روند صدور مجوزهای قابلگی در دوره قاجار (1304-1230 ش.) - زندیه, حسن; نیکوصحبت بوجار, فاطمه (مجله تاریخ پزشکی - علمی پژوهشی, 2026)
زمینه و هدف: در روند مدرن‌سازی پزشکی در ایران، حرفه قابلگی که مستقیماً با سلامت زنان و سیاست‌های جمعیتی دولت مرتبط بود، به‌ تدریج تحت نظارت و قانونمندی قرار گرفت. با تصویب قانون طبابت در سال ۱۲۹۰ شمسی و تأسیس نهادهایی چون دارالولاده، دارالامهات و دارالمعلمات، قابله‌ها موظف به گذراندن دوره‌های آموزشی و دریافت مجوز رسمی شدند. این پژوهش روند ضرورت صدور مجوزهای قابلگی از سال ۱۲۳۰ تا ۱۳۰۴ شمسی را بررسی می‌کند تا نشان دهد چگونه نظارت دولتی و آموزش نظام‌مند موجب تثبیت جایگاه قابله‌ها در ساختار بهداشت و درمان و بهبود شاخص‌های سلامت زنان شد. روش: روش این پژوهش با توجه به ماهیت تحقیقات اسنادی، توصیفی ـ تحلیلی می‌باشد. ملاحظات اخلاقی: در این پژوهش الزامات اخلاقی شامل صداقت، امانت ‌داری و اصالت متون رعایت شده است. یافته‌ها: پیش از این، پژوهش‌هایی در زمینه قابلگی در دوره قاجار صورت گرفته، اما به صورت مجزا به روند صدور مجوزها و پیشینه آن نپرداختند. در اواخر دوره قاجار، عدم رشد جمعیت و میزان بالای مرگ ‌و میر نوزادان و مادران موجب برخی اقدامات اصلاحی جهت بهبود وضعیت بهداشت شد که از آن جمله تصویب قانون طبابت و ایجاد برخی نهاد‌ها و مراکز درمانی و نظارت بر آن‌ها بود. در این روند قابلگی به عنوان حرفه‌ای که به صورت مستقیم با سلامت مادر و نوزاد ارتباط داشت، مورد توجه و نظارت قرار گرفت و پس از سنجش و آموزش مورد نیاز، مجوزهایی برای قابله‌ها صادر شد. نتیجه‌گیری: بررسی این اسناد نشان می‌دهد، روند یکسان و قانونمند برای صدور مجوزها قابلگی و مامایی وجود داشته و این اقدامات در تثبیت جایگاه قابله‌ها و کاهش مرگ ‌و میر نقش مؤثری داشته است.