فصلنامه نفس

چکیده

جامع‌ترین مفهوم معرفتی قرآن، کلمه حکمت است. مصداق مطلق خیر کثیر در قرآن، به تعبیر شریف این کتاب آسمانی، حکمت است: يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ(بقره 269) خداوند به هرکه بخواهد حکمت می‌دهد و به هرکه این عطیه را بخشید بدو خیر کثیر اعطا نموده است. اما این معنا که به نظر می‌رسد از عطایای خاص خداوند به پیامبران است خاص پیامبران نیست و به غیر آنها نیز عطا شده است من‌جمله لقمان. دقیقاً از همین روست که ابن‌عربی در باب 371 فتوحات مکیه اشاره می‌کند با ختم نبوت باب وحی بسته شد اما باب حکمت تا ابدالآباد مفتوح است و گشوده.

لیک نکتة بسیار مهم در ادراک مفهوم حکمت (در قرآن) تأکید و درک کامل این معناست که حکمت، ایده و مفهوم صرف نیست بلکه معنایی است ناگسسته با عمل یا به عبارت دارای پیوندی وثیق با ظهور و تحقق معنا در عمل.

در این مقاله چنین مفهومی از حکمت مورد توجه و تأکید قرار گرفته است. همان مفهومی که به عنوان عقبه نظری دوران طلایی تمدن اسلامی امکان ظهور تمدن را در فرهنگ اسلامی سبب گردید. ذکر مصداقی در معماری اسلامی ایرانی تحت عنوان «رون» و ارائه شاهد مثال آن از قرآن و نیز نسبت هر دو با سلامتی انسان، تصویر دقیق حکمت است. یعنی ایده‌ای که منجر به تحقق و ساختار در حیات انسان می‌گردد و یا عملی که منتج از ایده و معنا است.