بررسی بیان ژن BAX در بیماران تحت سی‌تی‌اسکن ریه با و بدون استفاده از شیلد بیسموت در مقایسه با افراد سالم - بهرامی نغمه; ورهرام محمد; کاظم پور دیزجی مهدی; محمدنیا عبدالرضا (فصلنامه نفس, 2026)
مقدمه و هدف: سی‌تی‌اسکن ریه به دلیل استفاده از پرتوهای یونیزان می‌تواند اثرات زیستی متعددی بر سلول‌های بدن ایجاد کند. این پرتوها قادرند از طریق ایجاد آسیب در ساختار DNA و تولید رادیکال‌های آزاد، مسیرهای مولکولی مرتبط با مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلولی (آپوپتوز) را تحت تأثیر قرار دهند. هدف از این مطالعه بررسی میزان بیان ژن BAX در بیماران تحت سی‌تی‌اسکن ریه با و بدون استفاده از شیلد بیسموت و مقایسه آن با افراد سالم بود. مواد و روش‌ها: در این مطالعه مورد-شاهدی، نمونه‌های خون محیطی از سه گروه شامل بیماران سی‌تی‌اسکن‌شده با شیلد بیسموت، بیماران بدون شیلد و افراد سالم جمع‌آوری شد. استخراج RNA و سنتز cDNA انجام گرفت . میزان بیان ژن BAX با استفاده از روش Real-Time PCR اندازه‌گیری و داده‌ها با استفاده از ژن مرجع نرمال‌سازی شدند. تحلیل آماری نتایج به‌منظور مقایسه میانگین بیان ژن بین گروه‌ها انجام گرفت. نتايج: نتایج نشان داد که میزان بیان ژن BAX در هر دو گروه بیماران تحت سی‌تی‌اسکن ریه، چه با استفاده از شیلد بیسموت و چه بدون آن، در مقایسه با افراد سالم کاهش یافته است و این کاهش از نظر آماری معنی‌دار بود. کاهش بیان این ژن در بیماران می‌تواند بیانگر تغییر در تنظیم مسیرهای آپوپتوزی در پاسخ به دوزهای کم پرتو یونیزان مورد استفاده در تصویربرداری پزشکی باشد. نتيجه گيري: بر اساس یافته‌های این مطالعه، می‌توان نتیجه گرفت که سی‌تی‌اسکن ریه حتی در دوزهای تشخیصی قادر است موجب تغییر در بیان ژن‌های مرتبط با آپوپتوز از جمله ژن BAX شود و استفاده از شیلد بیسموت اگرچه نقش حفاظتی در کاهش دوز دریافتی دارد، اما به‌طور کامل از بروز تغییرات مولکولی جلوگیری نمی‌کند. انجام مطالعات تکمیلی بر روی سایر ژن‌های دخیل در مسیر آپوپتوز تأکید می‌کند. کلمات کلیدی: سی‌تی‌اسکن ریه ، ژن BAX ، شیلد- بیسموت