تبیین مفهوم سلامت معنوی: یک مطالعه هیبرید - حاجی اسماعیلی, محمدرضا; عباسی, محمود; جنیدی جعفری, نعمت‌الله; عبدالجباری, مرتضی; فانی, محمد; مصری, مهدی; باقرنژاد, فرزانه; شاه‌حسینی, علی‌اکبر; واحدیان عظیمی, امیر (مجله تاریخ پزشکی - علمی پژوهشی, 2016)
مقدمه: سلامتی مفهومی کل‌نگر بوده که ادغام‌کننده ابعاد جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی است. از ابعاد یادشده، سلامت معنوی مفهومی بوده که چالش‌های بیشتری در مورد آن وجود دارد. هدف از پژوهش حاضر تبیین مفهوم سلامت معنوی و مؤلفه‌های آن است. روش: در این مطالعه از روش تحلیل مفهوم هیبرید استفاده شد که شامل سه مرحله نظری، تحقیق در عرصه و تحلیلی می‌باشد. در مرحله اول از مرور سیستماتیک سه مرحله‌ای، مرحله دوم مصاحبه‌های نیمه‌ساختار با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند و در نهایت در مرحله سوم از روش تحلیل ادراکی برای ادغام نتایج دو مرحله قبلی استفاده شد. یافته‌ها: ادغام یافته‌های دو مرحله اول و دوم با استفاده از تحلیل ادراکی در مرحله سوم بیان‌کننده تعریف سلامت معنوی و مؤلفه‌های آن بود که عبارت است از سلامت معنوی مفهوم چندبعدی دارای مراتب گوناگون بوده که در صورت فراهم‌بودن پیشایندهای وضعیت ‌بودن، مراتب‌داشتن، وجود ساحت‌های بینش، گرایش، توانایی و ظرفیت‌های فرد در حضور ویژگی‌های رو به تعالی‌بودن، حصول در سایه هماهنگی همه امکانات درونی، فراهم‌شدن امکان انتخاب در رفتارهای اختیاری درونی و بیرونی و ارتباط با ساحت‌های چهارگانه الهی، فردی، اجتماعی و طبیعی به هدف غایی و پیامد خود که قرب الهی یا تقرب به خدای متعال است، نائل خواهد شد. شناخت معنوی، عواطف معنوی، کنش معنوی، ثمرات معنوی، تعالی معنوی و باورهای معنوی مؤلفه‌های اصلی تشکیل‌دهنده معنویت هستند. بحث و نتیجه‌گیری: اگرچه نتایج این مطالعه تعریف مفهوم سلامت معنوی و مؤلفه‌های آن را ارائه نمود، توجه به عنصر فرهنگ و فضاي ايراني اسلامي در توسعه بیشتر مفهوم و به خصوص مؤلفه‌های سلامت معنوی مبتنی بر الگوی ایرانی اسلامی واجب و ضروری است.