فصلنامه نفس

چکیده

زمینه:بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان (NICU) از حساس‌ترین محیط‌های درمانی است و کیفیت معماری داخلی آن می‌تواند بر کیفیت محیط داخلی، تجربه والدین، کارایی کادر درمان و حمایت از فرایند مراقبت اثرگذار باشد. با این حال، رابطه میان مؤلفه‌های معماری داخلی، ادراک کاربران و الزامات طراحی مبتنی بر شواهد در بسیاری از فضاهای درمانی به‌صورت نظام‌مند تبیین نشده است. این پژوهش با هدف شناسایی و اعتبارسنجی مؤلفه‌های طراحی داخلی شواهدمحور با تمرکز بر ارتقای کیفیت ادراک‌شده محیط داخلی و تجربه کاربران بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان انجام شد.

روش:این پژوهش با رویکرد عمل‌گرایی و طرح ترکیبی اکتشافی متوالی انجام شد. در مرحله کیفی، مؤلفه‌های طراحی از طریق تحلیل مضمون منابع و استانداردها استخراج و با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA کدگذاری شدند و پایایی کدگذاری از طریق توافق بین‌کدگذاران تأیید شد. در مرحله کمی، پرسشنامه محقق‌ساخته ۲۸ گویه‌ای در میان ۸۳ نفر از کاربران دارای تجربه مستقیم حضور یا فعالیت در بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان (۴۵ نفر والد و همراه و ۳۸ نفر از کادر درمان) توزیع شد. پایایی ابزار با آلفای کرونباخ (0.879) و ضریب گاتمن (0.727 تا 0.941) تأیید شد و داده‌ها با استفاده از تحلیل عاملی اکتشافی و تحلیل واریانس چندمتغیره تحلیل شدند.

یافته‌ها: تحلیل عاملی اکتشافی با کفایت نمونه‌برداری مناسب (KMO=0.737) ساختار چهاربعدی شامل سازمان فضایی سلسله‌مراتبی، زیست‌پذیری محیطی، انعطاف‌پذیری ساختاری و فضایی و انسان‌گرایی فضایی را تأیید کرد. در میان این ابعاد، سازمان فضایی بالاترین اهمیت و انعطاف‌پذیری پایین‌ترین میانگین را به خود اختصاص داد. همچنین، نتایج تحلیل واریانس چندمتغیره نشان داد الگوی ادراک والدین و همراهان با کادر درمان تفاوت معناداری دارد که این تفاوت عمدتاً در ابعاد انعطاف‌پذیری و انسان‌گرایی فضایی مشاهده شد.

نتیجه‌گیری:یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد طراحی داخلی شواهدمحور در بخش‌های مراقبت ویژه نوزادان باید فراتر از الزامات عملکردی، بر سازمان فضایی، کیفیت‌های محیطی، انعطاف‌پذیری و نیازهای انسانی کاربران نیز تمرکز داشته باشد. چارچوب چهاربعدی ارائه‌شده می‌تواند به‌عنوان مبنایی برای طراحی، ارزیابی و بهبود فضاهای NICU و ارتقای تجربه کاربران و کیفیت محیط درمانی مورد استفاده قرار گیرد.