صورت کتابخانهای انجام پذیرفته است.
ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش این پژوهش، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانتداری نیز رعایت شده است.
یافتهها: در سالهای اخیر پسروی آب دریاچه ارومیه و تبدیلشدن سطح آن به مناطق شورهزار سبب از بینرفتن محیط زیست سالم شده است. مشکل بحران دریاچه ارومیه حاصل عدم توجه به مقوله توسعه پایدار در حوضه آبریز آن و مصرف بیرویه آب در بخشهای مختلف، از جمله بخش کشاورزی بوده است. بر مبنای قاعده لاضرر هرگونه تصرف و تغییر در جامعه انسانى و طبیعت که موجب تضییع حقوق دیگران شود، از نظر اسلام ممنوع است، لذا در صورت ورود زیان به محیط زیست و با تحقق ارکان خسارت میتوان جبران آن را از مرتکبین ورود زیانهای زیستمحیطی مطالبه کرد. طبق قاعده اتلاف اگر کسی با ایجاد آلودگیهای زیستمحیطی باعث تخریب و اتلاف سرمایههای طبیعی همگانی شود، مکلف به جبران خسارت است و در قاعده تسبیب علاوه بر انتساب ضرر به فاعل، اثبات تقصیر نیز ضروری است.
نتیجهگیری: یکی از حقوق اساسی زیستمحیطی در ایران، حق بر محیط زیست دریاچه ارومیه است که در نتیجه دخالت عوامل طبیعی و انسانی در معرض نابودی قرار گرفته است. در این راستا، مبانی فقهی جبران خسارات زیستمحیطی، قواعد فقهی، از جمله قاعده لاضرر، اتلاف و تسبیب میباشد که بر مبنای آنها مسؤولیتهاى تکلیفى انسان به درستى مشخص و نتیجه آنها اثبات ضمان، در نتیجه هر عمل تخریبى در محیط زیست است. از لحاظ اصول و مبانی مسؤولیت مدنی، جبران زیانهای وارده بر محیط زیست، از جمله دریاچه ارومیه از راههایی مانند اعاده طبیعت به وضع سابق، جبران خسارت از راه دادن معادل و دستور موقت، محقق میشود.
- محیط زیست؛ جبران زیان؛ خسارات زیستمحیطی؛ دریاچه ارومیه
ارجاع به مقاله
مراجع
Dehkhoda A. Dictionary. Tehran: Tehran University; 1993. Vol.12 p.1807-1808. [Persian]
Bahrami Ahmadi H. Rules of Jurisprudence. Tehran: Imam Sadegh University; 2009. Vol.1 p.95, 231. [Persian]
Ghasemi N. Environmental Criminal Law. Tehran: Jamal al-Haq Publications; 2005. p.24. [Persian]
Javadi Amoli A. Mafatih al-hayat. Qom: Isra; 2012. p.690. [Persian]
Astarabadi A. Civil liability of the government resulting from development projects harmful to the environment. Shiraz: National Conference on Jurisprudence, Law and Psychology; 2016. p.4-5.
Khaki H, Poorahmadi P. An analysis of the drying factors of Lake Urmia. Rasht: The Fifth Conference of New and Up-to-Date Achievements in Engineering Sciences and New Technologies; 2019. p.2. [Persian]
Sajedi A. A Study of the Role of Time and Place in Environmental Jurisprudence. Journal of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law. 2013; 5(16): 69-84.
Fakhlaei M, Tari Moradi E. Principles and Rulings of the Environment, Islamic Studies. Journal of the Faculty of Theology and Islamic Studies. 2006; 71: 31-66. [Persian]
Emami Gheshlagh M, Hashemi M, Mohebbi M, Rostami V. The right to a healthy environment in the light of jurisprudential and moral principles. Ethical Research. 2017; 8(31): 143-157.
Imam Dadi A, Saghafi M. Protection of environmental rights in the light of jurisprudential rules. Bi-Quarterly Environmental Law. 2016; 1(1): 40-55. [Persian]
Imam Khomeini R. Tahrirolvasile. Qom: Ismaili Press Institute; 1987. Vol.2 p.18, 51, 190, 566.
Bahrami Ahmadi H, Fahimi A. The Basis of Environmental Civil Liability in Iranian Jurisprudence and Law. Journal of Islamic Studies and Law. 2007; 8(26): 121-150. [Persian]
Heydari F, Qasemi N. Compensation for damage to the environment from the perspective of civil law. Encyclopedia of Law and Politics. 2014; 10(22): 67-88. [Persian]
Nikkhah Sarnaghi R, Salehi M, Javadi H. Harmless rule and right to the environment with emphasis on Lake Urmia. Echo Hydrology. 2017; 5(1): 341-331.
Nouri H. Mostadrekolvasael. Qom: Al-Bayt Institute; 1988. Vol.17 p.95.
Mohaghegh Damad M. Rules of Jurisprudence 1 Civil Section. Tehran: Islamic Sciences Publishing Center; 2009. p.114, 120. [Persian]
Hosseini Maraghi A. Anavin Al-feghhiyyah. Qom: Islamic Publishing Institute; 1995. Vol.2 p.115, 445.
Najafi M. Jawaher Al-Kalam Fi Sharh Sharaye Al-eslam. Tehran: Dar al-Kitab al-Islamiyyah; 1994. Vol.37 p.60-61.
Ansari M. Rasael feghhiyyah. Qom: Islamic Thought Association; 1989. Vol.1 p.128.
Maraghi A. Al-Anavin. Qom: Islamic Publishing Foundation; 1996. Vol.2 p.235.
Tabatabai Lotfi E, Roshani M. The rule of causation and its relationship with the rule of loss. Specialized Quarterly of Jurisprudential and Philosophical Studies. 2011; 2(7): 73-91.
Miley H. The requirements of environmental protection in the light of the rules of jurisprudence. Development Strategy. 2019; 14(53): 33-57.
Katoozian N. Coercive guarantee- civil liability. Tehran: University of Tehran Press; 1990. p.104. [Persian]
Katoozian N. Legal Events. Tehran: Yalda Publishing; 1992. p.240. [Persian]
Cane P. Are Environmental Harms special? Journal of Environmental Law. 2001; 13(1): 3-20.
Hemmati M. Filing a lawsuit for environmental compensation in the Iranian legal system. Quarterly Journal of Judicial Law Perspectives. 2017; 23(81): 221-253.
Abdullahi M. Environmental Law. Tehran: Khorsandi Publications; 2014. p.141-142. [Persian]
- چکیده مشاهده شده: 342 بار
- PDF دانلود شده: 196 بار