بهداشت و درمان در تبریز عهد ایلخانان - رضائی, محمد (مجله تاریخ پزشکی - علمی پژوهشی, 2024)
زمینه و هدف: با تشکیل سلسله ایلخانی، تبریز به علت ویژگی‌های اقلیمی و موقعیت جغرافیایی مورد توجه قرار گرفت و با رشد شهرنشینی تدابیری جهت تأمین بهداشت و درمان ساکنان آن اندیشیده شد. حضور اطبایی از سراسر قلمرو مغول در دربار و نیز مرکز علمی ربع رشیدی و عدم وقوع عوامل طبیعی مخرب تا حدودی در بهبود نسبی بهداشت و درمان این شهر مؤثر بوده است. پژوهش حاضر در پی بازشناسی وضعیت بهداشت و درمان تبریز عصر ایلخانان است. روش: این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و گردآوری داده‌های کتابخانه‌ای با استفاده از منابع دست ‌اول، به ویژه آثار خواجه رشیدالدین فضل‌الله، تحولات بهداشت و درمان تبریز از تشکیل سلسله ایلخانان تا زوال آن را مورد بررسی قرار داده است. ملاحظات اخلاقی: در این مطالعه اصل صداقت و امانتداری کاملاً رعایت شده است. یافته‌ها: انتخاب تبریز به پایتخت سلسله ایلخانی موجب توسعه شهر و شهرنشینی شد و توجه به اقدامات حمایتی و بهداشت شهری را در حوزه‌های مختلف به دنبال داشت. با وجود برخی اثرات منفی حضور مغولان به ویژه رواج خرافات، ایلخانانی مانند غازان و برخی دیوان‌سالاران در قالب ابواب‌البر به ایجاد بیمارستان و تأسیسات جانبی اقدام کردند و حضور اطبای ملل مختلف و آموزش پزشکی باعث بهبود وضعیت بهداشتی شد. نتیجه‌گیری: یافته‌ها حاکی از توجه نسبی به بهداشت به دنبال رشد شهرنشینی است، اگرچه عدم بروز بلایای طبیعی و بیماری‌های مسری، تأسیس شفاخانه و حضور اطبای مختلف همراه با آموزش طب بر این فرایند اثر مثبت داشته، ولی تحت تأثیر مسائل سیاسی و اجتماعی فاقد توان تأثیرگذاری درازمدت بوده است