مطالعۀ تطبیقی مفهوم «آشنگ» (سرفه/بیماری ریوی) در ادبیات ایران پیش از اسلام و تظاهرات بالینی سل و برونشیت مزمن: مطالعۀ تطبیقی مفهوم «آشنگ» (سرفه/بیماری ریوی) در ادبیات ایران - قازانچایی الهام; نوروزی ایمان (فصلنامه نفس, 2026)
واژه «آشنگ» در متون پهلویِ ایران پیش از اسلام، دلالتی دوگانه بر «سرفه» و «بیماری ریوی» دارد که در متونی چون وندیداد، دینکرد و شایست نشایست در بافت‌هایی آیینی، فقهی و پزشکی بازنمایی شده است. مقاله حاضر با رویکردی تطبیقی و با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوای کیفی، نشانه‌های بالینی منسوب به «آشنگ» در این متون را با معیارهای تشخیصی دو بیماری شایع تنفسی سل ریوی و برونشیت مزمن در پزشکی نوین مقایسه می‌کند. یافته‌ها حاکی از آن است که برخی از نشانه‌های توصیف‌شده در متون پهلوی (سرفه پایدار، خلط خونی، تب لاغرکننده و تنگی نفس مزمن) با تظاهرات بالینی سل ریوی مطابقت قابل توجهی دارد، در حالی که نشانگان سرفه مزمن همراه با خلط در فقدان تب شدید بیشتر به برونشیت مزمن نزدیک است. با این حال، علت‌شناسیِ روایت‌شده در این متون (ناشی از «آلودگی اهریمنی» و «ناپاکی آیینی») با زیست‌شناسی مدرن هم‌پوشانی چندانی ندارد و باید آن را بخشی از جهان‌بینی دینیِ زردشتی دانست. مقاله نتیجه می‌گیرد که مفهوم «آشنگ» احتمالاً نوعی «خوشه نشانگانی»[1] بوده است که چندین بیماری تنفسی را دربرمی‌گرفته و تمایز میان آن‌ها تنها با نگاه بالینی معاصر امکان‌پذیر است. [1]. syndrome cluster