Nafas Journal

Vol. 13 No. 1 (1405)

چهار دهه مرگ‌ سل در ایران: تحلیل جمعیت‌شناختی و مقایسه جایگاه ایران در جهان مرگ سل در ایران

Nafas Journal, Vol. 13 No. 1 (1405), 2 Khordad 2026

Abstract

زمینه و هدف: با وجود کاهش بار جهانی بیماری‌های عفونی و انگلی، این دسته از بیماری‌ها همچنان از عوامل اصلی مرگ‌ومیر در جهان محسوب می‌شوند؛ به‌ویژه سل که به‌عنوان یکی از کشنده‌ترین بیماری‌های عفونی شناخته می‌شود. هدف از این مطالعه، بررسی روند تغییرات مرگ‌ومیر ناشی از سل در ایران و مقایسه جایگاه آن در جهان است.

روش‌ و داده: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر نوع داده، یک مطالعه تحلیل ثانویه است. داده‌های مرگ‌ومیر ناشی از سل به تفکیک سن، جنس، مناطق جهان، ایران و استان‌ها از پایگاه داده‌های «مطالعه بار جهانی بیماری‌ها» (GBD) استخراج شد. شاخص مورد استفاده، نرخ مرگ‌ومیر استاندارد شده به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت بود. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها و ترسیم جداول و نمودارها از نرم‌افزارهای Excel و GIS بهره گرفته شد.

یافته‌ها: نتایج نشان داد که نرخ مرگ‌ومیر ناشی از سل در زنان از ۶٫۸ به ۰٫۹ و در مردان از ۱۵٫۲ به ۱٫۱ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر کاهش یافته است که این امر بیانگر کاهش ۸۷ درصدی در زنان و ۹۳ درصدی در مردان است. شتاب کاهش نرخ مرگ در دهه‌های نخست (۱۳۶۰–۱۳۸۰) چشمگیرتر بود. بار مرگ عمدتاً در میان مردان و گروه سنی ۵۵ سال و بالاتر متمرکز بود. همچنین بین سطح توسعه استان‌ها و نرخ مرگ سل همبستگی معکوس و معناداری وجود داشت؛ به‌طوری‌که استان‌های توسعه‌یافته‌تر نرخ مرگ کمتری را تجربه کردند (ضریب همبستگی برای مردان r=-0.504 و برای زنان r=-0.547). در سال ۱۴۰۲، استان‌های سیستان و بلوچستان و گلستان بالاترین نرخ‌ها را داشتند، در حالی که استان‌های گیلان، مازندران، اصفهان و فارس پایین‌ترین نرخ‌ها را به خود اختصاص دادند. برآوردها حاکی از آن است که نرخ مرگ‌ومیر سل در ایران در سال‌های اخیر به‌طور معناداری از میانگین جهانی و حتی بسیاری از کشورهای با درآمد بالا پایین‌تر بوده است.

نتیجه‌گیری: ایران طی چهار دهه گذشته عملکردی موفقیت‌آمیز در کنترل مرگ‌ومیر ناشی از سل داشته است. با این وجود، وجود نابرابری‌های جغرافیایی و تمرکز بار بیماری در مردان، سالمندان و استان‌های کمتر توسعه‌یافته نشان می‌دهد که هنوز ظرفیت‌هایی برای کاهش بیشتر نرخ مرگ این بیماری در کشور وجود دارد.

Keywords:
  • مرگ و میر
  • بیماری سل
  • بیماری عفونی و انگلی
  • ایران
  • بار جهانی بیماری ها

How to Cite

ترکاشوند مرادآبادی م., & شریف زاده ب. (2026). چهار دهه مرگ‌ سل در ایران: تحلیل جمعیت‌شناختی و مقایسه جایگاه ایران در جهان: مرگ سل در ایران. Nafas Journal, 13(1). Retrieved from https://journals.sbmu.ac.ir/nafas/article/view/52018

References

1. Arsang SH (MSc), Kazemnejad A (PhD), Amani F (PhD). Epidemiology of Tuberculosis in Iran (2001-08). J Gorgan Univ Med Sci 2011; 13 (3) :78-86

2. Fallahzadeh H, Khazaei Z, Lari Najafi M, Rahimi Pordanjani S, Goodarzi E. Correction: Distribution incidence, mortality of tuberculosis and human development index in Iran: estimates from the global burden of disease study 2019. BMC public health. 2024.

3. Biranvand, E., Ahanjan, M., Ghahri, A. Evaluation of suspect to TB patient refer to health center of mazandaran province. Navid No, 2012; 16(58): 1-6.

4. Urbanowski ME, Ordonez AA, Ruiz-Bedoya CA, Jain SK, Bishai WR. Cavitary tuberculosis: the gateway of disease transmission. The Lancet Infectious Diseases. 2020;20(6):e117–e28.

5. Yari M, Soheylizad M, Valipour A, Eftekhari A, Khazaei S, Gholamaliee B. The Factors Leading to Delayed Diagnosis of Tuberculosis in Abadan During 2010-2013. Nafas Journal. 2016;3(2):27–33.

6. World Health Organization. Tuberculosis [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2023 Nov 7 [cited 2026 Feb 15]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tuberculosis

7. ATAEE RAMIN, Jafarvand Elnaz. Epidemiology and Trend of Tuberculosis Mortality in Iran. JOURNAL OF SABZEVAR UNIVERSITY OF MEDICAL SCIENCES[Internet]. 2019;25(6 ):773-780. Available from: https://sid.ir/paper/81870/en

8. malaipour L, karami M, akhavan M, hashemi M, batebi R. Epidemiological Aspects of Tuberculosis in Tehran: Findings of a Period of 9 Years. Hakim 2018; 21 (1) :13-21

9. KARIMI SAMANEH, ETEMAD KOOROSH, MEHRABI YADOLLAH, NASEHI MAHSHID, ESHRATI BABAK, RIAHI TAGHI. The Epidemiology of Tuberculosis in the Iranians' Population in 2016. JOURNAL OF ISFAHAN MEDICAL SCHOOL (I.U.M.S)[Internet]. 2020;38(580 ):428-434. Available from: https://sid.ir/paper/953790/en

10. Abbasian S, Heidari H, Tadi DA, Kardan-Yamchi J, Taji A, Darbandi A, et al. Epidemiology of first-and second-line drugs-resistant pulmonary tuberculosis in Iran: Systematic review and meta-analysis. Journal of Clinical Tuberculosis and Other Mycobacterial Diseases. 2024;35:100430.

11. Azimi S, Bashardoust B, Mohammadi M. Prospects and Research Trends of Tuberculosis in Iran: A Bibliometric Study With a Science Mapping Approach. Interdisciplinary Perspectives on Infectious

Diseases. 2025;2025(1):7594073.

12. Najafi Vosogh R, Roshanaei G, Khazaei S, Safari M, Zahiri A, Bothaei J. Study of Tuberculosis epidemiology and its affected factors in Hamadan province, during the years 2007-2013. Pajouhan Sci J 2015; 14 (1) :64-71

13. ABEDINI K., ZAREEI S.. EVALUATION OF FACTORS RELATED DEATH PROGNOSIS IN HOSPITALIZED TUBERCULOSIS PATIENTS. ANNALS OF MILITARY AND HEALTH SCIENCES RESEARCH[Internet]. 2006;4(3 (SERIAL NUMBER 15)):883-889. Available from: https://sid.ir/paper/96585/en

14. Bai W, Ameyaw EK. Global, regional and national trends in tuberculosis incidence and main risk factors: a study using data from 2000 to 2021. BMC Public Health. 2024;24(1):12.

15. Wallis RS, Pai M, Menzies D, Doherty TM, Walzl G, Perkins MD, et al. Biomarkers and diagnostics for tuberculosis: progress, needs, and translation into practice. The lancet. 2010;375(9729):1920–37.

16. Rastegar M, Borzu ZA, Payandeh A, Sartipi M, Kouhpayeh H. Survival analysis of risk factors for mortality in pulmonary tuberculosis patients in southeast Iran (2013–2023). BMC Infectious Diseases. 2025;25(1):1679.

17. (IHME), I. f. H. M. a. E. (2024). GBD Results. Seattle, WA: IHME, University of Washington. https://vizhub.healthdata.org/gbd-results/

18. Data retrieved from the Subnational HDI Database of the Global Data Lab, https://globaldatalab.org/shdi/, version v7.0.

19. Smits, J. and Permanyer, I. The Subnational Human Development Database. Sci. Data. 6:190038 https://doi.org/10.1038/sdata.2019.38 (2019)

20. Sarvi F, Moghimbeigi A, Mahjub H, Nasehi M, Khodadost M. Factors associated with mortality from tuberculosis in Iran: an application of a generalized estimating equation-based zero-inflated negative binomial model to national registry data. Epidemiology and Health. 2019;41:e2019032.

21. Lohrasbi V, Shirmohammadlou N, Darban-Sarokhalil D. Fifty years of success in controlling tuberculosis in Iran, the question is how? Infection Control & Hospital Epidemiology. 2019;40(4):498–9.

  • Abstract Viewed: 15 times

Download Statastics