معرفی داروی جامع از منظر حکیم عقیلی خراسانی و بررسی مفردات مربوطه - نصیری فرمی, ابراهیم; گلی, زهرا (مجله تاریخ پزشکی - علمی پژوهشی, 2024)
زمینه و هدف: یکی از داروهای گیاهی مورد استفاده در جامعه که در قرابادین کبیر حکیم عقیلی خراسانی به آن پرداخته شده، داروی جامع می‌باشد. هدف از این مطالعه معرفی داروی جامع از نظر ویژگی‌ها، کاربرد و نحوه مصرف آن از منظر حکیم عقیلی خراسانی و تعیین وضعیت مفردات آن در طب سنتی و رایج است. روش: این پژوهش یک مطالعه مروری از برخی منابع طب سنتی به ویژه قرابادین کبیر است و منابع مورد بررسی، کتاب‌های اصلی دوران تمدن اسلامی، موجود در کتابخانه دیجیتالی نور و همچنین بانک‌های اطلاعاتی الکترونیکی می‌باشد. ملاحظات اخلاقی: در تدوین این پژوهش، اصل امانتداری و صداقت استناد به متون مورد استفاده، اصالت منابع و پرهیز از جانبداری در مراجعه به متون یا تحلیل‌ها رعایت شده است. یافته‌ها: حکیم عقیلی خراسانی از بزرگ‌ترین طبیبان ایرانی اواخر قرن دوازدهم و اوایل قرن سیزدهم قمری است و قرابادین کبیر، بزرگ‌ترین قرابادین موجود تا به امروز، از آثار اوست. داروی جامع در این کتاب به نام «دواء‌الجامعه» آمده که دواى حضرت امام رضا (ع) است و برای درمان بیماری‌هایی چون فالج (مرضی که نصف بدن از طول بی‌حس و بی‌حرکت می‌شود)، خفقان در قلب (حرکت اختلاجی قلب، نوعی تپش قلب)، سل و سرفه مصرف می‌شود. این دارو از عسل، سنبل‌الطيب، زعفران، قاقله، عاقرقرحا، خربق سفید، بذر‌البنج سفيد، فلفل سفيد و فرفیون درست می‌شود. نتیجه‌گیری: علیرغم آنکه تحقیقات آزمایشگاهی بر روی داروی جامع انجام نشده است، اما برخی متون طب سنتی و مقالات جدید طبی در مورد مفردات این دارو به طور مجزا و فارغ از کاربرد آن‌ها در داروی مذکور، وجود دارند که خواص درمانی متعددی را برای آن‌ها گزارش کردند. از آنجا که منافع و کاربردهای ذکرشده برای داروی جامع در کتاب قرابادین کبیر محتمل به نظر می‌رسد، لذا انجام تحقیقات مناسب برای بررسی ایمنی و اثربخشی این دارو پیشنهاد می‌شود.