فصلنامه نفس

چکیده

زمینه: بیماران مبتلا به بیماری‌های مزمن و پیچیده تنفسی—از جمله بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD)، آسم شدید، فیبروز ریوی و سرطان ریه—بیش از بسیاری از گروه‌های دیگر به مراقبت مستمر و دسترسی سریع به خدمات تخصصی نیاز دارند. بیمارستان‌های دولتی تهران، به‌ویژه مراکز تخصصی و فوق‌تخصصی ریه، با چالش‌هایی در عدالت دسترسی مواجه‌اند و الگویی عملیاتی برای نهادینه‌سازی اصول تنوع، عدالت و شمول (DEI) در حکمرانی این مراکز در دسترس نیست.

روش: پژوهش با رویکرد آمیخته اکتشافی متوالی در دو مرحله انجام شد: تحلیل مضمون ۱۸ مصاحبه با خبرگان خط‌مشی‌گذاری سلامت و مدیریت بیمارستانی (با تجربه در حوزه خدمات ریوی)، و پرسشنامه ۸۵ گویه‌ای در میان ۲۰۰ نفر از کادر درمان شامل پرستار، پزشک عمومی و پزشک متخصص و سایر کارشناسان مرتبط به این حوزه در بیمارستان‌های دولتی تهران وابسته به دانشگاه‌های علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران و ایران، که با مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM-PLS) اعتبارسنجی شد.

یافته‌ها: الگویی پنج‌سطحی (عوامل زمینه‌ای/نهادی، توانمندسازها، سازوکارهای اجرایی، موانع، پیامدها) استخراج و تأیید شد. توانمندسازها بر سازوکارهای اجرایی (β=0.545)، و سازوکارهای اجرایی (β=0.608) و عوامل نهادی (β=0.401) بر پیامدها اثر مثبت، و موانع اثر منفی (β=‎-0.624) بر پیامدها داشتند (همه p<0.001؛ χ²/df=1.72؛ SRMR=0.065؛ NFI=0.93). نقش میانجی سازوکارهای اجرایی نیز تأیید شد (β=0.331).